Түркийә парламентидики хамчот музакирә йиғинида уйғур мәсилиси оттуриға қоюлди

Ихтиярий мухбиримиз әркин тарим
2020-11-26
Share
axmet-kemal-axmet-kamal.gif «Ийи» партийәсиниң муавин рәиси, парламент әзаси, пешқәдәм дипломат ахмәт кәмал әрозан әпәнди түркийә парламентидики ташқи ишлар министирлиқиниң 2021-йиллиқ хамчотини музакирә қилиш йиғинида сөзлимәктә. 2020-Йили 24-ноябир, әнқәрә.
RFA/Erkin Tarim

Һәр йилиниң ахирида түркийә парламентида һәр қайси министирлиқларниң кейинки йиллиқ хамчоти музакирә қилинип бекитилиду. 24-Ноябир күни түркийә парламентидики ташқи ишлар министирлиқиниң 2021-йиллиқ хамчотини музакирә қилиш йиғинида «ийи» партийәсиниң муавин рәиси, парламент әзаси, пешқәдәм дипломат ахмәт кәмал әрозан әпәнди ташқи ишлар министирлиқини «уйғур мәсилисигә көңүл бөлмиди» дәп әйиблиди.

Мәзкур йиғинда алди билән түркийә ташқи ишлар министири мәвлүт чавушоғлу ташқи ишлар министирлиқиниң 2020-йиллиқ хизмәт доклатини бәргән болуп, у доклатида сүрийә, әзәрбәйҗан қарабағ, пәләстин вә шималий сипрус мәсилилири тоғрисида тохталғандин кейин түркийәниң асия дөләтлири билән болған мунасивити үстидә тоғрисида тохталғанда уйғур мәсилисигиму алаһидә көңүл бөлүватқанлиқини тәкитләп өткән: «қиммәтлик парламент әзалири, 21-әсирни асия дөләтлири шәкилләндүриду дегән ой-пикир билән өткән йилдин тартип асия дөләтлири билән болған мунасивитимизни тәрәққий қилдуруш сияситини елип бериватимиз. Биз бир тәрәптин асиядики әң чоң тиҗарәт шерикимиз болған хитай билән мунасивитимизни күчәйтишкә тиришсақ, йәнә бир тәрәптин қан қериндишимиз болған уйғур түрклириниң хитайлар билән тәң-баравәр, тинчлиқ вә параванлиқ ичидә турмуш көчүрүшини әмәлгә ашуруш, уларниң кишилик һоқуқи, диний етиқад әркинлики вә мәдәний һәқ-һоқуқлирини қолға кәлтүрүшидәк мәсилиләрни хитай дөләт рәһбәрлири билән елип барған учришишларда оттуриға қойдуқ. Бу һәқтики көз-қарашлиримизни бирләшкән дөләтләр тәшкилатиға охшаш хәлқара сорунларда һәм оттуриға қойдуқ. Мәсилән, 10-айниң 6-күни бирләшкән дөләтләр тәшкилатиниң 75-нөвәтлик омумий йиғинида уйғур мәсилисини оттуриға қойдуқ. Хитайдин уйғур қериндашлиримизниң диний вә миллий кимликигә һөрмәт қилишни тәләп қилдуқ. Булардин сирт уйғур түрклири вә башқа мусулман түркий хәлқләр дучар болуватқан кишилик һоқуқ дәпсәндичиликлиридин биарам болуватқанлиқимизни билдүрдуқ.»

Түркийә ташқи ишлар министири мәвлүт чавушоғлуниң нутқи ахирлашқандин кейин «ийи» партийәсиниң муавин рәиси, парламент әзаси әхмәт кәмал әрозан әпәнди сөз елип, ташқи ишлар министирини уйғур мәсилисигә йетәрлик дәриҗидә әһмийәт бәрмиди дәп әйибләп, мундақ дегән: «шәрқий түркистандики зулумни ташқи ишлар министирлиқи хәлқарада оттуриға қойди. Лекин дөләт ичидә оттуриға қоялмайватиду. Буниңда қейлиниватиду. юқирида башқа парламент әзалириму бу һәқтә тохталди. У йәрләрдә дейиш асан, лекин биз силәрниң уйғурлар тоғрисида дегәнлириңларни түркийә ахбаратлирида көрәлмәйватимиз. Ташқи ишлар министирлиқи дөлитимизниң түврүки, уйғур мәсилисидә түврүклүк ролини ойниялмайватиду.»

Хамчот музакирә қилиш йиғининиң йиғин хатирисигә асасланғанда 24-ноябир күни түркийә парламентидики түркийә ташқи ишлар министирлиқиниң хамчотини музакирә қилиш йиғинида уйғур мәсилиси хели көп парламент әзаси тәрипидин оттуриға қоюлған вә бу һәқтә ташқи ишлар министирлиқидин бу йиғинға иштирак қилған рәһбәрләрдин соал соралған. Игилишимизчә, бу йилқи хамчот музакирә қилиш йиғинида уйғур мәсилиси бурунқи йиллардикиләргә қариғанда көпрәк оттуриға қоюлған. Ташқи ишлар министири мәвлүт чавушоғлуму нутқида уйғур мәсилисигә орун бәргән. Булар немидин дерәк бериду?

Әнқәрәдики уйғур тәтқиқат институтиниң мудири, истратегийә мутәхәссиси доктор әркин әкрәм әпәнди түркийә ташқи ишлар министирлиқиниң хамчотини музакирә қилиш йиғинида уйғур мәсилисиниң оттуриға қоюлуши, мәзкур мәсилиниң қанчилиқ назук вә муһим мәсилә икәнликини көрситип беридиғанлиқини әскәртип өтти.

Ундақта, 2021-йили уйғур мәсилиси түркийәдә қандақ болиду? доктор әркин әкрәм әпәнди әгәр түркийә җамаәтчиликиниң бесими мушундақла давамлашса, хитайдин келидиған мәнпәәт йетәрлик болмиса, 2021-йилида уйғур мәсилисиниң түркийә сияситидә чоқум муһим орун алидиғанлиқини тәкитлиди.

Истанбудики ибин-халдун университети хәлқара мунасивәтләр кәспи докторанти мәвлан тәңриқут әпәнди бу, 2021-йилида түркийә башқа явропа дөләтлиридәк хитайни очуқ ашкара ейиблаш иһтималиниң зор икәнликиниң бешарити икәнликини илгири сүрди.

Һазир түркийә парламентида 4 партийә вәзипә өтәватқан болуп, уйғур мәсилиси парламенттики 2 өктичи партийә тәрипидин изчил һалда оттуриға қоюлуп келинмәктә.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт