"Sherqiy türkistan medeniyet assimilyatsiyesi we irqiy qirghinchiliq" namliq doklat élan qilindi

Ixtiyariy muxbirimiz erkin tarim
2020-10-19
Élxet
Pikir
Share
Print
Ürümchi bilen turpanning ariliqigha sélin'ghan "Terbiyelesh lagéri" ning sirtqi körünüshi. 2018-Yili 4-séntebir.
Ürümchi bilen turpanning ariliqigha sélin'ghan "Terbiyelesh lagéri" ning sirtqi körünüshi. 2018-Yili 4-séntebir.
REUTERS

Xitayning Uyghurlargha qaratqan kishilik hoquq depsendichiliki dunyaning küntertipige kéliwatqan bügünki künde merkizi istanbulda turushluq Uyghur akadémiyesimu "Sherqiy türkistan medeniyet assimilyatsiyesi we irqiy qirghinchiliq" mawzuluq doklat élan qildi.

Uyghur akadémiyesi re'isi, izmirdiki ege uniwérsitéti proféssori alimjan inayet ependi tehrirlikini qilghan, Uyghur akadémiyesi bashqurush hey'et ezasi abdulxemit qaraxan ependi teshkilligen mezkur doklatni türkiyede doktorluq unwani alghan we hazirmu doktorluq üchün oquwatqan tetqiqatchilardin memet toxti atawulla, mewlan tengriqut, nurettin izbasar we yaqup memet qatarliqlar yazghan.

Mezkur doklat: "Kirish söz, xitayning sherqiy türkistan siyasitidiki özgirishler, assimilyatsiye we irqiy qirghinchiliq, dunyawilishiwatqan künimizde dunyagha taqiwétilgen rayon-sherqiy türkistan, jaza lagérliri, xitayning térrorluq uqumi we atalmish térrorgha qarshi kürishi, chet'eldin sherqiy türkistan'gha qaytqan yaki qayturulghan Uyghurlarning aqiwiti, xitayning chet'eldiki sherqiy türkistanliqlargha salghan tehditliri, xitayning sherqiy türkistanda élip bériwatqan siyasetlirining xitay asasiy qanunigha we xelq'ara qanun'gha xilap terepliri, sherqiy türkistan mesilisini xelq'araning kün tertipige chiqarghan muhim amillar, türkiye Uyghurlar üchün némilerni qilalaydu?" qatarliq biryürüsh témilardin terkib tapqan bolup, her bir téma tepsiliy mezmunlar bilen yorutup bérilgen.

Bu doklatni uyushturghan we tehrirligen Uyghur akadémiyesi re'isi proféssor alimjan inayet ependi ziyaritimizni qobul qilip, doklatta bayan qilin'ghan mezmunlar heqqide so'allirimizgha jawab berdi. U mundaq dédi: "Bu doklat nahayiti chong bir emgekning netijisi. Yashlirimiz yazliq tetil boyiche yézip köp ter tökti. Doklatta sherqiy türkistan mesilisi siyasiy, tarixiy, iqtisadiy we ijtima'iy jehettin yorutuldi. Xitayning Uyghurlargha élip bériwatqan assimilyatsiye we irqiy qirghinchiliq siyasiti delil we pakitliri bilen bayan qilindi. Bu doklat ishenchlik menbelerge tayinip yézip chiqildi, shunga doklatni oqughan kishi sherqiy türkistan mesilisi toghrisida chongqur we etrapliq melumatqa ige bolalaydu".

Uyghur akadémiyesi ijra'iye hey'iti re'isi abdulxemit qaraxan ependi mezkur doklatni türkiyediki munasiwetlik idare-jem'iyet, partiyeler we ammiwi teshkilatlarning telipige bina'en teyyarlighanliqini bildürdi.

Istanbuldiki sherqiy türkistan kishilik hoquq teshkilati bash katipi nurettin izbasar ependi özining doklatning kirish köz qismi, jaza lagérliri we xatime qismini yézip chiqqanliqini bayan qildi.

Bu yil xelq'ara munasiwet kespi boyiche magistirliq unwanini alghan memet toxti atawulla ependi "Xitayning térrorluq chüshenchisi we atalmish térrorgha qarshi kürishi" mawzusi bilen "Xitayning sherqiy türkistanda élip bériwatqan siyasetlirining xitay asasiy qanunigha we xelq'ara qanun'gha xilap terepliri" mawzuluq qisimlirini yézip chiqqan. U bu heqte melumat berdi.

Sabanji uniwérsitétida xelq'ara munasiwetler kespi boyiche doktorluq üchün oquwatqan yaqup memet ependi özining 3 qisimni yazghanliqini otturigha qoydi.

Istanbuldiki ibni-xaldun uniwérsitétida xelq'ara munasiwetler kespi boyiche doktorluq unwani üchün oquwatqan mewlan tengriqut ependi doklatning ikki qismini özining yazghanliqini bayan qildi

Türkiyediki "Sa'adet" partiyesi, "Jumhuriyet xelq partiyesi" we bezi türk ammiwi teshkilatliridin sirt Uyghur tetqiqat instituti, sherqiy türkistan ma'arip we hemkarliq jem'iyiti qatarliq teshkilatlarmu Uyghurlarning hazirqi éghir weziyiti toghrisida doklat teyyarlap tarqatqanidi.

Toluq bet