"Iyi" partiyesi: "Sherqiy türkistan mesiliside hazir néme dégen bolsaq hakimiyetke érishkendimu shuni deymiz"

Ixtiyariy muxbirimiz erkin tarim
2020-07-13
Élxet
Pikir
Share
Print
Türkiye yaxshi partiyesining tashqi siyasetke mes'ul mu'awin re'isi, péshqedem diplomat axmet kamil erozan ependi muxbirimizning ziyaritini qobul qilmaqta. 2020-Yili iyul, türkiye.
Türkiye yaxshi partiyesining tashqi siyasetke mes'ul mu'awin re'isi, péshqedem diplomat axmet kamil erozan ependi muxbirimizning ziyaritini qobul qilmaqta. 2020-Yili iyul, türkiye.
RFA/Erkin Tarim

Türkiyediki Uyghurlar mesilisige köngül bölidighan bezi partiye, bir qisim parlamént ezaliri türkiye parlaméntida Uyghur mesilisini otturigha qoyup, türkiye hökümitini Uyghur mesilisi toghrisida pozitsiye bildürüshke chaqirish bilen birge türkiye parlaméntida Uyghur élidiki kishilik hoquqi depsendichilikini tekshüridighan komitét qurush toghrisida layihe sunmaqta. Bu partiyelerdin biri "Iyi", yeni "Yaxshi partiyesi" dur. Mezkur partiye türkiye parlaméntigha kirgendin buyanqi ikki yil ichide 10 etrapida parlamént ezasi 30 qétimdin köprek Uyghur mesilisini otturigha qoyup nutuq sözligen we türkiye parlaméntigha 3 qétim "Uyghur kishilik hoquqi tekshürüsh komitéti" qurush layihesini sun'ghan. Lékin parlamént ezasi sani az öktichi partiye bolghachqa hakimiyet bashquruwatqan adalet we tereqqiyat partiyesi bilen milletchi heriket partiyesining qarshi chiqishi bilen ularning telepliri ret qilindi. Biz yaxshi partiyesining Uyghur siyasiti toghrisida téximu tepsiliy melumat igilesh üchün tashqi siyasetke mes'ul mu'awin re'isi péshqedem diplomat axmet kamil erozan ependi bilen mexsus söhbet élip barduq.

"Iyi" yeni "Yaxshi" partiyesi qandaq bir partiye ? dégen so'alimizgha axmet kamil erozan ependi mundaq jawab berdi: "Yaxshi partiyesi démokratiyeni, yeni parlamént tüzümini, iqtisadiy tereqqiyatni we milletchilikni terghib qilidighan partiyedur. Bular bizning siyaset belgilishimizdiki asasiy prinsiptur".

Yaxshi partiyesini milletchi heriket partiyesidin ayrilip chiqqan sabiq ichki ishlar ministiri, péshqedem siyasetchi meral aqshener xanim bashchiliqidiki bir guruppa parlamént ezasi qurghan bolup, partiye qurulup bir qanche aydin kéyin omumiy saylamgha qatniship saylamda parlaméntqa kirish salahiyitige érishkenidi. Mezkur partiye parlaméntqa kirgendin kéyin izchil halda Uyghurlarning hazirqi éghir weziyitini otturigha qoyup kelgen. Türkiyediki ongchi partiyelerning köpi öktichi partiye mezgilide Uyghur mesilisini otturigha qoyup, hakimiyetke érishkendin kéyinla sükütte turuwalidu. Yaxshi partiyesimu hakimiyetni igilise sükütte turushni tallarmu? dégen so'alimizgha exmet kamil erozan ependi mundaq jawab berdi: "Biz yaxshi partiyesi peqetla sherqiy türkistan mesilisidila emes bashqa mesililerdimu hakimiyetke érishkendin kéyin qandaq siyaset élip baridighanliqimizni hazirdin bashlap otturigha qoyuwatimiz. Hakimiyetke érishkende sherqiy türkistan mesilisi heqqide némilerni qilidighanliqimizni hazirdin bashlap dewatimiz. Biz bu wediler bilen xelqni saylamda bizge bilet tashlashqa chaqiriwatimiz. Ulargha bezi wedilerni bériwatimiz. Sherqiy türkistan mesilisidimu biz qilalaydighanlirimizni otturigha qoyuwatimiz. Bizni saylisanglar sherqiy türkistan toghrisida bularni qilimiz dewatimiz."

Yaxshi partiyesining re'isi meral aqshener xanim we parlamént ezaliri Uyghur élide 3 milyon kishining jaza lagérlirida ikenlikini, Uyghur we qazaq qatarliq türkiy milletlerning kishilik hoquqining éghir depsendichilikke uchrawatqanliqini otturigha qoyup, türkiye hökümitini qattiq tenqid qiliwatidu. Lékin türkiye hökümiti téxigiche sükütte turuwatidu. Sizche türkiye hökümiti néme üchün bundaq sükütte turuwaldi? dégen so'alimizgha u, mundaq jawab berdi: "Bu sükütte turush türkiye hökümitige yarashmaydu. Bizche türkiye hökümiti bu heqte xitaygha wede bergen bolushi mumkin. Shunga mushundaq sükütte turushqa mejbur boluwatidu. Türkiye xitaydin meblegh kélidu, tijarette payda alimiz, yéngi yipek yoli qurulushi dégendekler bedilige sükütte turuwatidu dep oylaymen."

Türkiye hökümiti pelestin, süriye we rohin'ga mesililiride qattiq inkas qayturuwatidu, Uyghur mesiliside sükütte turushining bashqa seweblirimu barmu? dégen so'alimizgha, u mundaq jawab berdi: "Epsuski sherqiy türkistan mesilisi téxigiche barliq türk xelqining mesilisige aylanmidi. Melum bir qisim jama'et köngül bölidu, ularning ichide munazire élip bériliwatidu. Buni türkiyediki barliq ademlerning mesilisige aylandurush kérek. Partiyelerning tashqi siyasitini ichki küchler belgileydu. Sherqiy türkistan mesilisi türk jama'etchilikining hemmisi köngül bölidighan mesilige aylan'ghan waqtida türkiyening tashqi siyasitigimu tesir körsiteleydu. Yene biri hazirqi türkiye hökümiti ümmetni asas qilghan tashqi siyaset élip bériwatidu. Mundaqche qilip éytqanda ereblerning mesililirige köngül bölüwatidu. Bizning partiye bolsa qérindash türkiy milletlerning mesilisige köngül bölidu. Hakimiyetke érishsekmu mushundaq tashqi siyaset élip barimiz."

U, türkiye xitay xelq jumhuriyiti bilen kishilik hoquqini asas qilghan halda sherqiy türkistan mesilisini hel qilish kélishimi tüzüshi kéreklikini bayan qilip mundaq dédi: "Bügün Uyghurlarning sayahet erkinliki yoq, uchur-alaqe erkinlikimu yoq, nurghun kishiler balilirining qeyerde ikenlikini bilmeydu, nurghun balilar ata-anisining qeyerde ikenlikini bilmeydu. Qérindashlirigha bundaq mu'amile qiliwatqan bir dölet bilen türkiye munasiwet qurmasliqi kérek. Bularni kishilik hoquqini asas qilghan halda hel qilishqa tirishishi kérek. Biz saylinip hökümet qursaq bularni hel qilimiz. Sherqiy türkistanliq qérindashlirimiz xatirjem bolsun, biz hazir néme dégen bolsaq hakimiyetke ige bolghandimu shuni qilimiz, yeni bergen wedimizde turimiz."

"Yaxshi" partiyesi qurulup 6 ay ötkendin kéyin 2018-yili 6-ayning 23-künidiki saylamda 5-partiye bolup saylinip türkiye parlaméntigha kirgenidi. Türkiye tarixida qurulup bundaq qisqa waqit ichide saylamda utup chiqip parlaméntqa kirgen ehwal körülüp baqmighaniken.

Toluq bet