Parlamént ezasi aydin sezgin türkiye hökümitini Uyghurlargha ige chiqishqa chaqirdi

Ixtiyariy muxbirimiz erkin tarim
2019-11-21
Élxet
Pikir
Share
Print
Türkiye "Iyi" partiyesining parlamént ezasi aydin sezgin ependi.
Türkiye "Iyi" partiyesining parlamént ezasi aydin sezgin ependi.
RFA/Erkin Tarim

Xitayning Uyghur élidiki lagérlargha a'it 403 betlik mexpiy höjjiti "Nyu-york waqit géziti" teripidin ashkarilan'ghandin kéyin türkiyedimu zor inkas qozghimaqta. Türkyediki "Iyi", yeni "Yaxshi" partiyesining parlamént ezasi aydin sezgin ependi bu heqte pikir bayan qilip, türkiye hökümitini Uyghurlargha ige chiqishqa chaqirdi.

Parlamént ezasi aydin sezgin ependi 19-noyabir küni türkiye parlaméntida ötküzülgen 2020-yilining maliye atchoti toghrisidiki yighinda söz qilip, türkiye tashqi ishlar ministirliqining 2018-yilliq xizmet doklatida Uyghurlarni "Qérindash" dep atimighanliqini tekitlep, türkiye hökümitining Uyghurlar we bashqa musulmanlar duchar boluwatqan kishilik hoquq depsendichiliki heqqide tepsiliy toxtalmighanliqini tenqid qildi.

Parlamént ezasi aydin sezgin ependining parlaméntta qilghan sözi 20-noyabir küni "Aydin xaber" gézitide élan qilindi. Xewerge asaslan'ghanda u türkiye parlaméntida sözligen sözide "Nyu-york waqit géziti" teripidin ashkarilan'ghandin mexpiy höjjetlerni tilgha élip, mundaq dégen: "Türkiye tashqi ishlar ministirliqining 2018-yilliq xizmet doklatida xitaygha 5 abzas ayrilghan. Buning bir abzisida sherqiy türkistanliq Uyghurlar mesilisi bayan qilin'ghan. Mezkur doklatta Uyghurlarni 'qérindash millet' dep atimighan. Uyghur türkliri toghrisida nahayiti az melumat bérilgen. Bizning tashqi ishlar ministirliqimiz 2018-yilliq xizmet doklatini élan qilghan künde amérikadiki 'nyu-york waqit géziti' teripidin ashkarilan'ghan mexpiy höjjette xitay hökümitining sherqiy türkistanliqlarni rehimsizlik bilen basturush heqqidiki buyruqi ochuq-ashkara otturigha qoyulghan. Xitay élip bériwatqan omumyüzlük yoq qilish siyasiti ashkarilan'ghan bundaq bir peytte türkiye hökümitining xitaygha qarita tartinchaq tashqi siyaset élip bérishi muwapiq emes."

Türkiye parlamént ezasi aydin sezgin ependi türkiye hökümitini tenqid qilghandin kéyin türkiye tashqi ishlar ministiri mewlüt chawush'oghlu söz qilip, xitay hökümitining Uyghurlargha élip bériwatqan zulumigha qarap turmaydighanliqini tekitligen.

Biz bu heqte téximu tepsiliy melumat igilesh üchün parlamént ezasi aydin sezgin ependige téléfon qilduq. Téléfonni uning meslihetchisi ömer aq ependi élip, parlamént ezasining yighini barliqini, hazir jawab bérelmeydighanliqini bayan qilip, mundaq dédi: "Aydin ependi bilen sözleshtim. Bügünlerde taza waqti yoq iken, hazir partiye yighinda. Epsuski, ziyaritingizni qobul qilalmaydu."

Türkiye tashqi ishlar ministirliqining 2018-yilliq xizmet doklatida Uyghur diyaridiki kishilik hoquq depsendichilikige bundaq az orun bérishidiki seweb néme? enqerediki Uyghur tetqiqat institutining mudiri doktor erkin ekrem türkiyening 2015-yili 6-aydin tartip xitay bilen bolghan munasiwetni kücheytish siyasiti élip bériwatqanliqini bayan qildi.

Parlamént ezasining éytishiche tashqi ishlar ministirliqining doklatida Uyghurlarni "Qérindash" dep atimighan. Buning sewibi néme? doktor erkin ekrem ependi xitaydin menpe'et élish üchün xitayni "Dostum" dégen türkiye hökümitining Uyghurlarnimu "Qérindishim" déyishi kéreklikini bayan qildi.

Türkiyede xitay qurghan jaza lagérlirigha köp sanda Uyghurning tashlan'ghanliqi toghrisida her xil köz qarashlar ilgiri sürülmekte idi. Xitay hökümitining Uyghur élide yürgüzüwatqan siyasetlirige a'it mexpiy höjjetliri ashkarilan'ghandin kéyin türkiyening Uyghur siyasitide bir özgirish bolarmu? İ'istanbul uniwérsitétining oqutquchisi, doktor ömer qul ependi mundaq dédi: "Ashkarilan'ghan mexpiy höjjetningmu elwette tesiri bolidu. Muhimi yéqinda türkiye xitaygha ewetidighan hey'et bérip kelgendin kéyin türkiyening Uyghur siyasitide özgirish bolidu dep oylaymen. Chünki türkiye Uyghur mesilisige qarita bir siyaset belgilep chiqishi kérek."

Bu yil 2-ayda türkiye tashqi ishlar ministirliqining bayanatchisi hami ersoy ependi, adalet we tereqqiyat partiyesining bayanatchisi ömer chélik ependi we türkiye tashqi ishlar ministiri mewlüt chawush'oghlu ependiler arqa-arqidin bayanat bérip, xitayni eyibligen idi. Doktor erkin ekrem ependi xelq'ara bésim we türkiye jama'etchilikining bésimi bilen türkiye bu xildiki bayanatlarni bérishke mejbur bolghanliqini tekitlidi.

Toluq bet