Түркийәдики өктичи партийәләр: уйғур мәсилисини түркийәниң миллий мәсилисигә айландуримиз

Ихтиярий мухбиримиз әркин тарим
2021-10-05
Share
Түркийәдики өктичи партийәләр: уйғур мәсилисини түркийәниң миллий мәсилисигә айландуримиз (Солдин оңға)"ийи" партийәсиниң муавин рәиси сәрвәт сапар хали ханим, бүйүк бирлик партийәсиниң муавин рәиси али кесәр әпәнди вә келәчәк партийәсиниң муавин рәиси сәлчуқ өздағ әпәнди.
RFA/Erkin Tarim

Түркийә қазақистандин қалса уйғурлар әң көп олтурақлашқан дөләтләрдин бири һесаблиниду. Игилишимизчә 2016-йилиниң ахиридин башлап җаза лагерлириға ташланғанлар ичидә түркийәдә уруқ-туғқанлири бар, түркийәгә келип-кетип тиҗарәт қиливатқан яки пәрзәнтлири түркийәдә оқуватқан кишиләр әң көп икән. Буларниң паш болушиға әгишип түркийәдики сиясий партийәләр, аммиви тәшкилатлар вә хәлқ-аммисиниң уйғурларға болған һесдашлиқи техиму күчәймәктә. Мутәхәссисләр түркийә һөкүмитигә қарита ички вә ташқи бесимниң күчийиши нәтиҗисидә түркийә президенти рәҗәп таййип әрдоғанниң 21-сентәбир күни бирләшкән дөләтләр тәшкилатиниң ню-йорктики баш штабида ечилған 76-нөвәтлик омумий йиғинида, 1-өктәбир күни түркийә парламентиниң ечилиш мурасимида қилған сөзидә уйғур мәсилисини тилға алғанлиқини илгири сүрмәктә. Мутәхәссисләр түркийәдә уйғурларға болған һесдашлиқниң күчийишиниң йәнә бир сәвәбиниң болса, 2023-йили өткүзүлидиған президентлиқ сайлими икәнликини илгири сүрмәктә. Ундақта бундин кейин түркийәдики өктичи партийәләр уйғур мәсилисидә немиләрни қилмақчи? бу һәқтә көз қаришини игиләш үчүн "ийи" йәни "яхши" партийәсиниң түркий милләтләр ишлириға мәсул муавин рәиси сәрвәт сапар хали ханим, бүйүк бирлик партийәсиниң муавин рәиси али кесәр әпәнди вә келәчәк партийәсиниң муавин рәиси сабиқ парламент әзаси сәлчуқ өздағ әпәндиләр билән сөһбәт елип бардуқ.

Сәрвәт сапар хали ханим "ийи" партийәсиниң уйғурларни қоллаватқанлиқини бундин кейин техиму көп қоллайдиғанлиқини баян қилди. У мундақ деди: биз партийәмизниң рәиси мәрал ханимниң йолйоруқи билән алди билән түрк аммисиниң диққитини шәрқий түркистан мәсилисигә тартишқа тириштуқ. Буниңда мувәппәқийәтлик болдуқ, түркийә җамаәтчиликиниң диққитини тарттуқ. Шәрқий түркистан аммиви тәшкилатлириниң паалийити бәк муһим, чүнки улар биваситә хитайниң зиянкәшликигә учриған кишиләр. Һазир шәрқий түркистанниң вәзийити бәк еғир. Шуңа биз җамаәт пикри топлаш арқилиқ һөкүмәтниң уйғурларға қарита елип бериватқан хата сияситини түзитишкә тиришиватимиз. Ата-анилири җаза лагерлириға ташланған бир гуруппа уйғур яш ‹шәрқий түркистан үчүн анатолийә сәпири' намида бир паалийәт елип бериватиду. Улар түркийәниң һәммә вилайәтлирини айлиниватиду. Биз уларни қоллап ярдәм қиливатимиз. Бундин кейинму шәрқий түркистан мәсилисини һәр йәрдә аңлитишқа вә шәрқий түркистан дәвасини қоллашни давам қилимиз. Сайламда утуп һакимийәтни қолға алсақ бу мәсилини түркийә дөлитиниң миллий мәсилисигә айландуруп, һәл қилишқа тиришимиз".

Һазир түркийәни идарә қиливатқан адаләт вә тәрәққият партиси һөкүмитини қоллаватқан бүйүк бирлик партийәсиниң түркий милләтләр ишлириға мәсул муавин рәиси алий кесәр әпәнди партийәсиниң 1993-йили қурулған күнидин тартип уйғур дәвасини өз дәваси дәп билип күрәш қиливатқанлиқини, бундин кейин техиму күчәйтидиғанлиқини тәкитлиди. У, мундақ деди: "һазир хитайниң шәрқий түркистанлиқларға елип бериватқан зулумини билмәйдиған адәм йоқ. Түркийәдики мутәхәссисләр шәрқий түркистан мәсилисини илмий йосунда оттуриға қоюватиду. Әмма техичә түркийә һөкүмити яки түркийә парламенти мақуллуқтин өткүзгән бир қарар йоқ. Бу мәлум бир партийәниң мәсилиси болмастин, түркийәдики барлиқ партийәләрниң ортақ мәсилиси, түркийә дөлитиниң миллий мәсилисидур. Икки йил бурунғичә хитай әлчиси давамлиқ партийәмизгә келип ‹силәр немә үчүн бизниң пуқрамиз уйғурларни қоллайсиләр?' дәп бизни биарам қилатти. Биз уларға ‹уйғурлар бизниң қериндашлиримиз, шәрқий түркистан бизниң ата юртимиз, силәр бесивалған земин, уларға қиливатқан зулмиңни тохтат' дәйттуқ. Бизгә у йәрдә зулум йоқ дегинидә ‹биз һәйәт әвәтәйли, халиған йәрләрни көрсун' дедуқ, қобул қилмиди, икки йилдин буян партийәмизгә кәлмәйдиған болди. Партийәмиз шәрқий түркистанлиқлар әркинликигә еришкичә қоллашқа, бу дәвани өз дәвайимиз сүпитидә елип беришқа давам қилимиз".

Келәчәк партийәси муавин рәиси, сабиқ парламент әзаси сәлчуқ өздағ әпәнди партийәсиниң уйғур мәсилисини түркийәниң миллий мәсилисигә айландурушқа тиришиватқанлиқини баян қилди. У, мундақ деди:

"мән парламент әзаси вақтимдиму шәрқий түркистан мәсилисигә көңүл бөләттим. Партийәмизниң рәиси сабиқ баш министир әхмәт давутоғлиму бурундин тартип уйғур мәсилисигә көңүл бөлүп кәлмәктә. Биз һазирғичә уйғур мәсилигә алаһидә көңүл бөлүп кәлдуқ, бундин кейин техиму бәк көңүл бөлимиз. Сайламда утуп чиқип һөкүмәт қуруш салаһийитигә еришәлисәк, уйғур мәсилисини түркийәниң миллий мәсилисигә айландуримиз".

Мутәхәссисләр 2023-йили түркийәдә өткүзүлидиған президентлиқ сайлимидин бурун уйғур мәсилисиниң барлиқ партийәләрниң ағзидин чүшүрмәйдиған мәсилигә айлинидиғанлиқини, чүнки түрк хәлқиниң уйғур мәсилисигә көңүл бөлүватқанлиқини, хәлқниң авазини елиш үчүн һәр қайси партийәләрниң мәсилигә көңүл бөлидиғанлиқини илгири сүрмәктә.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт