Ғулҗада тутуп қелинған америкалиқ уйғур бала һәмданниң тәқдири униң әнглийәдики дадисини әндишигә салмақта

Мухбиримиз әркин
2019-03-20
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Америкаға қайтип келәлмигән америка пуқраси һәмданниң паспорти.
Америкаға қайтип келәлмигән америка пуқраси һәмданниң паспорти.
Xushtar Rishit teminligen

Һәмдан хуштар 2015‏-йили өктәбирдә американиң виригинийә штатида туғулған иди. Униң хитай гираждани болған аниси патигүл садиқҗан оғли һәмданға американиң туғулуш гуваһнамиси вә паспортини беҗирип, шу йили декабирниң ахирлирида 2 айлиқ һәмданни елип юрти ғулҗаға қайтип бариду. Әмма бу униң ғулҗаға ахирқи қетим қайтиши әмәс иди. Патигүл 2016‏-йили 2‏-қетим оғлини елип америкаға қайтип келип бир мәзгилдин кейин йәнә ғулҗаға қайтишида әнглийәдә турушлуқ йолдиши билән түркийәдә учрашқан. У йолдиши билән түркийәдә 6 айдәк туруп, 2017‏-йили 3‏-айда ғулҗаға қайтишида вәзийәт өзгәргән иди.

Патигүл тибәт аптоном районлуқ партком секретари чен чүәнго уйғур райониға йөткәп келинип, районда кәң көләмлик тутқун башланған мәзгилдә ғулҗаға қайтиду. У әйни чағда бу өзиниң ахирқи қетим чәтәлгә чиқиши болуп қалидиғанлиқини ойлимиған иди.

Бу йил 3 йерим яшқа киргән һәмданниң әнглийәдә турушлуқ дадиси-хуштар ришитниң билдүрүшичә, нөвәттә ана-бала иккисиниң тәқдири униң әндишисини қозғимақта икән. Хуштар ришит 19‏-март күни зияритимизни қобул қилип, аяли вә оғлиниң әһвалиға даир тәпсилатларни ашкарилиди. Униң илгири сүрүшичә, йәрлик даириләр аялиниң паспортини тартивалғачқа кичик һәмдан америкаға қайтип келәлмигән.

Хуштар ришит мундақ деди: «алақә үзүлүп кәтмиди, оғлум билән үндидарда көрүшүп туримән. Әлвәттә тили чиқип гәп қилғудәк болуп кәтти. Аялим беқивататти. Бу дорәм йәслигә барди. Уйғурчә сөзлийәләйду. 4 яшқа кирәй, деди. 2016‏-Йили вәтәнгә қайтқанда, америкада қайтиш гуваһнамисигә илтимас қилса хитай әлчиханиси унәрсә кәм, бу нәрсә кәм, дәп бәрмәптикән. Шуниң билән түркийәгә берип, түркийәдә гуваһнамини елип вәтәнгә елип меңиптикән».

Мухбир: вәтәнгә барғандичу?, вәтәнгә барғанда қандақ болди?

Хуштар ришит: «балини қош нопус, дәп һесаблайдикән. Лекин нәгә апарса мәйли консулхана яки сақчи идарисигә барса, хитайлар балини америкалиқ, дәп һесаблайдикән. Балиниң америкалиқ икәнликини етирап қилидикән. Балиниң паспорти 5 йиллиқ әмәсму?, 2020‏-йили тошиду, тошуштин бурун чиқивалса болатти».

Вәқәдин хәвәрдар кишиләрниң билдүрүшичә, патигүл ханим оғлини 2016‏-йили америкаға 2‏-қетим елип кәлгән. Улар америкада турған өйниң игиси бир ханим зияритимизни қобул қилип, уларниң 2‏-қетим һәмданға ваксина әмләшкә кәлгәнликини билдүрди.

У мундақ деди: «шу күнлири бизниң өйдә туруп турди. Мениң бир еғиз өйүм бикар болғандин кейин мән қошнидарчилиқ қилип, мән һәқсиз турғузған. Асасән бир 20 нәччә күндәк, давамлиқ турмиди. Бизниңкидә турғанда балиси 7-8 айлиқ болуптикән. . . . . . . . . . Мән америка паспортлирини көрмидим. Лекин мушу йәрдә туғулди, деди. 2‏-Қетим ваксина урғузушқа кәптикәнғу?. . . . . .».

Американиң бейҗиңда турушлуқ әлчиханисиниң илгири сүрүшичә, улар һәмданниң мәсилисигә арилишалмайдикән. Чүнки, һәмданниң аниси хитайға қайтқанда униңға хитайниң бир қетимлиқ қайтиш саяһәт гуваһнамиси беҗирип, хитайға шуниң билән киргән икән. Америка әлчиханиси 2018‏-йили 10‏-айда хуштар ришитқа язған мәктупида, хитай һөкүмити қош гиражданлиқни етирап қилмиғачқа шуниңдәк һәмдан хитайға униң саяһәт гуваһнамиси билән киргәчкә, икки дөләт оттурисидики келишимгә асасән һәмданға дипломатик ярдәм берәлмәйдиғанлиқи, чүнки хитай һөкүмитиниң буниңға йол қоймайдиғанлиқини билдүргән.

Униңда мундақ дейилгән: «һәмдан өзиниң америка паспортиға инавәтлик хитай визиси қойдурмиғачқа, у хитай даирилири тәрипидин хитай гираждани дәп қарилиду вә хитай униң америка-хитай консул келишимигә асасән америка гиражданлири бәһримән болушқа тегишлик һоқуқ вә имтиязлардин бәһримән болуш һәққи йоқ дәп қарайду».

Лекин кишилик һоқуқ тәшкилатлириниң илгири сүрүшичә, һәмдан хитайға қандақ гуваһнамә билән кирсә кирсун, бу униң америка гиражданлиқини өзгәртәлмәйдикән. Америка уйғур җәмийитиниң рәиси илшат һәсән, америка һөкүмитиниң бу ишқа арилишиши керәкликини билдүрди.

Патигүл 2‏-қетим ғулҗаға қайтқанда униң паспорти тартивелинипла қалмай, униң дадиси, ғулҗадики атақлиқ тиҗарәтчи садиқҗан тутқун қилинған. Йеқинда радийомизниң мухбири садиқҗанниң ғулҗадики шәһәрлик кәндир завути йениға җайлашқан «1‏-номурлуқларни тәрбийәләш лагери» ға қамалғанлиқини дәлиллигән иди.

Хуштар ришитниң 20‏-март мухбиримизға билдүрүшичә, хитай һөкүмити 19‏-март күни униң устидин сот ачқан. Хуштар ришит, қейнатисиниң түркийәгә чиқиш, мәктәп ечиш, башқиларға ярдәм қилиш билән әйибләнгәнликини билдүрди.

Хуштар ришит: «түнүгүн сот ечиптикәнтуқ. Сот ечип түркийәдә той қилған ишниму дәпту. Ишқилип 3 хил иш бар, дәпту. Түркийәгә тойға чиққанниң, мәктәп салғанниң, андин кейин хәқләргә ярдәм қилған ишларни дәп, сот ечип болупту, лекин һөкүм елан қилмапту. Сақиһаҗимму шуниң билән биркән. Шу иккисиниң делоси охшашкән. Иккиси биллә икән. Түнүгүн бопту сот 19‏-чесла. Лекин һөкүм елан қилмапту, йәнә 3-4 күндин кейин елан қилимиз, дәпту».

Хуштар ришит билән патигүл садиқҗан әнглийәдә тонушуп, 2014‏-йили түркийәдә той қилған. Әйни чағда садиқҗан аяли билән түркийәгә чиқип қизиниң тойиға қатнашқан. Ғулҗадики атақлиқ тиҗарәтчиләрдин 7-8 дәк киши әр-аял уларға һәмраһ болуп кәлгән иди. Илгири сүрүлүшичә, хитай һөкүмитиниң 2017‏-йили башланған кәң көләмлик тутқун қилиш һәрикитидә шу қетим садиқҗанларға һәмраһ болуп түркийәгә чиққан тиҗарәтчиләрниң һәммиси тутқун қилинған.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт