Xaqan chawushoghlu: "Xelq'araliq organlar shinjang Uyghur aptonom rayonigha baralishi kérek"

Ixtiyariy muxbirimiz erkin tarim
2019-12-02
Élxet
Pikir
Share
Print
Xitay insan heqliri weqpi hey'eti türkiye parlaméntida.
Xitay insan heqliri weqpi hey'eti türkiye parlaméntida.
Social Media

Türkiye parlaménti kishilik hoquqni tekshürüsh komitéti re'isi xaqan chawushoghlu xitayning bir kishilik hoquq hey'itini qobul qildi.

Xaqan chawushoghlu xitay hey'etke "Shinjang Uyghur aptonom rayonida tekshürüsh élip bérish üchün xelq'ara teshkilatlarning baralishi kérekliki" ni éytqan. U, hey'etler arisidiki muzakiriler toghrisida türkiye t r t téléwiziyesige qisqa bayanat bérip, uchrishishta xelq'ara kishilik hoquq teshkilatliri teyyarlighan Uyghur diyaridiki weziyetke a'it kishilik doklatlirini otturigha qoyghanliqini bayan qilghan. U xitay terepke: "Shinjang Uyghur aptonom rayonidiki kishilik hoquq depsendichiliki toghrisida kéyinki yillarda dunya axbaratliri we xelq'ara teshkilatlar teripidin élan qilin'ghan doklatlar toghrisida silerdin melumat élish we bu heqte muzakire élip bérish pursitige ige bolghanliqimiz üchün biz kishilik hoquqni tekshürüsh komitéti bolush süpitimiz bilen nahayiti xursen bolduq" dégen.

Türkiye dölet téléwiziyesi t r t ning 29-noyabir küni élan qilghan xewirige asaslan'ghanda xaqan chawushoghlu xitaydiki kishilik hoquqni tereqqiy qildurush fondining bashliqi xu'ang méngfu bashchiliqidiki hey'etni türkiye parlaméntida qobul qilip, ulargha xitayning insan hoquqliri jehettin ochuq-ashkara bolushini, xelq'ara organlarning sherqiy türkistan'gha tosalghusiz baralishi kéreklikini, bu heqte türkiye bilen xitayning hemkarlishishini ümid qilidighanliqini dégen.

29-Noyabir küni türkiye kishilik hoquq komitéti re'isi, parlamént ezasi xaqan chawushoghlu ependi xitay kishilik hoquqni tereqqiy qildurush fondi bashliqi xu'ang méngfu bashchiliqidiki hey'etni qobul qilip bolghandin kéyinla, "Iyi", yeni yaxshi partiyening parlamént ezasi fahrettin yoqush ependi türkiye parlaméntidiki omumiy yighinda nutuq sözlep, xaqan chawushoghluning bu uchrishishta sherqiy türkistandiki kishilik hoquq depsendichiliki toghrisida muzakire élip barmighanliqini eskertip: "Hörmetlik parlamént ezaliri türkiye parlaménti kishilik hoquq komitétimizning bügün méhmini bar idi. Bu méhman xitay kishilik hoquq fondi re'isi iken. Uchrishishtin kéyin axbaratta élan qilin'ghanlargha qarisaq, uchrishishta insan heqliri toghrisida köp muzakire élip bérilmaptu, eksiche tijaret, iqtisad heqqide muzakire élip bériliptu".

Parlamént ezasi fahrettin yoqush ependi türkiye parlaménti kishilik hoquq komitéti re'isi xaqan chawushoghluning türkiyediki sherqiy türkistan ammiwi teshkilatliri körüshüshni telep qilsa körüshmey xitay bilen körüshkenlikini tenqidlep mundaq dédi: "Kishilik hoquq komitéti re'isi xitaydiki zulumdin bixewer emes. Men ötken yili türkiyede pa'aliyet élip bériwatqan sherqiy türkistan ammiwi teshkilatlirigha wakaliten özige xet yézip ularning körüshüsh telipini yetküzgen idim, lékin jawab bermidi. Eslide jawab shu gézittiki 'xitayning puli musulman dunyasining éghizini tuwaqlidi' dégen maqalidin melumdur".

Mezkur maqale 29-noyabir küni türkiyediki "Qarar" gézitide élan qilin'ghanidi.

Biz bu uchrishish toghrisida köz qarishini igilesh üchün "Yawro-asiya kishilik hoquq teshkilati" re'isi abdulla buksur ependi we enqerediki istratégiyelik chüshenche instituti mutexessisi doktor erkin ekrem ependiler bilen söhbet élip barduq.

Doktor erkin ekrem ependi xitayning kishilik hoquq uqumi bilen türkiyening kishilik hoquq uqumining oxshimaydighanliqini, xitay hey'itining türkiye bilen kishilik hoquq toghrisida muzakire élip bérish üchün kelmigenlikini bayan qildi.

Biz igiligen melumatlargha asaslan'ghanda uchrishishta xitay terep xitayda kishilik hoquq depsendichiliki yoqluqini tekitlesh arqiliq türkiye axbaratlirida Uyghurlar toghrisida chiqiwatqan xewerlerning yalghan ikenlikige qayil qilishqa tirishqan. Undaqta xitay türkiyeni qayil qilalarmu? "Yawro-asiya insan heqliri teshkilati re'isi" abdullah buksur ependi bu xil ziyaretler arqiliq türkiyeni qayil qilalmaydighanliqini ilgiri sürüp mundaq dédi: "Méningche türkiyeni qayil qilalishi mumkin emes. Chünki yawropa döletlirining xitayning Uyghur diyarida élip bériwatqan bésim siyasiti toghrisida teyyarlighan doklatliri bar. Türkiye gerche sükütte turuwatqan bolsimu, bu mesilige yawropa döletlirige oxshash köz qarashta. Kishilik hoquqi jehette xitaygha qayil bolsa türkiye qobul qilghan yawropaning qimmet qarashlirini inkar qilghan bolidu".

Uchrishish axirlashqandin kéyin türkiye parlaménti kishilik hoquq komitéti re'isi xaqan chawushoghlu parlaméntning tor bétide mexsus bayanat élan qilghan. Mezkur bayanatta hey'etler otturisidiki uchrishishta nuqtiliq halda Uyghur rayonidiki kishilik hoquq depsendichiliki toghrisida muzakire élip bérilghanliqi tekitlen'gen.

Biz igiligen melumatlargha asaslan'ghanda xitay kishilik hoquqni tereqqiy qildurush fondi bashliqi xu'ang méngfu bashchiliqidiki hey'et türkiyediki xitayperes bezi siyasiy partiye, axbarat organliri we ammiwi teshkilatlar bilenmu uchrashqan.

Toluq bet