Sa'adet partiyesining re'isi temel qaramolla'oghlu musulmanlarni xitay mallirini almasliqqa chaqirdi

Ixtiyariy muxbirimiz erkin tarim
2019-12-13
Élxet
Pikir
Share
Print
Türkiyediki sa'adet partiyesining re'isi temel qaramolla'oghlu ependim.
Türkiyediki sa'adet partiyesining re'isi temel qaramolla'oghlu ependim.
RFA/Erkin Tarim

Türkiyediki öktichi partiyelerdin biri bolghan sa'adet partiyesining re'isi temel qaramolla'oghlu pütün dunyadiki musulmanlarni Uyghurlargha ige chiqishqa, xitay mallirini istémal qilmasliqqa chaqirdi.

Temel qaramolla'oghlu 11-dékabir küni sa'adet partiyesining merkizide ötküzülgen muxbirlarni kütiwélish yighinida Uyghurlar toghrisida mexsus söz qildi. U mundaq dédi: "Xitayning Uyghurlargha yürgüziwatqan zulumlirigha qarshi pütün dunyadiki islam döletlirini heriketke ötüshke chaqirimiz. Barliq musulmanlarni xitay mallirini sétiwalmasliqqa chaqirimiz." 

Qimmetlik radiyo anglighuchilar, milyonlighan Uyghurlarning jaza lagérlirigha solan'ghanliqi melum bolghandin buyan türkiye we ottura asiyadiki türkiy jumhuriyetliridin shundaqla islam döletliridin buninggha qarita inkas chiqmidi. Mezkur döletlerdiki partiyelermu bu heqte konkirét pa'aliyetler élip barmidi. Buning sewebliri zadi néme?

Türkiye sa'adet partiyesining re'isi temel qaramolla'oghlu bu heqte toxtilip, mundaq dédi: "Biz bu mesilide bundin kéyin süküt qilip turmaymiz. Hazirghiche bu mesilini jiddiy rewishte kötürüp chiqmasliqimizdiki seweb 'xitay bu siyasitidin waz kéchidu' dep oylighanliqimizdin bolghan idi. Lékin shuni chüshinip yettuqki, xitay bu siyasitidin waz kéchidighandek emes. Shunga barliq musulman döletliri, yeni islam dunyasi derhal heriketke ötüshi kérek dep oylaymen." 

Sa'adet partiyesining re'isi temel qaramolla'oghlu bu bayanatni bergendin kéyin mezkur xewer türkiyede alqishqa érishti. Undaqta, bundin kéyin sa'adet partiyesi bu heqte némilerni qilmaqchi? islam dunyasida xitay mélini almasliq chaqiriqigha awam awaz qosharmu? türkiyediki sherqiy türkistan ammiwiy teshkilatliri bu heqte némilerni qilmaqchi? 

Bu heqte ziyaritimizni qobul qilghan istanbul uniwérsitétining tarix oqutquchisi doktor ömer qul ependi mundaq dédi: "Men buning xitaygha tesir körsitidighanliqigha ishinimen. Chünki bügün tijaret xitayni xitay qilip turuwatidu. Xitay iqtisadiy jehettin ziyan'gha uchrashni xalimaydu, eger xitay mallirigha qarshi keng-kölemde tesirlik pa'aliyetler élip bérilsa, uzun muddette tesir körsiteleydu dep oylaymen." 

Sa'adet partiyesi musulman döletler birliki qurushni teshebbuz qilidighan, dindar kishiler qollaydighan partiyelerdin birsi hésablinidu. Bu partiyening re'isi otturigha qoyghan chaqiriq xitayni qorqitalamdu? istanbuldiki Uyghur iqtisadshunas abdurreshit abdulxemit ependi eger islam we türk dunyasi bu pa'aliyetke awaz qoshsa, xitayni serasimgha salidighanliqini ilgiri sürdi. 

Doktor ömer qul ependi xitayning lagérlar toghrisidiki mexpiy höjjetliri ashkarilan'ghandin kéyin amérika we gherb elliride bolghandek türkiyedimu xitaygha bolghan naraziliqning kücheygenlikini, bundin kéyin türkiye hökümitiningmu sükütni buzushqa mejbur bolidighanliqini bayan qildi. U mundaq dédi: "Xitayning lagérlar toghrisidiki mexpiy höjjetliri ashkarilan'ghandin kéyin pütün dunyada ghulghula peyda qildi. Türkiyedimu burun körülüp baqmighan derijide xitaygha bolghan naraziliq kücheydi. Mesilen, ijtima'iy taratqularda bu heqtiki xewerlerning hembehirlinishi 300 hesse köpiyiptu. Türkiyede künséri küchiyiwatqan jama'et pikri türk hökümitini sükünatini buzushqa mejbur qilishi mumkin." 

Undaqta, sa'adet partiyesining re'isi temel qaramolla'oghluning bu chaqiriqigha islam döletliri we islam döletlerdiki xelqler awaz qoshushi mumkinmu? se'udi erebistanida olturushluq Uyghur ziyaliysi abdul'ehet uchqun ependi bu chaqiriqqa türk xelqining awaz qoshudighanliqini, lékin islam döletlirining hemmiside emelge ashurghili bolmisimu, sa'adet partiyesining tesiri bolghan döletlerde emeliyleshtürgili bolidighanliqini otturigha qoydi. 

Sa'adet partiyesi burundin tartip Uyghur mesilisige köngül bölüp kéliwatqan partiyelerdin biri. Mezkur partiyening qurghuchisi türkiyening sabiq bash ministiri merhum nejmettin erbaqan 1984-yilidin tartip türkiye parlaméntida izchil halda Uyghur mesilisini otturigha qoyup kelgen idi. Mezkur partiye "5-Iyul ürümchi qirghinchiliqi" yüz bergende xitaygha naraziliq bildürüp 2009-yili 7-ayda istanbulda 20 ming kishi qatnashqan zor naraziliq namayishi uyushturghan idi.

Toluq bet