Хақан чавушоғлу: «хәлқаралиқ органлар шинҗаң уйғур аптоном райониға баралиши керәк»

Ихтиярий мухбиримиз әркин тарим
2019-12-02
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Хитай инсан һәқлири вәқпи һәйәти түркийә парламентида.
Хитай инсан һәқлири вәқпи һәйәти түркийә парламентида.
Social Media

Түркийә парламенти кишилик һоқуқни тәкшүрүш комитети рәиси хақан чавушоғлу хитайниң бир кишилик һоқуқ һәйитини қобул қилди.

Хақан чавушоғлу хитай һәйәткә «шинҗаң уйғур аптоном районида тәкшүрүш елип бериш үчүн хәлқара тәшкилатларниң баралиши керәклики» ни ейтқан. У, һәйәтләр арисидики музакириләр тоғрисида түркийә т р т телевизийәсигә қисқа баянат берип, учришишта хәлқара кишилик һоқуқ тәшкилатлири тәйярлиған уйғур дияридики вәзийәткә аит кишилик доклатлирини оттуриға қойғанлиқини баян қилған. У хитай тәрәпкә: «шинҗаң уйғур аптоном районидики кишилик һоқуқ дәпсәндичилики тоғрисида кейинки йилларда дуня ахбаратлири вә хәлқара тәшкилатлар тәрипидин елан қилинған доклатлар тоғрисида силәрдин мәлумат елиш вә бу һәқтә музакирә елип бериш пурситигә игә болғанлиқимиз үчүн биз кишилик һоқуқни тәкшүрүш комитети болуш сүпитимиз билән наһайити хурсән болдуқ» дегән.

Түркийә дөләт телевизийәси т р т ниң 29-ноябир күни елан қилған хәвиригә асасланғанда хақан чавушоғлу хитайдики кишилик һоқуқни тәрәққий қилдуруш фондиниң башлиқи хуаң меңфу башчилиқидики һәйәтни түркийә парламентида қобул қилип, уларға хитайниң инсан һоқуқлири җәһәттин очуқ-ашкара болушини, хәлқара органларниң шәрқий түркистанға тосалғусиз баралиши керәкликини, бу һәқтә түркийә билән хитайниң һәмкарлишишини үмид қилидиғанлиқини дегән.

29-Ноябир күни түркийә кишилик һоқуқ комитети рәиси, парламент әзаси хақан чавушоғлу әпәнди хитай кишилик һоқуқни тәрәққий қилдуруш фонди башлиқи хуаң меңфу башчилиқидики һәйәтни қобул қилип болғандин кейинла, «ийи», йәни яхши партийәниң парламент әзаси фаһрәттин йоқуш әпәнди түркийә парламентидики омумий йиғинда нутуқ сөзләп, хақан чавушоғлуниң бу учришишта шәрқий түркистандики кишилик һоқуқ дәпсәндичилики тоғрисида музакирә елип бармиғанлиқини әскәртип: «һөрмәтлик парламент әзалири түркийә парламенти кишилик һоқуқ комитетимизниң бүгүн меһмини бар иди. Бу меһман хитай кишилик һоқуқ фонди рәиси икән. Учришиштин кейин ахбаратта елан қилинғанларға қарисақ, учришишта инсан һәқлири тоғрисида көп музакирә елип берилмапту, әксичә тиҗарәт, иқтисад һәққидә музакирә елип берилипту».

Парламент әзаси фаһрәттин йоқуш әпәнди түркийә парламенти кишилик һоқуқ комитети рәиси хақан чавушоғлуниң түркийәдики шәрқий түркистан аммиви тәшкилатлири көрүшүшни тәләп қилса көрүшмәй хитай билән көрүшкәнликини тәнқидләп мундақ деди: «кишилик һоқуқ комитети рәиси хитайдики зулумдин бихәвәр әмәс. Мән өткән йили түркийәдә паалийәт елип бериватқан шәрқий түркистан аммиви тәшкилатлириға вакалитән өзигә хәт йезип уларниң көрүшүш тәлипини йәткүзгән идим, лекин җаваб бәрмиди. Әслидә җаваб шу гезиттики ‹хитайниң пули мусулман дунясиниң еғизини тувақлиди' дегән мақалидин мәлумдур».

Мәзкур мақалә 29-ноябир күни түркийәдики «қарар» гезитидә елан қилинғаниди.

Биз бу учришиш тоғрисида көз қаришини игиләш үчүн «явро-асия кишилик һоқуқ тәшкилати» рәиси абдулла буксур әпәнди вә әнқәрәдики истратегийәлик чүшәнчә институти мутәхәссиси доктор әркин әкрәм әпәндиләр билән сөһбәт елип бардуқ.

Доктор әркин әкрәм әпәнди хитайниң кишилик һоқуқ уқуми билән түркийәниң кишилик һоқуқ уқуминиң охшимайдиғанлиқини, хитай һәйитиниң түркийә билән кишилик һоқуқ тоғрисида музакирә елип бериш үчүн кәлмигәнликини баян қилди.

Биз игилигән мәлуматларға асасланғанда учришишта хитай тәрәп хитайда кишилик һоқуқ дәпсәндичилики йоқлуқини тәкитләш арқилиқ түркийә ахбаратлирида уйғурлар тоғрисида чиқиватқан хәвәрләрниң ялған икәнликигә қайил қилишқа тиришқан. Ундақта хитай түркийәни қайил қилаларму? «явро-асия инсан һәқлири тәшкилати рәиси» абдуллаһ буксур әпәнди бу хил зиярәтләр арқилиқ түркийәни қайил қилалмайдиғанлиқини илгири сүрүп мундақ деди: «мениңчә түркийәни қайил қилалиши мумкин әмәс. Чүнки явропа дөләтлириниң хитайниң уйғур диярида елип бериватқан бесим сиясити тоғрисида тәйярлиған доклатлири бар. Түркийә гәрчә сүкүттә туруватқан болсиму, бу мәсилигә явропа дөләтлиригә охшаш көз қарашта. Кишилик һоқуқи җәһәттә хитайға қайил болса түркийә қобул қилған явропаниң қиммәт қарашлирини инкар қилған болиду».

Учришиш ахирлашқандин кейин түркийә парламенти кишилик һоқуқ комитети рәиси хақан чавушоғлу парламентниң тор бетидә мәхсус баянат елан қилған. Мәзкур баянатта һәйәтләр оттурисидики учришишта нуқтилиқ һалда уйғур районидики кишилик һоқуқ дәпсәндичилики тоғрисида музакирә елип берилғанлиқи тәкитләнгән.

Биз игилигән мәлуматларға асасланғанда хитай кишилик һоқуқни тәрәққий қилдуруш фонди башлиқи хуаң меңфу башчилиқидики һәйәт түркийәдики хитайпәрәс бәзи сиясий партийә, ахбарат органлири вә аммиви тәшкилатлар биләнму учрашқан.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт