Мич мәкконел: «уйғурларни әзгән хитай әмәлдарлирини җазалаш қанунини йеқинда авазға қойимиз!»

Мухбиримиз әзиз
2020-05-08
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Америка кеңәш палатасиниң рәһбири мич микконел әпәнди мухбирларни күтүвелиш йиғинида. 2020-Йили 21-апрел, вашингтон.
Америка кеңәш палатасиниң рәһбири мич микконел әпәнди мухбирларни күтүвелиш йиғинида. 2020-Йили 21-апрел, вашингтон.
AFP

Муһаҗирәттики уйғурларни толиму хурсән қилған, шуниңдәк хитай һөкүмитини пути көйгән тохудәк пат-парақ қиливәткән «уйғур кишилик һоқуқ қанун лайиһәси» 2019-йили 11-сентәбирдә америка кеңәш палатасида бирдәк мақуллуқтин өткәниди. Кейинчә буниң түзитилгән нусхиси авам палатасида мақулланғандин кейин қайтидин кеңәш палатасиниң мақуллишиға йолланған һәмдә һазирғичә есип қоюлған һаләттә туруп кәлгәниди.

7-Май күни америка кеңәш палатасиниң рәһбири мич мәкконел буниң йеқин кәлгүсидә авазға қоюлидиғанлиқини билдүрди. Ройтерс агентлиқиниң бу һәқтики хәвиридә ейтилишичә, америка кеңәш палатасиниң әзаси марко рубйо баш болуп тонуштурған бу қанун лайиһәси америка һөкүмитини уйғурлар дияридики зулумға җавабкар болған хитай әмәлдарлириға җаза беришкә үндәшни асасий мәзмун қилидикән. Марко рубйо бу қанун лайиһәси вақтинчә есип қоюлғандин кейин CBS хәвәр агентлиқиниң бу һәқтики соаллириға җаваб бәргәндә америка һөкүмити билән хитай оттурисида музакирә қилиниватқан сода мәсилисиниң буниңға бағланмаслиқи лазимлиқини алаһидә тәкитлигәниди. У шу вақитта бу тоғрилиқ сөз қилип бәзиләрниң «хитайға техиму көп таварлиримизни оңушлуқ сетишимиз үчүн башқичә болған бәзи чариларниму қоллинишимиз лазим» дегән пикрини қәтий қобул қилмайдиғанлиқини билдүргән һәмдә «кишилик һоқуқни аяқ-асти қилиш һазир шинҗаңда омумлишипла қалмастин йәнә хоңкоңғиму кеңийиватиду. Шинҗаңда болса хитай компартийәси һазир уйғурларниң миллий вә диний кимликини үзүл-кесил йоқ қиливетиш үчүн тиришмақта» дегәниди.

Марко рубйо мушундақ җиддий реаллиқни әслитип өтүш билән биргә һазир «уйғур кишилик һоқуқ қанун лайиһәси» ни мақуллашниң бәкму зөрүр икәнликини тәкитләватқан болсиму, пүтүн дуняни қаплап кәткән таҗсиман вирусиға даир хизмәтләр түпәйлидин бу лайиһә бесип қоюлғаниди. Әмдиликтә кеңәш палатаси рәһбириниң бу һәқтә очуқ сөз қилиши бу һәқтә йеңи үмидләрни пәйда қиливатқанлиқи мәлум. Мич мәкконел бу һәқтә сөз қилип «мән кеңәш палатаси пат йеқинда марко рубю оттуриға қойған ‹уйғур кишилик һоқуқ қанун лайиһәси'ни авазға қойиду, дәп қараймән» дәйду. Әмма у «йеқинда» дегән сөзниң зади қанчилик вақит икәнлики тоғрисида чүшәнчә бәрмигән. Ройтерс агентлиқиниң хәвиридә ейтилишичә, бу әһваллардин хәвәрдар бир киши бу һәқтә сөз қилип «бәлким кейинки һәптидә болуши мумкин, яки униңдинму сүрүлүп кетиши мумкин» дегән.

Марко рубийониң ишханисидикиләр бу қанун лайиһәсиниң кеңәш палатасида бирдәк мақуллуқ билән тәстиқлинишини үмид қиливатқан болсиму әмма бу хушаллиқниң қачан әмәлгә ашидиғанлиқи тоғрисида «буни кесип ейтиш қийин» дәйду. Әгәр бу қанун лайиһәси авазға қоюлуп мақулланса у һалда чен чуәнго башлиқ бир қатар хитай әмәлдарлириға җаза бериш һәрикити рәсмий башлинидикән.

Америкадики уйғур адвокат нури түркәл америка-хитай мунасивитини йеқиндин көзитип келиватқан болуп, у нөвәттә таҗсиман вируси сәвәбидин хәлқарада шәкиллиниватқан хитайға қарши долқунниң бу қетимқи аваз қоюш һәрикитигә иҗабий тәсир көрситиши мумкинликини билдүрди.

Америка-хитай мунасивити барғансери йириклишип, бир қисим анализчиларниң қәлимидә «йеңи соғуқ урушниң башлиниши» дәп тәсвирлиниватқанлиқи мәлум. Бундақ бир пәвқуладдә бир шараитта «уйғур кишилик һоқуқ қанун лайиһәси» ниң мақуллинип қелиши муһаҗирәттики уйғурларни бәкму хушал қилидиған ишларниң бири болуп қалмақтикән. Нури түркәлниң пикричә, навада бу қетимқи авазға қоюшта бу қанун лайиһәси йәнә бир қетим бирдәк мақуллуқтин өтүп қалса бу һәқиқәтәнму йеқинқи йиллардики уйғур давасида қолға кәлгән бир зор нәтиҗә болуп қалидикән.

Нөвәттә америка кеңәш палатаси бу һәптилик музакирини тамамлиған болуп, музакирә келәр дүшәнбигә қәдәр әслигә кәлмәйдикән. Навада мәзкур қанун лайиһәсини авазға қоюш тоғра кәлсә һәмдә бирдәк мақуллуқтин өтсә у һалда униң рәсмий қанун болушидики бир зор қәдәм әмәлгә ашидиған болуп, нурғун кишиләр буниң тәрәққиятини тәқәззалиқ билән күтмәктикән.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт