Түркийә парламентиниң уйғурлар тоғрисида қарар мақуллиши мумкинму?

Ихтиярий мухбиримиз әркин тарим
2020-10-26
Share
Fahrettin-Yoqush-2018-uyghur-mesilisi.jpg Түркийәдики «ийи» (яхши) партийәсиниң парламент әзаси фаһрәттин йоқуш әпәнди уйғур дияридики җаза лагерлири мәсилисидә түркийә парламентида мухбирларға баянат бериш йиғини чақирди. 2018-Йили 14-декабир, әнқәрә.
RFA/Erkin Tarim

Канада парламентиниң хәлқара кишилик һоқуқ төвән комитети 21-өктәбир күни бирдәк қарар мақуллап, хитайниң уйғурларға тутқан муамилисини «ирқий қирғинчилиқ» дәп җакарлиғанлиқи, шундақла канада һөкүмитини «магнетиский кишилик һоқуқ қануни» ни иҗра қилип, ирқий қирғинчилиқ қилмиши билән четишлиқи бар болған хитай әмәлдарлириға ембарго йүргүзүшкә чақириши түркийәдики сиясәтчиләр оттурисидиму ғулғула пәйда қилди.

Түркийә дөләтлик хәвәр агентлиқи болған анатолийә хәвәр агентлиқи, қирим хәвәр агентлиқи вә көп санда тор гезитлири «канада парламенти хитайниң уйғурларға елип бериватқан сияситини ‹ирқий қирғинчилиқ' дәп җакарлиди, ислам мәмликәтлири қилалмиғанни канада қилди» темисида хәвәрләр елан қилинди. Түркийәдики иҗтимаий таратқулардиму «түркийә немә үчүн сүкүттә туриду? канада парламентидин бурун буни түркийә парламенти қилиши керәк иди? канада ‹ирқий қирғинчилиқ' деди ислам дөләтлири қәйәрдә қалди?» дегәнгә охшаш темиларда муназириләр елип берилмақта.

Мутәхәссисләрниң ейтишичә, бу интайин муһим бир тәрәққият болуп, бу буниңдин кейин башқа дөләтләр парламентлириниңму буниңға охшаш қарарлар чиқиришиға түрткә болуши мумкин икән. Әнқәрәдики уйғур тәтқиқат институтиниң мудири истратегийә мутәхәссиси доктор әркин әкрәм әпәнди бу һәқтики зияритимизни қобул қилип мундақ деди: «буниң уйғур дәвасиға зор пайдиси бар. Канада америка қошма штатлиридин кейинла буни елан қилди. Бу бундин кейин әнглийә билән франсийәдиму охшаш қарарниң чиқиш еһтимали барлиқини көрситип бериду. Әмди канада парламентидики оңчи вә солчи партийәләрму канада һөкүмитигә бесим ишлитип, һөкүмәткә буни иҗра қилдуралиса, канада һөкүмитиниң уйғурларға елип баридиған нурғун сияситиму өзгириду дәп ойлаймән. Шәрқий түркистан тәшкилатлири буни ғәрб әллиригиму йейишқа тиришса яхши болиду дәп ойлаймән.»

Түркийә парламентидики өктичи партийәләрдин «ийи», йәни «яхши» партийәсиниң парламент әзаси фаһрәттин йоқуш әпәнди 2019-йили түркийә парламентиға «уйғур елидики кишилик һоқуқи дәпсәндичиликини тәкшүрүш комитети қуруш» тәклипини сунған болсиму, лекин һакимийәттики ақ партийә билән милләтчи һәрикәт партийәсиниң қарши чиқиши билән рәт қилинған иди. Канада парламентидин кейин түркийә парламентида бундақ бир қарар чиқиш еһтимали барму? бу һәқтә көз қаришини игиләш үчүн түркийә парламенти кишилик һоқуқ комитети мәсули хақан чавушоғлу вә һакимийәтни қолида тутуп туруватқан адаләт вә тәрәққият партийәси кишилик һоқуқ комитетиниң әзаси, парламент әзалиридин пакизә мутлу айдәмир ханим, радийә сәзәр қатирчиоғлу ханим вә мәлиһә ақйол ханимларға телефон қилған болсақму, улар өзлириниң бәкла алдираш икәнликини, кейинчә зияритимизни қобул қилидиғанлиқини ейтип, соалимизға җаваб беришни халимиди.

Арқидин «ийи», йәни «яхши» партийәсиниң парламент әзаси фаһрәттин йоқуш бу һәқтики соалимизға җаваб берип мундақ деди: «канада парламентиниң буни җакарлиши зор илгириләш вә яхши иш. Биз буниңдин илһамлинип, бу мәсилини түркийә парламентиға қайтидин елип келимиз. Буниңда чатақ йоқ, лекин түркийә һөкүмитиниң бу һәқтә сүкүттә туруши биз түрк хәлқиниң көңлини йерим қиливатиду. Әслидә түркийә 39 дөләт билән биллә бирләшмә мәктупқа имза қоюши лазим иди. Түркийәниң хитай билән болған тиҗарий мәнпәәтини дәп бундақ қилиши әйиб бир иш, чүнки у йәрдә инсанийәткә қарши җинайәт ишлиниватиду. Әмма биз ‹яхши' партийәси алдимиздики күнләрдә шәрқий түркистан мәсилисини парламентта қайта оттуриға қойимиз.»

Түркийә парламентидики хәлқ демократийәси партийәсиниң парламент әзаси, кишилик һоқуқ комитетиниң әзаси өмәр фаруқ гәргәрлиоғлу әпәнди түркийә парламентида уйғурлар тоғрисида қарар мақуллитишниң мумкин әмәсликини баян қилип, мундақ деди: «түркийә парламенти бундақ бир қарар елан қилмайду, чүнки һөкүмәтниң сиясити хитай билән болған мунасивәтни яхшилаштур. Кишилик һоқуқ комитетиму адаләт вә тәрәққият партийәси билән милләтчи һәрикәт партийәсиниң қолида, улар уйғурлар тоғрисида қарар елан қилмайду вә қилғилиму қоймайду.»

Доктор әркин әкрәм әпәнди болса түркийәниңму уйғурлар тоғрисида бир қарар елан қилиш яки парламентта бир комитет қуруш еһтималиниң мәвҗутлуқини илгири сүрди.

Канада парламентиниң хәлқара кишилик һоқуқ төвән комитети хитайниң уйғурларға тутқан муамилисини «ирқий қирғинчилиқ» дәп тонуған тунҗи ғәрб һөкүмәт оргинидур.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.