Әң чоң өктичи партийә рәиси кәмал қиличдароғлу: «хитайниң уйғур хәлқигә елип бериватқан зулум сияситини қобул қилмаймиз»

Ихтиярий мухбиримиз әркин тарим
2020-10-09
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Түркийәниң әң чоң өктичи партийәлиридин бири болған җумһурийәт хәлқ партийәси рәиси кәмал қиличдароғлу әпәнди мәзкур партийәниң баш штабида сөзлимәктә. 2020-Йили 16-сентәбир, әнқәрә.
Түркийәниң әң чоң өктичи партийәлиридин бири болған җумһурийәт хәлқ партийәси рәиси кәмал қиличдароғлу әпәнди мәзкур партийәниң баш штабида сөзлимәктә. 2020-Йили 16-сентәбир, әнқәрә.
AFP

Түркийәниң әң чоң өктичи партийәлиридин бири болған җумһурийәт хәлқ партийәси рәиси кәмал қиличдароғлу 8-өктәбир күни мухбирларға баянат берип, хитайниң уйғур хәлқигә елип бериватқан зулум сияситини қобул қилғили болмайдиғанлиқини тәкитләш билән биргә түркийә һөкүмити билән униң қоллиғучиси милләтчи һәрикәт партийәсини уйғурларға игә чиқишқа чақирди.

Буниңдин сирт 7-8-өктәбир күнлири «ийи» йәни «яхши» партийәсиниң муавин рәиси, парламент әзаси камил әхмәт әрозан әпәнди, «саадәт» партийәсиниң конядин сайланған парламент әзаси абдуқадир қарадуман әпәнди, җумһурийәт хәлқ партийәси парламент әзаси утқу чақирөзәр әпәндиләрму арқа-арқидин түркийә парламентида нутуқ сөзләп, түркийә һөкүмитиниң иқтисадий мәнпәәтни дәп хитайниң уйғурларға елип бериватқан зулумиға көз юмишиниң түркийәгә ярашмайдиғанлиқини тәкитлиди. Түркийә «келәчәк» партийәси рәиси, сабиқ баш министир әхмәт давутоғлуму баянат берип, түркийә һөкүмитини әйиблиди.

Бир мухбирниң «б д т дики 39 дөләт уйғурлар тоғрисидики тәклип хетигә қол қоюпту, түркийә қол қоймапту? буниңға қандақ қарайсиз?» дегән соалиға җумһурийәт хәлқ партийәси рәиси кәмал қиличдароғлу мундақ җаваб бәрди: «уйғурларға елип бериватқан зулумни һәргиз қобул қилмаймиз. Түркийә бу мәсилигә көңүл бөлүши керәк. Болупму милләтчи һәрикәт партийәси, шерики дөләт президенти рәҗәп таййип әрдоғанниң қол қоюши үчүн чақириқ қилиши керәк. Милләтчи һәрикәт партийәси әгәр пүтүн дунядики түрк хәлқлириниң һәқ вә һоқуқини қоғдаймән дәйдикән буни қилиши керәк» .

8-Өктәбир күни «ийи» йәни яхши партийәниң муавин рәиси әхмәт камил әрозан әпәнди түркийә парламентида нутуқ сөзләп, уйғур мәсилиси тоғрисида алаһидә тохталди. У мундақ деди: «хитай хәлқ җумһурийити һөкүмити мәсчитләргә ‹динни хитайлаштурушқа аваз қошуңлар' дегән лозункиларни есип ислам динини хитайлаштурушқа тиришиватиду. ‹Тинчлиқ' дегән мәнини ипадиләйдиған муқәддәс динимизға чеқилишқа һечкимниң һәдди йоқ. Хитайниң бу сиясити шәрқий түркистанға муқимлиқ елип кәлмәстин қорқунчлуқ вәһимә пәйда қилиду. Хитайниң башқа милләтләрни кәмситидиған бундақ ирқчи сиясити пүтүн дуняда әндишә пәйда қилмақта. Хитайниң диний мәсилиләрдә кишиләргә бихәтәрлик җәһәттин қаримай хәлқниң диний вә мәдәний еһтияҗлирини қандуридиған сиясәтләрни елип беришини тәвсийә қилимиз» .

У, нутқида хитайниң бу сияситиниң инсан қелипидин чиққанлиқини, түркийә һөкүмитиниң буниңға позитсийә билдүрүши керәкликини тәкитлигәндин кейин уйғурлар һәққидики йәнә бир қанчә мәсилә тоғрисида тохтилип мундақ деди: «шәрқий түркистан мәсилиси булардин ибарәтла әмәс. Һәммиңларға мәлум болғинидәк б д т да 39 дөләт бир баянат елан қилди. Бу баянатта хитай шәрқий түркистандики бесим сияситини ахирлаштурсун, иккинчиси, у йәрдә тәкшүрүш елип беришқа йол қоюлсун дейилгән. 39 Дөләт буниңға қол қоюпту, икки қетим оқудум түркийәни тапалмидим. Мән түркийә һөкүмитидин йәнә бир қетим соримақчимән, немә үчүн түркийә кишилик һоқуқи тоғрисидики бундақ бир хәткә қол қоялмайду?»

Әхмәт камил әрозан әпәнди уйғурлар тоғрисидики үчинчи мәсилини оттуриға қоюп мундақ деди: «һөкүмәт сүрийәлик мусапирлардин 490 миң кишини сүрийәгә қайтурғанлиқини җакарлиди. Һөкүмәт буларға бериватқан ярдәм пулини теҗәп қеливатиду. Һазир түркийәдә ағизка түрклири, уйғур, татар вә түркмән мусапирлар бәк қийинчилиқ ичидә турмуш кәчүрмәктә. Һөкүмәт сүрийәликләрдин теҗәп қалған пуллар билән буларға ярдәм қилсун, чүнки улар бизниң қан-қериндашлиримиз. Сүрийәликләр болса бизниң диний қериндашлиримиз. Улар охшимайду. Шуңа һөкүмитимизни миллий болушқа чақиримиз» .

Хитайниң исламни хитайлаштуруш сиясий түркләрниң наразилиқини қозғимақта. Ундақта буниң ислам дунясиға қандақ тәсир көрситәр? қаһраманмараштики сүтчү имам университети диний илимләр кәспи оқутқучиси, хәлқара имамлар кеңиши әзаси доктор алимҗан боғда әпәнди хитайниң һазир уйғурларға елип бериватқан сияситини мусулман дөләтләргә яхши аңлатса, уларниңму қоллишиға еришәлиши мумкинликини баян қилди.

Доктор алимҗан боғда әпәнди түркийәдә әң чоң өктичи партийәниң рәисиниңму хитайға наразилиқ билдүрүшиниң һөкүмәткә зор бесим болидиғанлиқини илгири сүрди.

Истанбулдики ибин халдун университети хәлқара мунасивәтләр факултетиниң докторанти мәвлан тәңриқут әпәнди түркийәниң 39 дөләт ичидин орун алмай, бирләшкән дөләтләр тәшкилатида 2 минут нутуқ сөзлишиниң түркийәниң уйғур сияситини чүшәндүрүп берәләйдиғанлиқини баян қилди.

Бәзи мутәхәссисләр түркийә президенти рәҗәп таййип әрдоғанниң мундақ бесмлар астида йеқин кәлгүсидә уйғур мәсилисидики сүкүтини бузуши мумкинликини илгири сүрүшмәктә.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт