Fahrettin yoqush: "Amérika qanun chiqiriwatqan bügünki künde türkiye xitayni eyibleshkimu jür'et qilalmaywatidu"

Ixtiyariy muxbirimiz erkin tarim
2019-12-05
Élxet
Pikir
Share
Print
Türkiye "Iyi", yeni "Yaxshi" partiyesining parlamént ezasi fahrettin yoqush ependi muxbirlarni kütüwélish yighinida.
Türkiye "Iyi", yeni "Yaxshi" partiyesining parlamént ezasi fahrettin yoqush ependi muxbirlarni kütüwélish yighinida.
RFA/Erkin Tarim

Parlamént ezasi fahrettin yoqush ependi 4-dékabir küni türkiye parlaméntida muxbirlargha bayanat bérish yighini chaqirip, amérika Uyghurlar toghrisida qanun maqullawatqan bügünki künde türkiyening xitayni eyibleshkimu jür'et qilalmaywatqanliqini otturigha qoydi.

"Uyghur 2019 namliq" qanun layihesi 3-dékabir küni amérika dölet mejliside mutleq üstün awaz bilen maqullan'ghandin kéyin türkiyediki "Iyi", yeni "Yaxshi" partiyesining parlamént ezasi fahrettin yoqush ependi muxbirlarni kütüwélish yighini chaqirdi. U, muxbirlargha bergen bayanatida aldi bilen amérika qoshma shtatliri dölet mejliside qobul qilin'ghan qanun layihesi toghrisida qisqiche melumat bérip mundaq dédi: "Qimmetlik muxbirlar, tünügün amérika dölet mejliside xitayning shinjang Uyghur aptonom rayonida Uyghurlargha zulum séliwatqan dölet rehberlirini jazalash toghrisidiki qanun layihesi maqulluqtin ötti. Buningda Uyghurlargha élip bériliwatqan bésim siyasiti bilen munasiwiti bar xitay rehberlirining tizimlikini 120 kün ichide tapshurushi telep qilin'ghan".

Parlamént ezasi fahrettin yoqush ependi amérika dölet mejlisi Uyghurlar üchün qanun maqullawatqan bügünki künde türkiyening xitayni eyibleshkimu jür'et qilalmaywatqanliqini tenqidlep mundaq dédi: "Amérika xitayning Uyghurlargha élip bériwatqan bésim siyasitini körmeslikke salalmaydighanliqini tekitlewatqan bügünki künde türkiye hökümiti xitay hökümitini eyibleshkimu jür'et qilalmaywatidu. Xitay hökümiti bolsa sherqiy türkistanliqlarni térrorchi élan qilip yoq qilishqa tirishiwatidu. Türkiye xitayning gépini anglap sherqiy türkistan mesiliside sükütte turuwatqan bolsimu, pütün dunya döletliri térrorchiliq tizimlikige kirgüzgen p k k térrorluq teshkilatini xitay téxigiche térrorchiliq tizimlikige kirgüzmidi, démek xitay türkiye bilen bolghan munasiwette semimiy emes".

"Iyi" partiyesi parlamént ezasi fahrettin yoqush ependi türkiye hökümitining Uyghurlargha ige chiqishi kéreklikini, "Iyi" partiyesining Uyghurlarni qollap-quwwetleydighanliqini bayan qilip mundaq dédi: "Xitay, bésiwalghan zémin bolghan sherqiy türkistandin chiqip ketküche, sherqiy türkistan döliti, sherqiy türkistan xelqi erkinlikige érishkiche her da'im ularni qollap-quwwetleydighanliqimizni bildürimen".

Amérika qoshma shtatliri dölet mejliside "Uyghur 2019 namliq" qanun layihesi qobul qilin'ghandin kéyin, türkiye parlaméntidimu buninggha oxshash qanun layihesi maqullinish éhtimalliqi barmu? buninggha türkiye hökümiti qandaq qaraydu? dégen'ge oxshash so'allargha jawab tépish üchün türkiye parlaménti kishilik hoquqini tekshürüsh komitétining sabiq re'isi mustafa yeneroghlu ependige téléfon qilghinimizda uning katipi rabiye xanim mundaq jawab berdi: "Men sizning telipingizni özige yetküzdüm, lékin u bekla aldirash. Bügün ishxanisida yoq, kéler hepte yighini bar. Shunga hazirche qobul qilalaydighanliqini démigechke sizge téléfon qilalmidim".

Türkiye parlaméntidimu bundaq layihesining qobul qilinish éhtimalliqi barmu? dégen so'alimizgha, enqerediki Uyghur tetqiqat instituti mudiri doktor erkin ekrem ependi yéqin kelgüside bundaq éhtimalning yoqlighini, kélechekte maqullan'ghan teqdirdimu ijra qilishning qiyin ikenlikini tekitlep mundaq jawab berdi.

Enqerediki hajettepe uniwérsitéti proféssori memet öz ependi amérika qoshma shtatlirining Uyghurlar toghrisida chiqarghan qanunni qollaydighanliqini, türkiy jumhuriyiti we musulman döletliriningmu bundaq qanun chiqirishi kéreklikini tekitlep mundaq dédi: "Amérikaning Uyghurlar toghrisida qanun maqullighanliqini qollaymen. Chünki hazir xitay döliti siyasiy we iqtisadiy jehettin dunyagha hökümran bolimen dewatidu. Buning aldini élish kérek. Men eslide türkiy jumhuriyetlerning shundaqla musulman döletlerning mushundaq qanun maqullishini arzu qilattim. Xitay sherqiy türkistan xelqini rahet qoyup bérishi, bésim we zulum siyasitidin waz kéchishi kérek. Shunga bu jehettin élip éytqanda amérika dölet mejliside maqullan'ghan qanun zor ehmiyetke ige dep qaraymen".

Undaqta amérika dölet mejliside maqulluqtin ötken "Uyghur 2019 namliq" qanun layihesi türkiyediki Uyghur dewasigha qandaq tesiri bolar? izmirdiki ege uniwérsitéti proféssori doktor alimjan inayet ependi ijabiy tesir körsitidighanliqini bayan qildi.

"Iyi" partiyesi 2018-yili 10-ayning 30-küni "Uyghur rayonidiki insan heqlirini közitish komitéti qurush" toghrisida türkiye parlaméntigha teklip layihesi sun'ghanidi. Parlaménttiki adalet we tereqqiyat partiyesi bilen milletchi heriket partiyesining qarshi chiqishi bilen mezkur layihe ret qilin'ghanidi. Nöwette, türkiye parlaméntida hakimiyet yürgüzüwatqan ashu partiyelerning ezalirining sani köp orunni igiligen.

Toluq bet