En'gliye kambrij uniwérsitétida Uyghurlarning jiddiy weziyiti muhakime qilindi

Muxbirimiz gülchéhre
2019-11-19
Élxet
Pikir
Share
Print
Londondiki kambrij uniwérsitétida ötküzülgen "Xitayning Uyghur we tibetlerge qaritilghan milletler we din siyasiti" témisida muhakime yighinigha xalmurat Uyghur ependi(ongdin ikkinchi) we Uyghurshunas wanéssa fran'gwillé xanim(ongdin birinchi) teklip bilen qatnashti. 2019-Yili 18-noyabir.
Londondiki kambrij uniwérsitétida ötküzülgen "Xitayning Uyghur we tibetlerge qaritilghan milletler we din siyasiti" témisida muhakime yighinigha xalmurat Uyghur ependi(ongdin ikkinchi) we Uyghurshunas wanéssa fran'gwillé xanim(ongdin birinchi) teklip bilen qatnashti. 2019-Yili 18-noyabir.
Xalmurat Ependi teminligen

Londondiki dunyawi dangliq uniwérsitétlardin en'gliye kambrij uniwérsitétida, 18-noyabir "Xitayning Uyghur we tibetlerge qaritilghan milletler we din siyasiti" témisida muhakime yighini bolup ötken.

Asasliqi mezkur uniwérsitétning proféssor we oqughuchiliri qatnashqan bu yighinda, Uyghur aktipliridin finlandiyediki xalmurat Uyghur, Uyghurshunaslardin bélgiyediki biryussél erkinlik uniwérsitétidiki wanéssa fran'gwillé xanimlar teklip bilen qatniship Uyghurlarning tarixi we bügünki jiddiy weziyiti we uning tesirliri toghruluq tepsiliy melumatlar bergen. Uyghurlarning nöwettiki weziyiti yighindiki asasliq muhakime témisigha aylan'ghan. Xewer tepsilatni muxbirimiz gülchéhredin anglayli.

Uyghurlarning weziyiti gherbning yalghuz metbu'at we siyasiy sahesidila muhim muhakime témisi bolup qalmastin, belki yéqinqi mezgillerde yene ilmi saheningmu diqqitini tartiwatqan bir mesilige aylandi. Buni amérika we yawropadiki dunyawi dangliq uniwérsitétlarda ötküzülüwatqan Uyghurlar téma qilin'ghan muhakime yighinliri we her türlük pa'aliyetlerdinmu körüwalghili bolidu. 18-Noyabir en'gliyening kémbrij uniwérsitéti uyushturghan, "Xitayning tibet we Uyghurlargha qaratqan milletler we din siyasiti" namliq muhakime yighinigha, mezkur uniwérsitéti we sirttin bolup 70 tin köprek proféssor, tetqiqatchi we studéntlar ishtirak qilghan.

London waqti chüshtin kéyin 5 tin 7 giche dawam qilghan 2 sa'etlik muhakimide mezkur uniwérsitétning tibetshunas proféssori robbi'é barnét, xitayning qanuni we insan heqliri üstide tetqiqat élip bériwatqan robért wétérléy qatarliqlar xitayning Uyghur we tibetlerge tutqan din we milliy siyasetlirini tonushturghan. Yighin'gha teklip bilen qatnashqan biryussél erkinlik uniwérsitétidiki wanéssa fran'gwillé xanim xitay hökümitining siyasetliri seweblik Uyghur diyaridiki xelq yüzliniwatqan tragédiyelerni we uning kélip chiqish sewebliri heqqide doklat bergen. Biz yighindin kéyin wanéssa xanimni téléfon arqiliq ziyaret qilish pursitige érishtuq.

Wanéssa fragwillé xanim kémbrij uniwérsitétidek dangliq uniwérsitétta mexsus Uyghur mesilisi heqqide muhakimige qatnashqanliqidin tolimu hayajanlan'ghanliqini bildürüp mundaq dédi: "Bilisiz kémbrij uniwérsitéti her zaman kishini hayajan'gha salidu. Men bu uniwérsitétta Uyghur mesilisimu heqqide doklat berginimdin bekmu xushal, bumu Uyghurlar weziyitining ilmiy saheningmu diqqitini chékiwatqanliqining bir ipadisi. Mezkur muhakimige teywen we xongkong hetta xitaydin kelgen oqughuchilarningmu xéli köp sanda qatnashqanliqi diqqitimni tartti. Ularmu qiziqip so'allarni soridi. Men asasliq Uyghurlarning omumiy weziyiti, xitay hökümitining yéqinqi yillarda Uyghurlargha yürgüzüwatqan, pilanliq tughut siyasiti, mejburiy emgek, kimlerning lagérlargha qamiliwatqanliqi, xitayning nazaret qilish téxnikiliri dégendek keng da'iride tonushturush berdim. Muhakimidin kéyin so'al jawab basquchida, yighin ishtirakchiliri 'nyu-york waqit géziti' de bésilghan xitayning Uyghur rayonidiki yighiwélish lagérlirigha a'it mexpiy höjjetlerge da'ir so'allarni köp soridi. So'al sorighuchilar bizdin yene shi jinpingning Uyghurlarni basturushta "Qet'iy rehim qilmasliq" buyruqi boyiche bu basturushning qandaq dawam qiliwatqanliqi heqqide so'allarni soridi, bizmu buninggha da'ir toplighan uchurlirimizni ortaqlashtuq, muhakime intayin ehmiyetlik boldi dep qaraymen".

Kémbrij uniwérsitétida ötküzülgen mezkur muhakimige yene yash Uyghur aktiplardin finlandiyediki xalmurat Uyghurmu qatnashqan bolup u asasliqi xitay hökümiti Uyghur diyarida lagérlarni qurup, Uyghur we bashqa milletlerni keng kölemde lagérlargha qamighandin buyan, bu siyasetning muhajirettiki Uyghurlargha körsitiwatqan tesirliri we ularning inkasi shundaqla dunya miqyasida dawam qiliwatqan Uyghurlarning pa'aliyetliri heqqide melumat bergen.

Ziyaritimizni qobul qilghan xalmurat özining tunji qétim kémbrij uniwérsitétida chong pa'aliyetke qatnishishi ikenlikini bildürdi. U mezkur muhakimide Uyghurlarning Uyghurlar yüzliniwatqan mezkur paji'ege qandaq inkas qayturuwatqanliqi we dunya ehlidin némilerni kütüwatqanliqini yetküzgen.

Xalmurat muhakimige, mezkur uniwérsitétta xitay chong quruqluqidin kélip oquwatqan oqughuchilarningmu qatniship Uyghurlar heqqide so'allar sorighanliqidin, dunya miqyasida Uyghurlarni qollashning yüksilishige egiship xitayning gherbte oquwatqan ziyaliyliridimu oylinishlarning shekilliniwatqanliqini hés qilghanliqini bildürdi.

Toluq bet