Әхмәт давутоғлу: «түркийә парламентида шәрқий түркистан үчүн бирләшмә хитабнамә мақуллиниши керәк»

Ихтиярий мухбиримиз арслан
2020-10-19
Елхәт
Пикир
Share
Принт
«Келәчәк» партийәсиниң уюштурған «шәрқий түркистан вә түркистанда йүз бериватқан кишилик һоқуқ дәпсәндичиликлири вә зулумға қарши аң-чүшәнчиләрни ашуруш» темисидики йиғинда мәзкур партийиниң рәиси әхмәт давутоғлу әпәнди сөз қилмақта. 2020-Йили 18-өктәбир, истанбул.
«Келәчәк» партийәсиниң уюштурған «шәрқий түркистан вә түркистанда йүз бериватқан кишилик һоқуқ дәпсәндичиликлири вә зулумға қарши аң-чүшәнчиләрни ашуруш» темисидики йиғинда мәзкур партийиниң рәиси әхмәт давутоғлу әпәнди сөз қилмақта. 2020-Йили 18-өктәбир, истанбул.
RFA/Arslan

18-Өктәбир күни истанбулда «келәчәк» партийәсиниң уюштуруши билән «шәрқий түркистан вә түркистанда йүз бериватқан кишилик һоқуқ дәпсәндичиликлири вә зулумға қарши аң-чүшәнчиләрни ашуруш» дегән темида йиғин уюштурди.

Бу йиғинға «келәчәк» партийәсиниң рәиси әхмәт давутоғлу вә әзалири шундақла дуня уйғур қурултийи, шәрқий түркистан маарип вә һәмкарлиқ җәмийити, уйғур академийәси қатарлиқ 10 дин артуқ тәшкилатниң мәсуллиридин сирт йәнә түрк дунясиниң иҗтимаий тәшкилат мәсуллиридин болуп 100 дин артуқ киши қатнашти.

Йиғинда сөз қилған түркийә сабиқ баш министири вә «келәчәк» партийәсиниң рәиси әхмәт давутоғлу уйғурларни көздә тутуп, зулумға қарши сүкүттә қилмайдиғанлиқини билдүрди вә «шәрқий түркистандики қериндашлиримизниң башлири игилсә бизниң йүрикимиз азаблиниду», деди.

У йәнә пүткүл партийәләр вә һөкүмәткә чақриқ қилип, түркийә парламентида шәрқий түркистан үчүн мәхсус бир хусусий йиғин чақириш вә пүткүл партийиләрниң имзаси билән бирләшмә хитабнамә мақуллиниши керәкликини тәкитлиди.

Йиғинда йәнә дуня уйғур қурултийиниң муавин рәиси доктор әркин әкрәм, уйғур академийәсиниң баш катипи доктор пәрһат қурбан тәңритағли, «келәчәк» партийәсиниң муавин рәиси сәлчуқ өздағ қатарлиқ кишиләр уйғурлар мәсилиси тоғрисида сөз қилди.

Әхмәт давутоғлу әпәнди уйғурларниң һазирқи вәзийити тоғрисида тохтилип мундақ деди: «үрүмчидә инсанлар әссаламуәләйкум дейиштин қорқидиған һалға кәлди. Бу мәсилә бизгә натонуш әмәс, бу, биз сөзләватқан тилимизға ят әмәс. Шуни билишиңлар керәкки, уйғур қериндашлиримизниң өйигә чүшкән һәр бир от анадолудики һәр бир өйгә чүшкәнгә охшаш. Тонулған мәлум бирлири сүкүт қилсиму, әмма биз бу мәсилиләргә сүкүт қилмаймиз».

Әхмәт давутоғлу түркийә һөкүмитиниң шәрқий түркистан алдида мәсулийити барлиқини ипадилиди вә мундақ деди: «бу мәсулийәт, хитай билән болған мунасивәтниң пассип болуши керәкликидин дерәк бәрмәйду. Мән бейҗиңға көп қетим барған, хитайлар билән өткүзгән һәр қетимлиқ учришишта, мән уларға һәмишә: хитайлар билән түркләр икки чоң мәдәнийәт қурғучиси, дегән идим. Биз улар билән олтуруп һәрбир мәсилә тоғрисида параңлишимиз, биз баравәрлик билән сөзлишимиз. Өз-ара һөрмәт қилиш сүпитидә сөзлишимиз. Мән хитай мәдәнийитини өгәткән бир академик болуш сүпитим билән хитай мәдәнийитини һөрмәтләймән, әмма биз һөрмәтләйдиған мәдәнийәтләрниң бизниму һөрмәтлишини күтидиғанлиқимизни билиши керәк. Биз һөрмәтләйдиған дөләтләрниң бизниму һөрмәт қилишини үмид қилимиз. Йеқинда у йәрдә йүз бериватқан ишлар һәқиқәтән ечинарлиқ. 2009-Йили үрүмчи вәқәси йүз бәргәндә биз әң күчлүк инкасларни бәргәнидуқ, әмма биз 2010-йили хитай билән болған мунасивәтни үзмәй туруп җумһурийәт күнимизни үрүмчидә тәбриклидуқ. Бүгүн у йәрдин келиватқан хәвәрләр 2009-йилидики хәвәрләргә қариғанда техиму ечинарлиқ. Әмма 2009-йили, түркийә аваз чиқарди, шу вақитта түркийәниң баш министир болған әрдоған, хитайни ирқий қирғинчилиқ билән әйиблигәниди. Һазир болса сүкүт қилди вә һәтта көзәткүчи сүпитидә болсиму вәқәләрни көзитиштин өзини қачурди».

Әхмәт давутоғлу түркийә һөкүмитигә хитаб қилип мундақ деди: «қилишқа тегишлик ишлар шуки, түркийә парламенти дәрһал шәрқий түркистан үчүн мәхсус бир хусусий йиғин чақирип топлиниши керәк вә пүткүл партийәләрниң имзаси билән бирләшмә хитабнамә мақуллиниши керәк. Әгәр шәрқий түркистанда йүз бериватқан вәқәләр явропа парламенти тәрипидин әйибләнгән вә бирләшмә хитабнамә елан қилинған болса. Америка дөләт мәҗлиси тәрипидин тәнқидләнгән вә америка-хитай ортақ комитетиниң йиғинлирида күнтәртипкә кәлтүрүлгән болса, түркийә парламентиниң биринчи вә асасий вәзиписи уйғур қериндашлиримизға игә чиқиш вә бирләшмә хитабнамини дәрһал қобул қилиши керәк!».

Әхмәт давутоғлу түркийә парламенти әзалирини уйғурлар тоғрисидики хитабнамигә имза қоюшта партийә буйруқлириға әмәс қәлблириниң авазиға қулақ селишқа чақирди вә «түркий тиллар диваниниң һәққини ада қилиш үчүн, шәрқий түркистан мәсилисидә парламентқа сунулидиған тәклипкә яқ дейишкә җүрәт қилмисун!», дәп тәкитлиди.

Әхмәт давотоғлу сөзидә йәнә, бу мәсилиниң хитай билән болған икки тәрәп мунасивәтлиридиму күнтәртипкә кәлтүрүлүши керәкликини тәкитлиди.

Йиғинда сөз қилған «келәчәк» партийәсиниң муавин рәиси сәлчуқ өздағ әпәнди

Әхмәт давутоғлу баш министир болған дәврдә башқа дөләтләргә қапсилип қалған уйғурларни түркийәгә елип кәлгәнликини әскәртип мундақ деди: «шәрқий түркистандин инсанларни түркийәгә қандақ елип кәлгәнликимизни билимән. Бәзи кишиләр авазлирини чиқиривататти. Әмма биз уларниң башқа дөләтләрдин түркийәгә келиштә муһим рол ойнидуқ. Бу ишни җимҗит бир шәкилдә елип барғанидуқ. Йәнә охшашла дипломатийәдин пайдилинип түркийә җумһурийитиниң шундақ қилишини үмид қилимиз».

Сәлчуқ өздағ әпәнди 1948-йилдики кишилик һоқуқ хитабнамисигә хитайниңму имза қойғанлиқини билдүрди вә сөзини давамлаштуруп мундақ деди: «кишилик һоқуқ хитабнамисиниң 30 маддисини бир-бирләп көрүп чиқтим хитай у 30 маддиниң һәммисигә хилаплиқ қилип шәрқий түркистанни ишғал қилди вә кишилик һоқуқ дәпсәндичилики йүргүзүватиду. Шәрқий түркистан кәң земинлири билән хитай үчүн истратегийәлик район. Интайин мол минерал маддилар, су, тәбиий газ вә нефит бар. Шуңлашқа у шәрқий түркистандики кишиләрдин биарам болиду».

Йиғинда йәнә дуня уйғур қурултийиниң муавин рәиси, истратегийә мутәхәссиси доктор әркин әкрәм сөз қилип, дуня уйғур қурултийиниң елип бериватқан хизмәт-паалийәтлиридин мәлумат бәрди вә уйғурларниң һазирқи әһвали шундақла, уйғурлар мәсилисиниң америка вә явропада қандақ күнтәртипкә келиватқанлиқи, буниңдин оттуриға чиққан нәтиҗиләр тоғрисида тохталди вә әмәлий мисалларни көрсәтти.

Түркийә һөкүмити уйғурлар мәсилисидә сүкүттә түрүватқан бир вәзийәттә башқа бир сиясий партийиниң мәхсус уйғурлар мәсилиси тоғрисида йиғин уюштурушини қандақ әһмийәткә игә дәп қарашқа болиду? доктор әркин әкрәм бу соалға җаваб берип, түркийәдә мәйли һөкүмәтни башқуруватқан партийә болсун, мәйли башқа сиясий партийәләр болсун уларниң йиғинлириға қатнишип уйғурлар мәсилисини аңлитиш вә уларниң һесдашлиқини қолға кәлтүрүшниң муһимлиқини тәкитлиди.

Йиғин залидики үстәлләргә түрк җумһурийәтлириниң байрақлири қоюлған болсиму, лекин шәрқий түркистан байрақлири қоюлмиғаниди. Бу һәқтә доктор әркин әкрәм йиғин уюштурғучилиридин соал сориған. Мунасивәтлик кишиләр, бу йиғинниң инсан һәқлири дәпсәндичиликигә мунасивәтлик йиғин болғачқа тәрәпсизликни асас қилип шәрқий түркистан байриқини қоймиғанлиқини билдүргән. Бирақ әркин әкрәм: «шәрқий түркистан намида йиғин ечип шәрқий түркистан байриқини асмаслиқни бир мәсилә» дәп баһа бәрди.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт