Exmet dawut'oghlu: "Türkiye parlaméntida sherqiy türkistan üchün birleshme xitabname maqullinishi kérek"

Ixtiyariy muxbirimiz arslan
2020-10-19
Élxet
Pikir
Share
Print
"Kélechek" partiyesining uyushturghan "Sherqiy türkistan we türkistanda yüz bériwatqan kishilik hoquq depsendichilikliri we zulumgha qarshi ang-chüshenchilerni ashurush" témisidiki yighinda mezkur partiyining re'isi exmet dawut'oghlu ependi söz qilmaqta. 2020-Yili 18-öktebir, istanbul.
"Kélechek" partiyesining uyushturghan "Sherqiy türkistan we türkistanda yüz bériwatqan kishilik hoquq depsendichilikliri we zulumgha qarshi ang-chüshenchilerni ashurush" témisidiki yighinda mezkur partiyining re'isi exmet dawut'oghlu ependi söz qilmaqta. 2020-Yili 18-öktebir, istanbul.
RFA/Arslan

18-Öktebir küni istanbulda "Kélechek" partiyesining uyushturushi bilen "Sherqiy türkistan we türkistanda yüz bériwatqan kishilik hoquq depsendichilikliri we zulumgha qarshi ang-chüshenchilerni ashurush" dégen témida yighin uyushturdi.

Bu yighin'gha "Kélechek" partiyesining re'isi exmet dawut'oghlu we ezaliri shundaqla dunya Uyghur qurultiyi, sherqiy türkistan ma'arip we hemkarliq jem'iyiti, Uyghur akadémiyesi qatarliq 10 din artuq teshkilatning mes'ulliridin sirt yene türk dunyasining ijtima'iy teshkilat mes'ulliridin bolup 100 din artuq kishi qatnashti.

Yighinda söz qilghan türkiye sabiq bash ministiri we "Kélechek" partiyesining re'isi exmet dawut'oghlu Uyghurlarni közde tutup, zulumgha qarshi sükütte qilmaydighanliqini bildürdi we "Sherqiy türkistandiki qérindashlirimizning bashliri igilse bizning yürikimiz azablinidu", dédi.

U yene pütkül partiyeler we hökümetke chaqriq qilip, türkiye parlaméntida sherqiy türkistan üchün mexsus bir xususiy yighin chaqirish we pütkül partiyilerning imzasi bilen birleshme xitabname maqullinishi kéreklikini tekitlidi.

Yighinda yene dunya Uyghur qurultiyining mu'awin re'isi doktor erkin ekrem, Uyghur akadémiyesining bash katipi doktor perhat qurban tengritaghli, "Kélechek" partiyesining mu'awin re'isi selchuq özdagh qatarliq kishiler Uyghurlar mesilisi toghrisida söz qildi.

Exmet dawut'oghlu ependi Uyghurlarning hazirqi weziyiti toghrisida toxtilip mundaq dédi: "Ürümchide insanlar essalamu'eleykum déyishtin qorqidighan halgha keldi. Bu mesile bizge natonush emes, bu, biz sözlewatqan tilimizgha yat emes. Shuni bilishinglar kérekki, Uyghur qérindashlirimizning öyige chüshken her bir ot anadoludiki her bir öyge chüshken'ge oxshash. Tonulghan melum birliri süküt qilsimu, emma biz bu mesililerge süküt qilmaymiz".

Exmet dawut'oghlu türkiye hökümitining sherqiy türkistan aldida mes'uliyiti barliqini ipadilidi we mundaq dédi: "Bu mes'uliyet, xitay bilen bolghan munasiwetning passip bolushi kéreklikidin dérek bermeydu. Men béyjinggha köp qétim barghan, xitaylar bilen ötküzgen her qétimliq uchrishishta, men ulargha hemishe: xitaylar bilen türkler ikki chong medeniyet qurghuchisi, dégen idim. Biz ular bilen olturup herbir mesile toghrisida paranglishimiz, biz barawerlik bilen sözlishimiz. Öz-ara hörmet qilish süpitide sözlishimiz. Men xitay medeniyitini ögetken bir akadémik bolush süpitim bilen xitay medeniyitini hörmetleymen, emma biz hörmetleydighan medeniyetlerning biznimu hörmetlishini kütidighanliqimizni bilishi kérek. Biz hörmetleydighan döletlerning biznimu hörmet qilishini ümid qilimiz. Yéqinda u yerde yüz bériwatqan ishlar heqiqeten échinarliq. 2009-Yili ürümchi weqesi yüz bergende biz eng küchlük inkaslarni bergeniduq, emma biz 2010-yili xitay bilen bolghan munasiwetni üzmey turup jumhuriyet künimizni ürümchide tebrikliduq. Bügün u yerdin kéliwatqan xewerler 2009-yilidiki xewerlerge qarighanda téximu échinarliq. Emma 2009-yili, türkiye awaz chiqardi, shu waqitta türkiyening bash ministir bolghan erdoghan, xitayni irqiy qirghinchiliq bilen eyibligenidi. Hazir bolsa süküt qildi we hetta közetküchi süpitide bolsimu weqelerni közitishtin özini qachurdi".

Exmet dawut'oghlu türkiye hökümitige xitab qilip mundaq dédi: "Qilishqa tégishlik ishlar shuki, türkiye parlaménti derhal sherqiy türkistan üchün mexsus bir xususiy yighin chaqirip toplinishi kérek we pütkül partiyelerning imzasi bilen birleshme xitabname maqullinishi kérek. Eger sherqiy türkistanda yüz bériwatqan weqeler yawropa parlaménti teripidin eyiblen'gen we birleshme xitabname élan qilin'ghan bolsa. Amérika dölet mejlisi teripidin tenqidlen'gen we amérika-xitay ortaq komitétining yighinlirida küntertipke keltürülgen bolsa, türkiye parlaméntining birinchi we asasiy wezipisi Uyghur qérindashlirimizgha ige chiqish we birleshme xitabnamini derhal qobul qilishi kérek!".

Exmet dawut'oghlu türkiye parlaménti ezalirini Uyghurlar toghrisidiki xitabnamige imza qoyushta partiye buyruqlirigha emes qelblirining awazigha qulaq sélishqa chaqirdi we "Türkiy tillar diwanining heqqini ada qilish üchün, sherqiy türkistan mesiliside parlaméntqa sunulidighan teklipke yaq déyishke jür'et qilmisun!", dep tekitlidi.

Exmet dawot'oghlu sözide yene, bu mesilining xitay bilen bolghan ikki terep munasiwetliridimu küntertipke keltürülüshi kéreklikini tekitlidi.

Yighinda söz qilghan "Kélechek" partiyesining mu'awin re'isi selchuq özdagh ependi

Exmet dawut'oghlu bash ministir bolghan dewrde bashqa döletlerge qapsilip qalghan Uyghurlarni türkiyege élip kelgenlikini eskertip mundaq dédi: "Sherqiy türkistandin insanlarni türkiyege qandaq élip kelgenlikimizni bilimen. Bezi kishiler awazlirini chiqiriwatatti. Emma biz ularning bashqa döletlerdin türkiyege kélishte muhim rol oyniduq. Bu ishni jimjit bir shekilde élip barghaniduq. Yene oxshashla diplomatiyedin paydilinip türkiye jumhuriyitining shundaq qilishini ümid qilimiz".

Selchuq özdagh ependi 1948-yildiki kishilik hoquq xitabnamisige xitayningmu imza qoyghanliqini bildürdi we sözini dawamlashturup mundaq dédi: "Kishilik hoquq xitabnamisining 30 maddisini bir-birlep körüp chiqtim xitay u 30 maddining hemmisige xilapliq qilip sherqiy türkistanni ishghal qildi we kishilik hoquq depsendichiliki yürgüzüwatidu. Sherqiy türkistan keng zéminliri bilen xitay üchün istratégiyelik rayon. Intayin mol minéral maddilar, su, tebi'iy gaz we néfit bar. Shunglashqa u sherqiy türkistandiki kishilerdin bi'aram bolidu".

Yighinda yene dunya Uyghur qurultiyining mu'awin re'isi, istratégiye mutexessisi doktor erkin ekrem söz qilip, dunya Uyghur qurultiyining élip bériwatqan xizmet-pa'aliyetliridin melumat berdi we Uyghurlarning hazirqi ehwali shundaqla, Uyghurlar mesilisining amérika we yawropada qandaq küntertipke kéliwatqanliqi, buningdin otturigha chiqqan netijiler toghrisida toxtaldi we emeliy misallarni körsetti.

Türkiye hökümiti Uyghurlar mesiliside sükütte türüwatqan bir weziyette bashqa bir siyasiy partiyining mexsus Uyghurlar mesilisi toghrisida yighin uyushturushini qandaq ehmiyetke ige dep qarashqa bolidu? doktor erkin ekrem bu so'algha jawab bérip, türkiyede meyli hökümetni bashquruwatqan partiye bolsun, meyli bashqa siyasiy partiyeler bolsun ularning yighinlirigha qatniship Uyghurlar mesilisini anglitish we ularning hésdashliqini qolgha keltürüshning muhimliqini tekitlidi.

Yighin zalidiki üstellerge türk jumhuriyetlirining bayraqliri qoyulghan bolsimu, lékin sherqiy türkistan bayraqliri qoyulmighanidi. Bu heqte doktor erkin ekrem yighin uyushturghuchiliridin so'al sorighan. Munasiwetlik kishiler, bu yighinning insan heqliri depsendichilikige munasiwetlik yighin bolghachqa terepsizlikni asas qilip sherqiy türkistan bayriqini qoymighanliqini bildürgen. Biraq erkin ekrem: "Sherqiy türkistan namida yighin échip sherqiy türkistan bayriqini asmasliqni bir mesile" dep baha berdi.

Toluq bet