Eng chong öktichi partiye re'isi kemal qilichdaroghlu: "Xitayning Uyghur xelqige élip bériwatqan zulum siyasitini qobul qilmaymiz"

Ixtiyariy muxbirimiz erkin tarim
2020-10-09
Élxet
Pikir
Share
Print
Türkiyening eng chong öktichi partiyeliridin biri bolghan jumhuriyet xelq partiyesi re'isi kemal qilichdaroghlu ependi mezkur partiyening bash shtabida sözlimekte. 2020-Yili 16-séntebir, enqere.
Türkiyening eng chong öktichi partiyeliridin biri bolghan jumhuriyet xelq partiyesi re'isi kemal qilichdaroghlu ependi mezkur partiyening bash shtabida sözlimekte. 2020-Yili 16-séntebir, enqere.
AFP

Türkiyening eng chong öktichi partiyeliridin biri bolghan jumhuriyet xelq partiyesi re'isi kemal qilichdaroghlu 8-öktebir küni muxbirlargha bayanat bérip, xitayning Uyghur xelqige élip bériwatqan zulum siyasitini qobul qilghili bolmaydighanliqini tekitlesh bilen birge türkiye hökümiti bilen uning qollighuchisi milletchi heriket partiyesini Uyghurlargha ige chiqishqa chaqirdi.

Buningdin sirt 7-8-öktebir künliri "Iyi" yeni "Yaxshi" partiyesining mu'awin re'isi, parlamént ezasi kamil exmet erozan ependi, "Sa'adet" partiyesining konyadin saylan'ghan parlamént ezasi abduqadir qaraduman ependi, jumhuriyet xelq partiyesi parlamént ezasi utqu chaqirözer ependilermu arqa-arqidin türkiye parlaméntida nutuq sözlep, türkiye hökümitining iqtisadiy menpe'etni dep xitayning Uyghurlargha élip bériwatqan zulumigha köz yumishining türkiyege yarashmaydighanliqini tekitlidi. Türkiye "Kélechek" partiyesi re'isi, sabiq bash ministir exmet dawutoghlumu bayanat bérip, türkiye hökümitini eyiblidi.

Bir muxbirning "B d t diki 39 dölet Uyghurlar toghrisidiki teklip xétige qol qoyuptu, türkiye qol qoymaptu? buninggha qandaq qaraysiz?" dégen so'aligha jumhuriyet xelq partiyesi re'isi kemal qilichdaroghlu mundaq jawab berdi: "Uyghurlargha élip bériwatqan zulumni hergiz qobul qilmaymiz. Türkiye bu mesilige köngül bölüshi kérek. Bolupmu milletchi heriket partiyesi, shériki dölet prézidénti rejep tayyip erdoghanning qol qoyushi üchün chaqiriq qilishi kérek. Milletchi heriket partiyesi eger pütün dunyadiki türk xelqlirining heq we hoquqini qoghdaymen deydiken buni qilishi kérek" .

8-Öktebir küni "Iyi" yeni yaxshi partiyening mu'awin re'isi exmet kamil erozan ependi türkiye parlaméntida nutuq sözlep, Uyghur mesilisi toghrisida alahide toxtaldi. U mundaq dédi: "Xitay xelq jumhuriyiti hökümiti meschitlerge 'dinni xitaylashturushqa awaz qoshunglar' dégen lozunkilarni ésip islam dinini xitaylashturushqa tirishiwatidu. 'tinchliq' dégen menini ipadileydighan muqeddes dinimizgha chéqilishqa héchkimning heddi yoq. Xitayning bu siyasiti sherqiy türkistan'gha muqimliq élip kelmestin qorqunchluq wehime peyda qilidu. Xitayning bashqa milletlerni kemsitidighan bundaq irqchi siyasiti pütün dunyada endishe peyda qilmaqta. Xitayning diniy mesililerde kishilerge bixeterlik jehettin qarimay xelqning diniy we medeniy éhtiyajlirini qanduridighan siyasetlerni élip bérishini tewsiye qilimiz" .

U, nutqida xitayning bu siyasitining insan qélipidin chiqqanliqini, türkiye hökümitining buninggha pozitsiye bildürüshi kéreklikini tekitligendin kéyin Uyghurlar heqqidiki yene bir qanche mesile toghrisida toxtilip mundaq dédi: "Sherqiy türkistan mesilisi bulardin ibaretla emes. Hemminglargha melum bolghinidek b d t da 39 dölet bir bayanat élan qildi. Bu bayanatta xitay sherqiy türkistandiki bésim siyasitini axirlashtursun, ikkinchisi, u yerde tekshürüsh élip bérishqa yol qoyulsun déyilgen. 39 Dölet buninggha qol qoyuptu, ikki qétim oqudum türkiyeni tapalmidim. Men türkiye hökümitidin yene bir qétim sorimaqchimen, néme üchün türkiye kishilik hoquqi toghrisidiki bundaq bir xetke qol qoyalmaydu?"

Exmet kamil erozan ependi Uyghurlar toghrisidiki üchinchi mesilini otturigha qoyup mundaq dédi: "Hökümet süriyelik musapirlardin 490 ming kishini süriyege qayturghanliqini jakarlidi. Hökümet bulargha bériwatqan yardem pulini téjep qéliwatidu. Hazir türkiyede aghizka türkliri, Uyghur, tatar we türkmen musapirlar bek qiyinchiliq ichide turmush kechürmekte. Hökümet süriyeliklerdin téjep qalghan pullar bilen bulargha yardem qilsun, chünki ular bizning qan-qérindashlirimiz. Süriyelikler bolsa bizning diniy qérindashlirimiz. Ular oxshimaydu. Shunga hökümitimizni milliy bolushqa chaqirimiz" .

Xitayning islamni xitaylashturush siyasiy türklerning naraziliqini qozghimaqta. Undaqta buning islam dunyasigha qandaq tesir körsiter? qahramanmarashtiki sütchü imam uniwérsitéti diniy ilimler kespi oqutquchisi, xelq'ara imamlar kéngishi ezasi doktor alimjan boghda ependi xitayning hazir Uyghurlargha élip bériwatqan siyasitini musulman döletlerge yaxshi anglatsa, ularningmu qollishigha érishelishi mumkinlikini bayan qildi.

Doktor alimjan boghda ependi türkiyede eng chong öktichi partiyening re'isiningmu xitaygha naraziliq bildürüshining hökümetke zor bésim bolidighanliqini ilgiri sürdi.

Istanbuldiki ibin xaldun uniwérsitéti xelq'ara munasiwetler fakultétining doktoranti mewlan tengriqut ependi türkiyening 39 dölet ichidin orun almay, birleshken döletler teshkilatida 2 minut nutuq sözlishining türkiyening Uyghur siyasitini chüshendürüp béreleydighanliqini bayan qildi.

Bezi mutexessisler türkiye prézidénti rejep tayyip erdoghanning mundaq bésmlar astida yéqin kelgüside Uyghur mesilisidiki sükütini buzushi mumkinlikini ilgiri sürüshmekte.

Toluq bet