Тутқун қилинған уйғур байлириниң мал-мүлүклириниң хитайда ким артуқ қилип сетилғанлиқи ашкариланди

Мухбиримиз ирадә
2021-09-27
Share
Биологийә мутәхәссиси йевис морав: Хитай сақчилириниң уйғур дияридики лагерниң аталмиш кәспий маһарәт тәрсбийәләш мәркизиниң дәрвазисида көзәтчилик қиливатқан көрүнүш. 2018-Йили 3-сентәбир, корла.
REUTERS

Йеқинда америкадики уйғур кишилик һоқуқ қурулуши аталмиш "терорлуқ", "ашқунлуқ" дегәндәк сиясий қалпақлар билән тутқун қилинған уйғур байлириға аит милйонларчә доллар қиммитидики мал-мүлүкләрниң електронлуқ сода тор бекити болған "Taobao" торида ким артуқ қилип сетилғанлиқини байқиған.

Кишилик һоқуқ қурулуши елан қилған доклатта ейтилишичә, "тавбав" тор бетиниң әдлийә ким артуқ содиси бөликидә адәттә җинайи делоларда яки қәрзи вақтида қайтурулмиғанлиқтин мусадирә қилинған мал-мүлүкләр сетилидиған болуп, бу доклатта түрмидики уйғурларниң мал-мүлүклири сетилған он икки дело көрситилгән.

Уларниң ениқлишичә, уйғур елидики сот даирилири 2019-йилдин башлап кәм дегәндә 21 нәпәр уйғур байға аит аилә електр сайманлири, өй-мүлүк вә ширкәт пайчәклири қатарлиқ аз дегәндә 150 мүлүкни "тавбав" да ким артуқ қилип сетишқа чиқарған болуп, уларниң тор бәттә қоюлған омумий қиммити 84 милйон 800 миң доллар икән. Бу мүлүкләр асасән хотән лоп наһийәлик сот вә қәшқәр соти тәрипидин чиқирилған икән. Доклатта йәр алған мисалларниң пәқәт биридә, хотәндики абдунәби бәкри исимлик бир кишигә тәвә болған вә 2019-йили 40 милйон йүән, йәни 6 милйон доллардин артуқ пулға ярайдиған бир бинаниң бир нәччә қетимлиқ ким артуқ содисидин кейин, 2020-йили 2-айда җаң йүнҗи исимлик бир хитайға 4 милйон доллардин артуқ пулға сетип берилгәнлики көрситилгән.

Мәзкур доклатниң тәйярлиғучилиридин уйғур кишилик һоқуқ қурулушиниң тәтқиқатчиси килойи ханим зияритимизни қобул қилип, юқириқи бу испатларниң интайин муһим болуш билән биргә, буниң пәқәтла музтағниң көрүнгән кичиккинә қисми болуши мумкинликини ейтти.

У мундақ деди: "юқириқи бу сетиш еланлири тутқун қилинған уйғур содигәрләрниң мусадирә қилиниватқан мал-мүлклири һәққидә һазирғичә байқалған әң конкирет вә рәсмий испат болуп һесаблиниду. Биз әлвәттә уларниң мал-мүлүклириниң ақивитини пәрәз қилған болсақму, бирақ қолимизда рәсмий испат йоқ иди. Шуңа бу интайин муһим. Йәнә бир ноқта болса уйғур елидики елип бериливатқан қолға елиш вә кәң көләмлик тутуп туруш көлимини көздә тутқанда юқиридики бу 12 дело уйғурларниң мал-мүлүклирини мусадирә қилишниң интайин аз бир қисимиғила вәкиллик қилиши мумкин. Биз буни музтағниң көрүнгән қисми дәп қараймиз."

Мәлум болушичә, юқириқи "тавбав" елани арқилиқ сетилған мүлүкләрниң игилири болған 21 кишиниң ичидики 5 нәпири илгири тутқун қилинғанлиқи радийомиз тәрипидин ениқланған яки чәт әлләрдә уруқ-туғқанлири давасини қиливатқан тонулған уйғур байлар болуп, улар "шинҗаң рози һаҗи сода чәклик ширкити", "корла чиланбағ өй-мүлүкчилик ширкити" ниң лидирлиридин розиһаҗим һәмдул вә мәмәт һәмдул, хотәндики мәшһур өй‏-мүлүк содигири мәмәтҗан имин, абдуҗелил хелил қатарлиқлардин ибарәт. Қалған 16 нәпири һазирғичә учури ашкариланмиған яки хитайниң әдлийә торидиму һечқандақ мәлумати йоқ кишиләр икән.

Килойи ханимниң ейтишичә, бу хитай даирилириниң уйғурларни тутқун қилиш, сотлаш вә кесиш қатарлиқ әдлийә тәртипләрдә очуқ-ашкара болмайватқанлиқиниң испати икән.

"адәттә бу тавбав ториниң бу қисмида хитайниң башқа өлкилиридики мал-мүлүкләрму сетилиду. Бирақ уларниң игилири көпинчә һалларда банкиларға қәрзини төлийәлмигәнләргә яки аҗришип кәткән әр-аялларға аит мал-мүлүкләрни тәшкил қилиду. Бирақ уйғур елидики сеـтиливатқан мал-мүлкләрниң игилири асасән сиясий җинайәтләр билән җазаланғанларни тәшкил қилиду, бәзиләрниң һәтта һечқандақ архипиму йоқ. Бу кишидә әндишә пәйда қилиду. Буни йәниму инчикләп, тәпсили тәтқиқат қилишқа тоғра келиду."

Хитай һөкүмитиниң уйғур елидики бастуруш һәрикәтлиридә уйғур пулдарлири вә игилик тиклигүчилири изчил һалда бастуруш обйекти болуп кәлгән. Бу әһвал болупму хитай һөкүмити 2017-йили лагерларни қуруп уйғур елида кәң көләмлик тутқунни башлиғандин кейин игәлләнгән мәлуматларда нурғунлиған уйғур содигәрлири, пулдарлириниң мәҗбурий ғайип қиливетилгәнлики яки "терорлуқ" вә "ашқунлуқ" қатарлиқ җинайәтләр билән кесилгәнлики ашкариланмақта. Уйғур кишилик һоқуқ қурулуши хитай һөкүмитиниң зиялийлар вә диний даһийларни өз ичигә алған иҗтимаий сәрхиллар қатарида содигәрләрниму нишанлиғанлиқини, чүнки уларниң пулдарларни җәмийәттики орни вә уйғур мәдәнийитини қоғдаштики роли сәвәбидин партийә вә дөләт оргиниға тәһдит дәп қарайдиғанлиқини әскәрткән. Килойи ханим болса байларниң мал-мүлклирини мусадирә қилиш ирқй қирғинчилиқниң әң муһим елиментлиридин бири, дәп тәкитлиди.

"мал-мүлкни мусадирә қилиш дуняниң нурғун җайлиридики ирқий қирғинчилиқларниң әң муһим елиминтлириниң бири болған. Буниң уйғур җәмийитигә көрситидиған тәсири һәқиқәтәнму зор болиду. Чүнки у җәмийәттики мәлум бир қисимниң аҗизлишишини, чәткә қеқилишини кәлтүрүп чиқириду. Шуңа бу вәқә интайин муһим вә биз бу мәсилигә йәниму көп диққәткә еришиши керәк, дәп қараймиз."

Мәлум болушичә, "тавбав" тор бети хитайдики "әли баба гуруһи" ға тәвә болуп, уйғур кишилик һоқуқ қурулуши доклатида бу гуруһниң уйғур елида һелиһәм давам қиливатқан зулумға зади қанчилик дәриҗидә четишлиқ икәнлики хәлқаралиқ мәбләғ салғучиларни вә алақидар хәлқаралиқ назарәт органлирини қаттиқ әндишигә селиши керәк, дәп тәкитлигән.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт