Lagér shahiti tursun'ay ziyawudun: "Men emdi ulardin qorqmaymen!"

Muxbirimiz nur'iman
2021-02-20
Share
Lagér shahiti tursun'ay ziyawudun: Lagér shahiti tursun'ay ziyawudun. Wirjiniye, amérika. 2021-Yili féwral.
Social Media

18-Féwral küni amérikaning dangliq axbarat qanili CNN milyonlighan Uyghurlar solan'ghan lagérlardiki kishenlen'gen oqughuchilar we kolléktip basqunchiliqqa uchrighan ayallar toghrisida mexsus xewer berdi.

Mezkur xewerde lagérda mejburi oqutquchiliq qilghan we lagérda yüz bergen zorawanliqlarni öz közi bilen körgen lagér shahiti qelbinur sidiq xanim, lagérda jinsiy zorawanliqqa biwasite uchrighan tursun'ay ziyawudun xanim we yene bir lagér shahiti gülbahar jilolowa xanim ziyaret qilin'ghan. Ular öz bayanlirida xitay izchil türde inkar qilip kéliwatqan lagérdiki bir qatar zorawanliqlarni ashkarilighan.

Tursun'ay ziyawudun xanim özi biwasite uchrighan basqunchiliq we jinsiy zorawanliqlarni pash qilish arqiliq xitay tashqiy i'ishlar ménistirining "Biz ayallarni öz ichige alghan terbiyelen'güchilerning négizlik insaniy hoquqlirining dexli-teruzgha uchrishining aldini alimiz. Terbiyelen'güchilerni herqandaq shekilde haqaretlesh we xorlash qet'iy men'i qilinidu" dégen bayanatlirining yalghan ikenlikini ispatlighan.

Hazir amérika hökümitining yardimide amérikada dawaliniwatqan lagér shahiti tursun'ay ziyawudun 2-féwral küni radiyomizning ziyaritini qobul qilghanda lagérda ilgiri-kéyin bolup 3 qétim basqunchiliqqa uchrighanliqini, her qétimda üch-töt kishi teripidin oxshimighan shekillerde wehshiylerche xorlashqa we nöwetliship basquchiliq qilishqa uchrighanliqini ashkarilighan idi. Uning éytishiche, kamirdashlirimu soraqqa chaqirtilghandin kéyin, ularning pütün bedinide kök tayaq we yara izliri bilen hoshsiz élip kirilginige talay qétim shahid bolghan iken. U özining körgen we anglighanlirigha asasen lagérdiki her qandaq ayal kishining oxshimaydighan shekildiki jinsiy xorluq we zorawanliqqa uchraydighanliqini ilgiri sürgen idi.

Qelbinur sidiq xanimmu ayallar lagérida oqutquchiliq qilghan bulup, bu jeryanda nurghun échinishliq ölümlerge, sirliq soraq we qiynaqlargha shahit bolghan. Uning éytishiche, her küni töt-besh neper qiz soraq bahaniside chaqirtilip, lagérning emeldar we saqchiliri teripidin basqunchiliqqa uchraydiken, ular hetta qizlarning ewriti we meq'itige tok kaltikini tiqip, qiynap huzur alidiken.

Qelbinur xanim ders ötüwatqanda élip chiqip ketken 20 yashlar öpchörisidiki bir qiz ikki sa'ettin kéyin qaytip kelgen, uzun ötmey saqchi qayta warqirap, élip chiqip ketkendin kéyin u qizni qayta körüp baqmighan. Uning déyishiche, buninggha oxshaydighan ehwallar lagérda herküni yüz bérip turidiken.

Programma riyasetchisi jeyk teppér özining tiwittér hésabida mundaq dep yazghan: "Xitay hökümiti Uyghurlargha 'irqiy qirghinchiliq' yürgüzmekte. Biz bu qirghinchiliqning del mushu waqitning özide yüz bériwatqkanliqini bilimiz. Biz yene qeyerde ikenlikinimu bilimiz. Lékin dunya bu qirghinchiliqlarning yüz bérishige yol qoyup, qol qowushturup olturwatidu. Hetta disnéy shirkiti ashu yerde 'mulen' filimini süretke élishqa yardem qilghan xitay partiye organlirigha rehmet éytti."

Xitay hökümiti ilgiri sün'iy hemrahtin tartilghan lagérlarning resimliri körsetken waqittimu, lagérlarning mewjut emeslikini éytqandek, bu qétim ashu lagérdin qutulup chiqqan shahitlarning guwahliqlirinimu oxshashla inkar qilghan.

Xitay tashqiy ishlar ministiri 10-féwral xitayning "Yer shari waqit géziti" de maqale élan qilip, gülbahar jililowani "Artist", tursun'ay ziyawudunni "Tughma tughmas" dep eyibligen. Mezkur maqalide yene tursun'ay ziyawudunni "Mejburiy tughmasliq toghrisida yalghan sözligen," dégen. Uning bashqa jinsiy zorawanliqlar heqqidiki sözlirinimu yalghan'gha chiqarghan.

Tursun'ay ziyawudun CNN ge bergen ziyaritide özining yalghan gep qilishining héchqandaq asasi yoqluqini éytp mundaq dégen: "Némishqa yalghan éytqudekmen. Men qiriq yashtin ashqan bir ayal, siz méning béshimgha kelgenlerni pütün dunyagha jakarlashni pexirlinidighan ish dep oylamsiz? méning ulargha deydighinim, xitay méning rohimni öltürgen bolsimu, emma men emdi ulardin qorqmaymen."

Pütün dunyani dehshetke chömdürgen bu xewer 2-féwral BBCda élan qilin'ghandin kéyin, amérika tashqi ishlar ministirliqi bu heqte mexsus bayanat élan qilghan idi, mezkur bayanatta: "Bu qilmishlar choqum éghir jazagha tartilishi kérek," déyilgen.

Amérika tashqiy ishlar ministirliqining bayanatida yene mundaq déyilgen: "Tashqiy ishlar ministiri billinkén éniq qilip éytqandek, u 'Uyghurlargha irqiy qirghinchiliq yürgüzüldi' dégen hökümde ching turidu. Uningda özgirish bolghini yoq. Xitay xelq jumhuriyiti shinjangda Uyghurlargha we bashqa az sanliq milletlerge qarshi 'insaniyetke qarshi jinayet' ötküzdi we 'irqiy qirghinchiliq' qildi."

Amérikadin kéyin 4-féwral küni awstraliyening morrison hökümitimu BBC da ashkarilan'ghan pakitlarning kishini qattiq chöchütidighanliqini we buning tekshürülüshi kéreklikini bildürgen. Finlandiye bash ministiri sanna marin xanimmu Uyghurlarning nöwettiki weziyitige yéqindin köngül bölidighanliqini bildürgen.

Közetküchiler dunyadiki dangliq axbarat qanalliridin BBC we CNN ning xitayning Uyghurlargha yürgüzüwatqan wehshiyliklirini dunyagha anglitishi, shundaqla amérika we ittipaqdashlirining bu mesilige diqqet qilishi, "Xitay inkar qilghan barliq jinayetlirining ispatliniwatqanliqini körsitidu," déyishmekte.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet