Фаһрәттин йоқуш: «америка қанун чиқириватқан бүгүнки күндә түркийә хитайни әйибләшкиму җүрәт қилалмайватиду»

Ихтиярий мухбиримиз әркин тарим
2019-12-05
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Түркийә «ийи», йәни «яхши» партийәсиниң парламент әзаси фаһрәттин йоқуш әпәнди мухбирларни күтүвелиш йиғинида.
Түркийә «ийи», йәни «яхши» партийәсиниң парламент әзаси фаһрәттин йоқуш әпәнди мухбирларни күтүвелиш йиғинида.
RFA/Erkin Tarim

Парламент әзаси фаһрәттин йоқуш әпәнди 4-декабир күни түркийә парламентида мухбирларға баянат бериш йиғини чақирип, америка уйғурлар тоғрисида қанун мақуллаватқан бүгүнки күндә түркийәниң хитайни әйибләшкиму җүрәт қилалмайватқанлиқини оттуриға қойди.

«Уйғур 2019 намлиқ» қанун лайиһәси 3-декабир күни америка дөләт мәҗлисидә мутләқ үстүн аваз билән мақулланғандин кейин түркийәдики «ийи», йәни «яхши» партийәсиниң парламент әзаси фаһрәттин йоқуш әпәнди мухбирларни күтүвелиш йиғини чақирди. У, мухбирларға бәргән баянатида алди билән америка қошма штатлири дөләт мәҗлисидә қобул қилинған қанун лайиһәси тоғрисида қисқичә мәлумат берип мундақ деди: «қиммәтлик мухбирлар, түнүгүн америка дөләт мәҗлисидә хитайниң шинҗаң уйғур аптоном районида уйғурларға зулум селиватқан дөләт рәһбәрлирини җазалаш тоғрисидики қанун лайиһәси мақуллуқтин өтти. Буниңда уйғурларға елип бериливатқан бесим сиясити билән мунасивити бар хитай рәһбәрлириниң тизимликини 120 күн ичидә тапшуруши тәләп қилинған».

Парламент әзаси фаһрәттин йоқуш әпәнди америка дөләт мәҗлиси уйғурлар үчүн қанун мақуллаватқан бүгүнки күндә түркийәниң хитайни әйибләшкиму җүрәт қилалмайватқанлиқини тәнқидләп мундақ деди: «америка хитайниң уйғурларға елип бериватқан бесим сияситини көрмәсликкә салалмайдиғанлиқини тәкитләватқан бүгүнки күндә түркийә һөкүмити хитай һөкүмитини әйибләшкиму җүрәт қилалмайватиду. Хитай һөкүмити болса шәрқий түркистанлиқларни террорчи елан қилип йоқ қилишқа тиришиватиду. Түркийә хитайниң гепини аңлап шәрқий түркистан мәсилисидә сүкүттә туруватқан болсиму, пүтүн дуня дөләтлири террорчилиқ тизимликигә киргүзгән п к к террорлуқ тәшкилатини хитай техигичә террорчилиқ тизимликигә киргүзмиди, демәк хитай түркийә билән болған мунасивәттә сәмимий әмәс».

«Ийи» партийәси парламент әзаси фаһрәттин йоқуш әпәнди түркийә һөкүмитиниң уйғурларға игә чиқиши керәкликини, «ийи» партийәсиниң уйғурларни қоллап-қуввәтләйдиғанлиқини баян қилип мундақ деди: «хитай, бесивалған земин болған шәрқий түркистандин чиқип кәткүчә, шәрқий түркистан дөлити, шәрқий түркистан хәлқи әркинликигә еришкичә һәр даим уларни қоллап-қуввәтләйдиғанлиқимизни билдүримән».

Америка қошма штатлири дөләт мәҗлисидә «уйғур 2019 намлиқ» қанун лайиһәси қобул қилинғандин кейин, түркийә парламентидиму буниңға охшаш қанун лайиһәси мақуллиниш еһтималлиқи барму? буниңға түркийә һөкүмити қандақ қарайду? дегәнгә охшаш соалларға җаваб тепиш үчүн түркийә парламенти кишилик һоқуқини тәкшүрүш комитетиниң сабиқ рәиси мустафа йәнәроғлу әпәндигә телефон қилғинимизда униң катипи рабийә ханим мундақ җаваб бәрди: «мән сизниң тәлипиңизни өзигә йәткүздүм, лекин у бәкла алдираш. Бүгүн ишханисида йоқ, келәр һәптә йиғини бар. Шуңа һазирчә қобул қилалайдиғанлиқини демигәчкә сизгә телефон қилалмидим».

Түркийә парламентидиму бундақ лайиһәсиниң қобул қилиниш еһтималлиқи барму? дегән соалимизға, әнқәрәдики уйғур тәтқиқат институти мудири доктор әркин әкрәм әпәнди йеқин кәлгүсидә бундақ еһтималниң йоқлиғини, келәчәктә мақулланған тәқдирдиму иҗра қилишниң қийин икәнликини тәкитләп мундақ җаваб бәрди.

Әнқәрәдики һаҗәттәпә университети профессори мәмәт өз әпәнди америка қошма штатлириниң уйғурлар тоғрисида чиқарған қанунни қоллайдиғанлиқини, түркий җумһурийити вә мусулман дөләтлириниңму бундақ қанун чиқириши керәкликини тәкитләп мундақ деди: «американиң уйғурлар тоғрисида қанун мақуллиғанлиқини қоллаймән. Чүнки һазир хитай дөлити сиясий вә иқтисадий җәһәттин дуняға һөкүмран болимән дәватиду. Буниң алдини елиш керәк. Мән әслидә түркий җумһурийәтләрниң шундақла мусулман дөләтләрниң мушундақ қанун мақуллишини арзу қилаттим. Хитай шәрқий түркистан хәлқини раһәт қоюп бериши, бесим вә зулум сияситидин ваз кечиши керәк. Шуңа бу җәһәттин елип ейтқанда америка дөләт мәҗлисидә мақулланған қанун зор әһмийәткә игә дәп қараймән».

Ундақта америка дөләт мәҗлисидә мақуллуқтин өткән «уйғур 2019 намлиқ» қанун лайиһәси түркийәдики уйғур дәвасиға қандақ тәсири болар? измирдики әгә университети профессори доктор алимҗан инайәт әпәнди иҗабий тәсир көрситидиғанлиқини баян қилди.

«Ийи» партийәси 2018-йили 10-айниң 30-күни «уйғур районидики инсан һәқлирини көзитиш комитети қуруш» тоғрисида түркийә парламентиға тәклип лайиһәси сунғаниди. Парламенттики адаләт вә тәрәққият партийәси билән милләтчи һәрикәт партийәсиниң қарши чиқиши билән мәзкур лайиһә рәт қилинғаниди. Нөвәттә, түркийә парламентида һакимийәт йүргүзүватқан ашу партийәләрниң әзалириниң сани көп орунни игилигән.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт