Уйғур диярида зор сандики оқуғучи ширкәт вә завутларда ишләшкә сәпәрвәр қилинған

Вашингтондин мухбиримиз меһрибан тәйярлиди
2023.06.02
ish-xizmet-job-oqughuchi_afp Чуңчиңдики хизмәт йәрмәнкиси нурғун иш издәватқанларни җәлп қилди. 2023-Йили 11-апрел, чуңчиң
AFP

Уйғур аптоном райони даирилири бу йил уйғур аптоном район тәвәсидики һәрқайси алий мәктәпләрдә оқуш пүттүридиған оқуғучиларни тизимлап, уларни райондики ширкәт вә завут-фабрикиларда ишләшкә сәпәрвәр қилиши паалийәтлирини башлиған.

“тәңритағ тори” да 26-май күни елан қилинған хәвәрдин мәлум болушичә, бу йил уйғур аптоном райониниң алий мәктәпләрни пүттүридиған оқуғучилири сани 158 миң болуп, бултурқидин 32 миң оқуғучи артуқ икән. Нөвәттә үрүмчи, ақсу, қәшқәр, ғулҗа, турпан қатарлиқ һәрқайси шәһәр, вилайәтләрдә бу йил оқуш пүттүридиған оқуғучиларни тизимлап, уларни уйғур аптоном район тәвәсидики ширкәт, завут-кан, фабрикилар вә деһқанчилиқ мәйданлирида ишләшкә риғбәтләндүрүш хизмити башланған.

“тәңритағ тори” ниң хәвиридә йәнә университет оқуғучилирини тизимлап, хизмәткә сәпәрвәрлик хизмити: “ишқа орунлаштуруш мулазимәт түрини мәктәпләргә елип киришни қанат яйдуруш хәлққә параванлиқ яритип, җәмийәт муқимлиқини қоғдашниң капалити” дәп тәрипләнгән. Мәлум болушичә, бу йил оқуш пүттүридиған оқуғучиларниң сани ғайәт зор болупла қалмастин даириләр бурунқиға қариғанда уларни ишқа орунлаштурушқа алаһидә әһмийәт бәргән.

 Ундақта хитай һөкүмити бу йил немә сәвәб билән мундақ оқуш пүттүридиған алий мәктәп оқуғучилирини кәң көләмдә ишқа орунлаштурушқа киришти? немә үчүн бу ишни җәмийәт муқимлиқини қоғдашниң капалити дәп қарайду? уйғур аптоном райони даирилириниң бу һәрикити һәққидә уйғур ели вәзийитини көзитиватқан тәһлилчиләр өз қарашлирини оттуриға қойди.

 Хитай вә уйғур ели вәзийитини йеқиндин көзитип келиватқан вәзийәт анализчилиридин, дуня уйғур қурултийи иҗраийә комитетиниң муавин рәиси илшат һәсән әпәнди уйғур аптоном райони даирилириниң мәзкур паалийәтлиригә диққәт қилған болуп, униң қаришичә, районда оқуш пүттүргән оқуғучиларниң ширкәт-завут-фабрикиларда ишләшкә сәпәрвәр қилиниши, бир җәһәттин хитай өлкилиридин нормидин артуқ қобул қилинған хитай оқуғучиларни ишқа орунлаштуруш бесимидин болса, йәнә бир җәһәттин америка башчилиқидики ғәрб дөләтлири тәрипидин “мәҗбурий әмгәк базилири” дәп тәриплиниватқан уйғур диярида, үзлүксиз қурулуватқан хитай ширкәтлириниң әмгәк күчлиригә болған еһтияҗини көзләнгән.

“тәңритағ тори” хәвиридин ашкарилинишичә, райондики алий мәктәп вә “кәспий техника мәктәпләр” ни түгәткән оқуғучиларни ишқа орунлаштурушта һәрқайси вилайәт-наһийәләрдики “санаәт бағчилири” му сәпәрвәр қилинған. Һалбуки кишилик һоқуқ тәшкилатлириниң доклатлиридин мәлум болушичә, хитайниң райондики ишләпчиқириш ширкәт-завутлири мәркәзләшкән бу хил санаәт бағчилири шу районлардики мәҗбурий әмгәк базилири икән. Бу санаәт бағчилирида зор сандики уйғурларниң мәҗбурий, төвән һәқ һәм қаттиқ иш вә сиясий түзүм астида ишқа селинғанлиқи ашкариланғаниди. Булардин башқа йәнә лагерлардиму завут-фабрикилар қурулғаниди.

Илшат һәсән әпәнди бу һәқтә тохтилип, хитай һөкүмити бу йилларда райондики аталмиш “қайта тәрбийәләш мәркәзлири” дин чиққан бир түркүм уйғурларни лагерлар ичигә қурулған хитай завут фабрикилирида мәҗбурий әмгәккә салған болса, бүгүнки күндә йәнә алий мәктәп түгәткән оқуғучиларни райондики хитай ширкәтлири тәрипидин қурулған завут-фабрикиларда ишләшкә риғбәтләндүрүш арқилиқ, бу җайлардики әмгәк күчлирини толуқлашқа урунуватқанлиқини билдүрди.

Ню-йорктики хитай иқтисадий вәзийити анализчиси җиң шүгуаң әпәндиниң қаришичә һазир хитайда алий мәктәпни пүттүргән оқуғучиларниң өзигә мувапиқ хизмәт тапалмаслиқ мәсилиси еғир икән. Йәни ишсизлиқ мәсилиси еғирлашмақта. Шуңа бу мәсилини һәл қилиш һәрқайси һөкүмәт органлириниң сиясий вәзиписи қилип бәлгиләнгән икән. Уйғур аптоном райони даирилириниң бу һәрикити әнә шу йүкләнгән вәзипини орунлаштуруш. Униң үстигә хитайда иқтисадта чекиниш еғирлашқан болуп, бу, яшларниң ишсизлиқ мәсилисигиму күчлүк тәсир көрсәтмәктә.

Җең шүгуаң әпәнди нөвәттә хитай иқтисадида қаттиқ чекиниш йүз берип, ишсизлиқниң ешишиға сәвәб болған амиллар һәққидә мундақ деди: “һазир хитайдики ишләпчиқириш саһәсиниң чәтәлләргә йөткилип кетиши иқтисадниң чекинишини кәлтүргән муһим амилларниң бири. Нурғунлиған хизмәт пурсәтлири шәрқий җәнубий асия райониға йөткилип кәтти. Мәсилән тәйвәнниң шаңхәйдики ширкәтлири вә башқа хәлқаралиқ ширкәтләр хитайдики завут-фабрикилирини шәрқий җәнубий асияға йөткиши билән хитайда ишсизлиқ нисбити еғирлашти. Ундин башқа бәзи ишләпчиқириш саһәлири америка башчилиқидики ғәрб демократик дөләтлириниң сода урушиға дуч кәлди. Сода, иқтисад-техника җәһәттики чәклиминиң күчийиши қатарлиқ амиллар хитайдики ишсизлиқни еғирлаштурди. Нәтиҗидә илгирики йилларда университетларға нормидин артуқ қобул қилинған оқуғучилар һазир өз кәспигә лайиқ хизмәт тапалмайдиған вәзийәт барлиққа кәлди. Түркүм-түркүм ишсиз яшлар хитай һөкүмити үчүн һәр җәһәттин еғир бесим елип кәлмәктә. Шуңа һазир хитай һөкүмити яшларни вә университет түгәткән оқуғучиларни техникилиқ хизмәтләрни қилиш, өз алдиға игилик тикләш, мулазимәт кәспини қилиш вә йеза кадирлири болуш дегәндәк намларда, университетларда оқуған әслидики кәспидин башқа ишларни қилишқа риғбәтләндүрмәктә” .

Америкадики “уйғур кишилик һоқуқ қурулуши” ниң тәтқиқатчиси зубәйрә шәмсидин ханимму зияритимизни қобул қилип өз қарашлирини ортақлашти. Униң билдүрүшичә, университетларни түгәткән оқуғучиларниң уйғур дияридики хитай ширкәтлириниң завут-фабрикилирида ишләшкә риғбәтләндүрүлүшидә бир тәрәптин яшлардики ишсизлиқ мәсилисини һәл қилиш нишан қилинса, йәнә бир тәрәптин уйғур диярида йүз бериватқан “мәҗбурий әмгәк” мәсилисини йошуруш ғәризиму йошурунғаникән.

Зубәйрә ханимниң билдүрүшичә, бу йәнә, ичкири хитайдин келип уйғур елидики алий мәктәпләрдә оқуватқанларни уйғур елидә қалдуруш, техиму көп алий мәктәп пүттүргән хитай яшлирини ичкири хитайдин әкелип ишқа орунлаштурушниму өз ичигә елип, бу арқилиқ хитай нопусини көпәйтишниму мәқсәт қилған болуши мумкин.

Юқириқи аваз улинишидин тәпсилатини аңлайсиләр.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.