Түркийәдики өктичи партийәләр рәҗәп таййип әрдоғанға наразилиқ билдүргән болсиму униң позитсийә билдүрмәслики немидин бешарәт бериду?

Ихтиярий мухбиримиз әркин тарим
2019-07-09
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Түркийә президенти рәҗәп таййип әрдоған 2-июл күни хитайда бир күнлүк рәсмий зиярәт елип барди. 2019-Йили 2-июл. Бейҗиң.
Түркийә президенти рәҗәп таййип әрдоған 2-июл күни хитайда бир күнлүк рәсмий зиярәт елип барди. 2019-Йили 2-июл. Бейҗиң.
Social Media

Түркийә президенти рәҗәп таййип әрдоған японийәдә чақирилған «20 дөләт гуруһи рәһбәрлири йиғини» ахирлашқандин кейин 2-июл күни хитайға бир күнлүк рәсмий зиярәт елип барғанда, хитай дөләт рәиси ши җинпиң билән елип барған сөһбити җәрянида һәрқандақ шәхсниң түркийә-хитай мунасивитигә зиян селишиға йол қоюлмайдиғанлиқини, түркийәниң қәтий нийәт билән әсәбийликкә қарши туруп, хитай билән болған сиясий җәһәттики ишәнчни ашурушқа күч чиқиридиғанлиқини билдүргән. Шундақла у йәнә «шинҗаңдики хәлқләрниң бәхтлик турмуш кәчүрүватқанлиқи һәммигә мәлум пакиттур» дегәнлики тоғрисида хәвәр елан қилинғаниди. Бу хәвәр елан қилинғандин кейин «яхши» партийәсиниң парламенттики вәкили явуз ағиралиоғлу әпәнди 3-июл күни парламенттики омумий йиғинда нутуқ сөзләп, президент әрдоғанниң бу сөзлирини тоғра тапмиғанлиқини баян қилип мундақ деди: «президентимизниң хитайда ‹шинҗаңдики хәлқләр бәхтлик турмуш кәчүрүватиду' дегән сөзини тоғра тапмидим. Мән бүгүн сизгә ‹һөрмәтлик президентим сиз һазир бәхтлик яшаватиду дегән уйғур хәлқиниң бәхтлик турмушини алла сизгиму бәхш қилсун' десәм мән сизни қарғиған болимән».

Парламент әзаси явуз ағиралиоғлу, сөзини мундақ давамлаштурди: «мән президентимни қарғашни халимаймән. Мән әгәр уйғур хәлқиниң бәхтлик турмушини алла сизгиму бәхш қилсун’ десәм, президентимиз рәҗәп таййип әрдоғанға, қизиңиз сүмәййәни қолиңиздин еливалсун, нәврилириңизни тартивалсун, балилириңизға тән җазаси бәрсун, диниңизни чәклисун, диний етиқад әркинликиңиз тартивелинсун дегән болимән. Мән бундақ дейишни халимаймән. Президентимизму уйғурлар үчүн ундақ демисун».

Явуз ағиралиоғлу әпәнди түркийә президенти әрдоғанниң шәрқий түркистанда түркий милләтләр пәришан дейиши керәкликини баян қилип мундақ деди: «түркий милләтләр у йәрдә бәхтлик дейишниң орниға өз юртида пәришан яшаватиду дейиши керәк иди. Шәрқий түркистандики кишиләр дини етиқади, бала-чақилириниң иззәт-абруйи үчүн күрәш қиливатиду». 

«яхши» партийәсиниң парламенттики гуруппа башлиқи явуз ағиралиоғлу әпәндиниң түркийә парламентидики омумий йиғинда қилған сөзи түркийә дөләт телевизийәсиниң парламент қанили тәрипидин нәқ мәйдандин тарқитилди. Түркийә президенти рәҗәп таййип әрдоғанниң хитай дөләт рәиси ши җинпиң билән учрашқанда «шинҗаңдики хәлқләрниң бәхтлик турмуш кәчүрүватқанлиқи һәммигә мәлум пакиттур» дегәнлики тоғрисида хәвәр пәқәтла хитайдики хәвәр агентлиқлирини мәнбә қилип туруп тарқитилған болуп, түрк мәтбуатлиридиму елан қилинди. 

Бу баянаттин кейин түркийә президенти рәҗәп таййип әрдоған билән бирликтә хитайға зиярәт елип барған мәтбуат ишлириға мәсул хадими фахрәттин алтун әпәнди 3-июл күни ахшам иҗтимаий таратқулар арқилиқ, президент әрдоғанниң хитай зиярити тоғрисида бир язма елан қилди. язмида уйғурлар тоғрисидиму тохталған. У мундақ дәп язған: «президентимиз рәҗәп таййип әрдоған ши җинпиңға уйғурларниң хитайда, параванлиқ ичидә бәхтлик яшишини арзу қилидиғанлиқини деди, хитай дөләт рәиси уйғур райониға түрк һәйитиниң келип уйғурларниң вәзийити көрүп кетиш тәклипини оттуриға қойди. Рәҗәп таййип әрдоғанму буни қобул қилди». 

Биз түркийә президенти рәҗәп таййип әрдоған ши җинпиң билән сөзләшкәндә шундақ дедиму йоқ? буни ениқлаш үчүн рәҗәп таййип әрдоғанниң ахбарат ишханиси мәсули фахрәттин алтун әпәнди билән түркийә ташқи ишлар министирлиқи ахбарат ишханисиға хәт язған болсақму җаваб кәлмиди. 

9-Июл күни болса «яхши» партийәсиниң рәиси мәрал ақшәнәр ханим түркийә парламентидики партийәсиниң һәптилик йиғинида сөзлигән нутқида түркийә президенти рәҗәп таййип әрдоғандин хитай дөләт рәиси ши җинпиң билән учрашқанда дегән ашу сөзи һәққидә сорап мундақ деди: «һөрмәтлик сәпдашлирим президент әрдоған шәрқий түркистандики зулумға авазини чиқармиди. Хитай ахбарати техиму вәһимилик бир нәрсини оттуриға қойди. Әрдоғанниң хитайда ‹шәрқий түркистанлиқлар бәхтлик' дегәнликини илгири сүрди. Мән әрдоғанниң балдуррақ бундақ дегән яки демигәнлики тоғрисида бир нәрсә дейишини илтимас қилимән. Әрдоған хитайда шәрқий түркистанлиқлар тартиватқан зулумға авазини чиқармай, зулумни алқишлидиму?» 

Түркийә президентиниң хитайда дегәнлики илгири сүрүлүватқан сөз һәққидә өктичи партийәләр қаттиқ тәнқид қилған тәқдирдиму һөкүмәтниң сүкүттә турувелиши немини ипадиләйду? хитай дөләт рәиси ши җинпиңниң түркийәдин һәйәт келип уйғур районида тәкшүрүш елип беришини тәләп қилишидики сәвәб немә? буниң уйғурларға пайдиси боларму? бу һәқтә көз қаришини игиләш үчүн әнқәрәдики истратегийилик чүшәнчиләр институти мутәхәссиси доктор әркин әкрәм әпәнди, истанбул университети тарих оқутқучиси доктор өмәр қул әпәнди вә измир әгә университети профессори алимҗан инайәт әпәндиләр билән сөһбәт елип бардуқ. 

Доктор әркин әкрәм әпәнди түркийә президенти рәҗәп таййип әрдоғанниң бу тоғрилиқ ениқ бир баянат бериши керәкликини, һазирғичә бу һәқтә ениқ бир нәрсә демигәчкә қейин болуватқанлиқини баян қилди. 

Доктор өмәр қул әпәнди түркийәдин ғәйрий рәсмий һәйәт сүпитидә, үрүмчигә бир қанчә қетим барған болсиму, уларниң хитайниң тәтүр тәшвиқати үчүн хизмәт қилғанлиқини, шуңа әгәр һәйәт баридиған болса һәйәттә орун алидиған кишиләрни яхши таллаш керәкликини баян қилип мундақ деди: «мән бу һәқтә миллий гезиттә бир парчә мақалә елан қилдим. Әгәр бурунқидәк һәйәтләр баридиған болса бармиғини яхши. Баридиған кишиләр халиған җайларға берип халиған кишиләр билән көрүшәләмду? һәйәт көрүшкән адәмләргә хитай һөкүмити аваричилик чиқирамду йоқ? буларни хитай тәрәп билән олтуруп музакирә қилиш керәк. Шундақ қилғанда түрк һәйити уйғур райониға барса болиду».

Профессор доктор алимҗан инайәт әпәнди әгәр түркийә парламентидики партийәләрниң парламент әзалиридин тәшкил тапқан бир һәйәт үрүмчигила әмәс уйғур дияриниң һәр қайси җайлириға берип тәкшүрүш елип барса пайдилиқ болидиғанлиқини баян қилди. 

Түркийә президенти рәҗәп таййип 2002-йили баш министир болғандин бүгүнгичә хитай дөләт рәиси билән 10 қетим көрүшкән болуп, дипломатийилик қаидә бойичә бу нөвәт хитай дөләт рәиси ши җинпиң түркийәгә зиярәт елип бериши керәк икән. Лекин, буниң әксичә 7-айниң 2-күни рәҗәп таййип әрдоғанниң хитайға зиярәт елип бериши кишиләрниң диққитини тартмақта.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт