Д у қ ниң «уйғур һәптилики» паалийити ғәлибилик аяғлашти

Мухбиримиз әзиз
2019-06-10
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Америкиниң пайтәхти вашингтон шәһридики «уйғур һәптилики» паалийити ғәлибилик аяқлашти. Вашингтон, 2019-йили 7-июн
Америкиниң пайтәхти вашингтон шәһридики «уйғур һәптилики» паалийити ғәлибилик аяқлашти. Вашингтон, 2019-йили 7-июн
RFA

Д у қ баш болуп уюштурған «уйғур һәптилики» паалийити көп тәрәплимә тәйярлиқ вә һәмкарлиқниң ярқин намайәндиси сүпитидә 8-июн күни шадиманлиқ вә үмидлик тиләкләр ичидә аяғлашти. Уйғурлар мәсилиси, болупму милйонларчә уйғурни бир кечидила мәһбусқа айландуруп қойған лагерлар мәсилиси хәлқараниң зор дәриҗидә диққитини қозғиғандин буян бу қетимқи паалийәт һәптилики уйғурлар мәсилисини йәнә бир қетим көплигән саһәләргә әсләтти. Шуниң билән биргә бу қетимқи һәптиликтә д у қ ниң хәлқарадики һәрқайси паалийәт сорунлирида уйғур давасини изчил давам әттүрүштики тиришчанлиқи толуқ муәййәнләштүрүлди. Болупму 2019-йиллиқ «демократийә мукапати» ниң д у қ ға тәқдим қилиниши бу нуқтини йәнә бир қетим испатлайду. Бу җәһәттә сөз болғанда бу қетимқи «уйғур һәптилики» ни уюштурушқа йеқиндин һәмкарлашқан америка уйғур бирләшмисиниң рәиси елшат һәсәнму өзиниң шундақ ойлайдиғанлиқини ейтиду.

«Уйғур һәптилики» җәрянида американиң сиясий саһәсидики көплигән даңдар шәхсләрниң бу паалийәт сорунлириға қәдәм тәшрип қилиши һәмдә мунасивәтлик нутуқларни сөзлиши уйғур давасини уйғурларниң сөзлигинидинму бәкрәк үнүмгә игә қилди. Болупму америка авам палатасиниң рәиси нәнсий пелоси ханим, америка дөләт мудапиә министирлиқиниң ярдәмчи министири рандал шрайвер, американиң хәлқара диний етиқад әркинлики баш әлчиси сам бровнбәк, америка дөләт мәҗлисиниң әзалиридин марко рубийо, җим мәкговерн, кристофер симис, демократийини илгири сүрүш фондиниң рәиси карл гершман қатарлиқ кишиләрниң уйғур һәптилики паалийитиниң йиғинлириға иштирак қилиши һәмдә мәхсус темида нутуқ сөзлиши америкада һәмдә ғәрб дунясида техиму көп саһәниң уйғурларға ярдәмдә болуши шундақла уйғур дәвасини қоллап-қуввәтлишини қолға кәлтүрүштә иҗабий рол ойниди, дәп қариливатқанлиқи мәлум. Бу йиғинниң дунядики чоң ахбарат васитилиридиму мәхсус хәвәр сүпитидә берилишиму бу нуқтини испатлайду. Бу һәқтә сөз болғанда д у қ ниң рәиси долқун әйсаму бу қетимқи паалийәтниң күткәндикидинму зор үнүмгә игә болғанлиқини билдүрди. 

Д у қ бу қетими «уйғур һәптилики» паалийитидә «уйғурлар дуч келиватқан кризис вә униңға қарши тәдбирләр» темисида мәхсус икки күнлүк муһакимә йиғини ачқан болуп, бу йиғинға америка вә явропадин кәлгән көплигән мутәхәссисләр вә паалийәтчиләр иштирак қилди. Йиғинда хитай һөкүмитиниң уйғурларни бастурушиға даир түрлүк дәлилләр, һәр саһәниң бу мәсилигә болған инкаси, илим саһәсиниң бу мәсилигә арилишиши вә уларниң өзигә хас рәвиштә бу мәсилигә инкас қайтуруши шуниңдәк бу мәсилиләрни һәл қилишниң чарә-тәдбирлири қатарлиқ темилар бойичә айрим-айрим муһакимә вә сөһбәтләр өткүзүлди.

Бу һәқтики айрим зияритимизни қобул қилған җорҗ вашингтон университетиниң профессори, уйғуршунас шан робертс илмий саһәниң һазир уйғурлар дуч келиватқан иҗтимаий кризисқа инкас қайтуруш мәсилиси тоғрилиқ тохтилип мундақ деди: «мениң чүшәнчәмдә, илим саһәсидикиләр нормалда бу хилдики һимайичилиқ һәрикәтлиригә арилишип қелишни анчә халап кәтмәйтти. Әмма һазир уйғурлар учраватқан кризис мәсилиси оттуриға чиққандин кейин дуняниң һәрқайси җайлиридики уйғур тәтқиқати билән шуғуллиниватқан алим-мутәхәссисләрниң һәммисила бу ишқа башчилап киришип кәтти. Мениңчә, уйғурлар дуч келиватқан паҗиәниң еғирлиқи буниңдики бир муһим сәвәб. Қарайдиған болсақ һазир тарихшунаслиқ, инсаншунаслиқ, сиясәт илми қатарлиқ саһәләрниң һәммисидила кишиләр бәс-бәстә баянатлар елан қилип, мураҗиәтнамиләргә имза қоюватиду. Бизниң бу һәқтики баянатимизға аллиқачан 42 дөләттики 716 нәпәр алим-мутәхәссис имза қойди. Һазир бу сан күнсери ешип меңиватиду. Бу ишлар нөвәттики дуняда һәммила киши көз тикиватқан инсанпәрвәрлик нуқтисидин алғандиму бәкла муһим мәсилә болғачқа, бундақ ишлар һәққидә сиясий мәзмундики баянатларни елан қилиштин өзлирини елип қачидиған илим дунясиму һазир бу ишқа аваз қошушиниң зөрүрлүкини тонуп йәтти.» 

«Уйғур һәптилики» башланғандин кейин явропа, австралийә, асия қатарлиқ җайлардин кәлгән уйғур паалийәтчиләр вә һәр саһә затлириму буниңға паал иштирак қилди. Бу паалийәт үчүн алайитән калифорнийә штатидин кәлгән кишиләрниң бири тәбиий пән алимлиридин доктор әркин сидиқ иди. У бу һәқтики тәсиратини биз билән ортақлашқанда бу қетимқи һәптилик арқилиқ өзиниң бурунқидинму көп үмид вә ишәнчкә игә болғанлиқини билдүрди. 

Бу қетимқи «уйғур һәптилики» ниң бир муһим мәзмуни болған уйғур таамлири һәққидә сөз болғанда америкадики уйғур паалийәтчи, «уйғур һәрикити» тәшкилатиниң директори рошән аббас өзиниң буниңдин бәкму мәмнунлуқини ипадиләйду. Униң билдүрүшичә, уйғурларға хас мәдәнийәт, сәнәт вә ләззәтни өзидә муҗәссәм қилған уйғур таамлири бу қетимқи «уйғур һәптилики» дә уйғур вә башқа меһманларға һузур бериш билән биргә, уйғурниң кимлики, уларниң хитайлардин қәтий пәрқлиқ бир хәлқ икәнликини җанлиқ намаян қилған. Шуңа у өзиниң бу җәһәттики хизмәткә пидакарлиқ қилған уйғур ханим-қизлириға алаһидә тәшәккүр ейтидиғанлиқини билдүрди. 

Америка уйғур бирләшмиси 8-июн күни кәчтә һәрқайси җайлардин кәлгән меһманларға узитиш зияпити бәрди. Меһманлар йәнә бир қетим учрашқучә бир-биригә аманлиқ тиләп хушаллиқ ичидә хошлашти.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт