Mustafa destichi: "Türkiye hökümiti xitaygha sherqiy türkistandin chiqip ketmiseng munasiwitimni üzimen déyishi kérek"

Ixtiyariy muxbirimiz erkin tarim
2020-06-01
Élxet
Pikir
Share
Print
Türkiye büyük birlik partiyesi re'isi, türkiye parlaménti ezasi mustafa destichi ependi Uyghurlarning éghir weziyiti toghrisida sözlimekte.
Türkiye büyük birlik partiyesi re'isi, türkiye parlaménti ezasi mustafa destichi ependi Uyghurlarning éghir weziyiti toghrisida sözlimekte.
RFA/Erkin Tarim

27-May küni "2020-Yilliq Uyghur kishilik hoquq siyasiti qanun layihesi" amérika awam palatasidin 413 awaz bilen maqulluqtin ötkendin kéyin türkiyediki Uyghurlar mesilisige köngül bölidighan bezi partiye, bir qisim parlamént ezaliri, hetta türk ammisi ammiwi alaqe torliri, ijtima'iy we ilmiy pa'aliyetlerde türkiye Uyghurlar bilen qérindash we dindash bir dölet bolush süpiti bilen amérikadin burun bundaq bir qanun chiqirishi kérek emesmidi? némishqa undaq qilmidi? emdi türkiye hökümiti néme qilishi kérek? dégen'ge oxshash so'allarni otturigha qoyushqa bashlandi.

Bu heqte ziyaritimizni qobul qilip, so'allirimizgha jawab bergen büyük birlik partiyesi re'isi, türkiye parlaménti ezasi mustafa destichi ependi Uyghurlarning hazirqi éghir weziyiti toghrisida türkiye parlaméntida jiddiy yighin ötküzüp, xitaygha "Eger sherqiy türkistandin chiqip ketmiseng diplomatiyelik munasiwitimni üzimen déyishi kérekliki" ni ilgiri sürdi.

U, aldi bilen "Amérika awam palatasida maqulluqtin ötken Uyghurlar toghrisidiki kishilik hoquq qanun layihesige qandaq qaraysiz?" dégen so'alimizgha mundaq jawab berdi:
"
"Bü künlerde aldi bilen amérika qoshma shtatliri kéngesh palatasida, arqidin awam palatasida xitayning sherqiy türkistanda Uyghur türklirige qarshi élip bériwatqan insan heq we hoquqliri depsendichilikige qarshi '2020-yilliq Uyghur kishilik hoquq siyasiy qanun layihesi' ning maqulluqtin ötüshi nahayiti muhim. Bu qanun layihesini amérika qoshma shtatlirila emes, belki démokratiye bilen bashquruluwatqan herqaysi döletlermu maqulluqtin ötküzse u döletni qollaymiz. Bügünki künde xitay basqunchiliri sherqiy türkistanliqlargha zulum élip bériwatidu. Epsuski türkiyede bezi kishiler, basqunchilargha qarshi turush dégende peqetla amérikagha qarshi turush dep chüshinidu. Bu xata köz qarash, biz rus we xitay basqunchilirighimu qarshi turushimiz kérek. Shunga biz amérika awam palatasida maqulluqtin ötken Uyghurlar toghrisidiki qanun layihesini qollaymiz".

Mustafa destichi ependi eslide amérika qoshma shtatidin burun türkiye parlaméntida bundaq bir qanun layihesi chiqqan bolsa yaxshi bolidighanliqini tekitlep mundaq dédi: "Türkiye amérika qoshma shtatliridin burun mushundaq bir qanun layihesini maqullighan bolsa, hetta xitaygha émbargo élip baridighan bir qarar maqullighan bolsa bu türkiyege yarishatti. Türk xelqining arzusimu mushundaq, xuda buyrusa aldimizdiki künlerde bumu bolar".

"6-Ayning 2-küni türkiye parlaménti xizmet bashlaydu? parlaméntta Uyghurlarning hazirqi éghir weziyiti we amérika awam palatasida maqulluqtin ötken qanun layihesi toghrisida melumat béremsiz?" dégen so'alimizgha, mustafa destichi ependi mundaq jawab berdi: "Biz büyük birlik partiyesi türkiye parlaméntida ötküzidighan muxbirlarni kütüwélish yighinida we parlaménttiki omumiy yighinda bularni otturigha qoyupla qalmastin, türkiye parlaméntini we türkiye hökümitini küchimizning yétishiche bu heqte bir ishlar qilishqa ündeymiz we bashlamchiliq qilimiz".

"Hörmetlik büyük birlik partiyesi re'isi mustafa destichi ependi sizgimu melum bolghinidek bundin 6 ay burun xitayning wuxen shehiride otturigha chiqqan korona wirusi qisqa waqit ichide 184 döletke yamrap, 350 ming ademning jénigha zamin boldi, ikki yérim milyon insan korona wirusidin yuqumlandi. Amérika qatarliq bezi döletler xitay döliti korona wirusini waqtida ashkarilimidi dep xitayni eyiblewatidu, siz buninggha qandaq qaraysiz?" dégen so'alimizgha u, mundaq jawab berdi: "Buningda guman bar. Korona wirusi xitayning wuxen shehiride peyda boldi. Dunyada xitay dölet rehberlirining bu wirusni kéchikip ashkarilighanliqi ilgiri sürüldi. Yene biri korona wirusi pütün dunyagha yamridi. Lékin, xitayning nurghun ölkiliride körülmidi. Xitayning waqtida bildürmigenliki we wirusning menbesi heqqide guman bar. Xitayning korona wirusini waqtida ashkarilimighanliqida xitayning mes'uliyiti bar. Hazir pütün dunya korona wirusigha qarshi küresh élip bériwatidu, bu jiddiychilik ötüp ketkendin kéyin dunyadiki her qaysi döletler xitaydin hésab soraydu dep oylaymen. Méningchimu xitayning bu ishta mes'uliyiti bar, hésab bérishi kérek".

"Wuxende korona wirusi otturigha chiqqandin kéyinmu xitay köp sanda Uyghur yashni xitayning ichkiri ölkilirige yötkidi. Siz buninggha qandaq qaraysiz?" dégen so'alimizgha u, mundaq jawab berdi: "Bu xitay zulumining bashqa bir sheklidur. Dunya tarixida ötken barliq zalimlar, tajawuzchilar we diktatorlar mushundaq qilghan. Xitaydimu mushuni körüwalalaymiz. Xitay millitini wirustin qoghdawatqan xitay Uyghurlarni u yerlerge yötkigen. Bu Uyghurlarni yoq qiliwétish siyasiti. Bu xitayning Uyghurlarning hayatigha ehmiyet bermeywatqanliqining ipadisi. Ölse, Uyghurlar ölsun, xitaylar ölmisun dewatqan gep. Bumu bir insaniyetke qarshi élip bérilghan jinayet hésablinidu".

"Büyük birlik partiyesi hazir türkiyede hakimiyet béshidiki adalet we tereqqiyat partiyesi bilen ittipaqdash partiye. Adalet we tereqqiyat partiyesining re'isi, türkiye prézidénti rejep tayyip erdoghan hazirghiche Uyghurlarning hazirqi éghir weziyiti toghrisida pozitsiye bildürmidi, yenila sükütte turuwatidu. Siz buninggha qandaq qaraysiz?" dégen so'alimizgha u, mundaq jawab berdi: "Dölet prézidénti rejep tayyip erdoghan we uning mu'awini we bashqa hökümet rehberlirige dawamliq halda türkiye parlaméntining sherqiy türkistan mesiliside mexsus yighin chaqirip, xitaygha naraziliq bildüridighan bir qarar hetta émbargo qarari maqullishini telep qilip kéliwatimiz. Partiyemiz qurulghan kündin buyan izchil halda sherqiy türkistan mesilisini qollap keldi. Bizning partiye peqetla sherqiy türkistan mesilisigila emes, qirim tatarliri, iraq we süriyediki türkmenler mesilisigimu köngül bölimiz. Biz qeyerde zulumgha uchrawatqan xelq bolsa ularni qollaymiz. Biz burundin tartip türkiye hökümitini zulumgha uchrawatqan xelqlerge ige chiqishqa chaqirip kéliwatimiz".

"Undaqta türkiye hökümiti néme qilishi kérek?" dégen so'alimizgha mustafa destichi ependi mundaq jawab berdi: "Bu zulumgha qarshi türkiye hökümitining sükütini buzushini we jiddiy pozitsiye bildürüp, erméniye qarabaghni bésiwalghandin kéyin türkiye hökümiti erméniye bile diplomatiyelik munasiwitini üzgen bolsa xitayghimu oxshashla 'eger sen sherqiy türkistandin chiqip ketmiseng sen bilen bolghan diplomatiyelik munasiwitimni üzimen' déyishi kérek".

Uyghur akadémiyesi bash katipi doktor perhat qurban tengritaghli ependi amérika awam palatasida maqullan'ghan Uyghurlar toghrisidiki qanun layihesining türkiyede ijabiy tesir peyda qiliwatqanliqini tekitlidi. Uning éytishiche, türkiyede milletperwerlik idiyesini ilgiri süridighan büyük birlik partiyesi milletchi heriket partiyesidin ayrilip chiqqan muxsin yaziji'oghlu bashchiliqidiki 5 neper parlamént ezasi teripidin 1993-yili 1-ayning 24-küni qurulghan. Mezkur partiye hazirghiche köp qétim türkiye parlaméntidin orun aldi. Mezkur partiye qurulghan kündin bashlap türkiy milletlerning mesililirige, bolupmu Uyghur mesilisige alahide köngül bölüp kelmekte.

Türkiye büyük birlik partiyesi re'isi mustafa destichi ependi bilen élip barghan mexsus söhbet programmini anglidinglar.

Toluq bet