Америка һөкүмити хитайниң уйғурларға қаратқан зулумлирини "ирқий қирғинчилиқ" дәп елан қилди

Мухбиримиз нуриман
2021-01-19
Share
Америка һөкүмити хитайниң уйғурларға қаратқан зулумлирини Америка ташқий ишлар министири майк помпейо.
Social Media

Америка ташқий ишлар министирлиқи 19-январ күни "хитайниң уйғур районидики бастуруш мәсилиси һәққидә америка ташқи ишлар министирлиқиниң чиқарған қарари" намлиқ баянат елан қилди.

Баянатта хитай һөкүмитиниң уйғур районидики уйғурларни асас қилған йәрлик мусулман милләтләргә қаратқан кәң көләмлик бастурушини рәсми "ирқий қирғинчилиқ" вә "инсанийәткә қарши җинайәт" дәп бекиткәнликини җакарлиди.

Америка ташқий ишлар министири майк помпейо мәзкур баянатта мунуларни тәкитлигән: "иттипақдаш армийә натсистлар җаза лагерлириниң дәһшәтлирини ашкарилиғандин кейин, ‹һәргизму қайта тәкрарланмайду' дегән шуар мәдәнийәтлик дуняниң ашу дәһшәтләргә қарши ортақ авазиға айланған иди. Күнимиздики вәһшийликләр биз өтмүштә көргәнгә охшимайдиған шәкилдә елип берилғанлиқи үчүн, вәһшийиликләрниң маһийити һәргизму өзгирип қалмайду. Шуңа мән бүгүн төвәндики қарарларни чиқардим:

Биринчидин, 2017-йили 3-айдин башлап мәвҗут пакитларни инчикилик билән тәкшүргәндин кейин, хитай һөкүмитиниң хитай компартийәсиниң йетәкчилики вә контироллуқида уйғурларни асас қилған мусулман топлуқларға қарита инсанийәкә қарши җинайәт өткүзүватқанлиқини ениқлап чиқтуқ. Бу җинайәтләр һелиһәм давамлишиватиду. Бу җинайәтләрдин мунуларни көрситишкә болиду: бир милйондин артуқ кишини халиғанчә қамап қоюш; җисманий әркинликидин мәһрум қилиш; мәҗбурий туғмас қилиш; қийн-қистаққа елиш; мәҗбурий әмгәккә селиш; диний етиқад әркинлики, пикир әркинлики вә һәрикәт әркинликигә иғир чәклимә қоюш. Нуремберг соти иккинчи дуня уруши ахирлашқанда уруш җинайәтчилирини ‹инсанийәткә қарши туруш' җинайити билән сотқа тартқан иди. Шуниңға охшаш җинайәт бүгүн уйғур районида йүз бериватиду.

Иккинчидин, тәкшүрүшимизгә асасланғанда, бу ирқий қирғинчилиқ һелиһәм давамлишиватиду. Биз хитай коммунист партийә дөлитиниң уйғурларни системилиқ йоқитишиға шаһит болуватимиз. Дуняда иқтисадий, һәрбий вә сиясий җәһәттә иккинчи орунда туридиған, өзини дуняниң йетәкчиси қилип көрситишкә, хәлқара системида өз образини тикләшкә урунуватқан хитай һөкүмити өзиниң хитайдики аҗиз етник милләтләрни вә дини топлуқларни мәҗбурий ассимилиятсийә қиливатқанлиқини вә йоқитишқа урунуватқанлиқини ениқ билдүрди."

Америка хәлқара диний әркинлик комитетиниң комиссари нури түркәл әпәнди зияритимизни қобул қилип, бу қарар һәққидә мундақ деди: "узундин буянқи тиришчанлиқларниң нәтиҗисидә, уйғур аяллириға илип бирилған нопус чәкләш, хитай һөкүмити өзлири ашкарилиған нопусниң контирол қилиниши вә йирим милийонға йеқин уйғур балилириниң ата-ансдин айриветилиши һәққидики испатлар бүгүнки қарарниң елинишиға сәвәп болди."

Нури түркәл әпәнди йәнә бу қарарниң әһмийити вә қәдәм-басқучлири үстидә тохтилип, мундақ деди: "мушундақ йетәкчилик ролини ойнайдиған бир қарар башқа кишилик һоқуқ органлириниң һәрикәткә өтүшигә түрткә болиду. Бу қарарниң сиясий, қануний вә иҗтимаий роли наһайити чоң."

Америка ташқий ишлар министирлиқиниң баянатида йәнә хитай һөкүмитини тутуп турулуватқан кишиләрни дәрһал қоюп бериш, аталмиш "тәрбийәләш" лагерлири, тутуп туруш лорунлири, өйидә нәзәрбәнт қилиш вә мәҗбурий әмгәк системисини бикар қилишқа чақирди. Мәҗбурий һамилидарлиқтин сақлиниш, мәҗбурий бала чүшүрүш, мәҗбурий туғут чәкләш вә балиларни аилисидин елип кетиш қатарлиқ мәҗбурлаш характерлик нопус контрол қилиш тәдбирлирини тохтитиш; лагер вә түрмиләрдики барлиқ қийнаш вә хорлашни ахирлаштуруш; уйғур райони вә хитайниң башқа җайлиридики уйғур вә башқа диний топлуқ әзалириниң зиянкәшликигә хатимә бериш; уйғур вә башқа зиянкәшликкә учриған милләтләргә саяһәт қилиш вә көчмән болуш әркинлики бериш тәләп қелинди.

Дуня уйғур қурултийиниң рәиси долқун әйса әпәнди америка ташқий ишлар министирлиқиниң бу қарари һәққидә мундақ деди: "америка һөкүмитиниң бу қарари уйғуларға елип бериливатқан ‹ирқи қирғинчилиқ' ни тохтитиш үчүн бесилған әмәли бир қәдәм."

Баянатниң ахирида майик помпейо мунуларни алаһидә әскәртти: "америка хитай компартийәсиниң баш секритари ши җинпиңниң ялған тәшвиқат арқилиқ пакитларни йошуруш тактикисини ечип ташлашта көп күч чиқарди. Бейҗиңниң уйғур районида йүргүзгән вәһшийлики хитай һакимийитиниң уйғурларға вә дуняниң башқа җайлиридики мәдәнийәтлик кишиләргә қилған таҗавузчилиққа вәкиллик қилиду. Биз сүкүт қилмаймиз. Әгәр хитай компартийәсиниң өз хәлқигә қарши ирқий қирғинчилиқ вә инсанийәткә қарши җинайәт өткүзүшигә йол қоюлса, у һалда сиз хитайниң дуняниң башқа җайлирида әркин яшаватқанларға немиләрни қилишқа җүрәт қилалайдиғанлиқини тәсәввур қилип беқиң."

Нури түркәл әпәнди америка һөкүмитиниң бу қарариниң сияси бир қара болуп қалмастин бәлки қануни қарар икәнликини алаһидә тәкитлиди.

Гәрчә америка тунҗи болуп бу қарарни чиқарған дөләт болсиму, әмма юқири дәриҗилик мәмурий әмәлдарлар башқа дөләтләрниң пат йеқинда буниңға әгишишини үмид қилидиғанлиқини билдүрди.

Нури түркәл әпәнди ахирида мундақ деди: "бүгүнкидәк учур дәвридә уйғурлар учраватқан зулумни һечким йепивалалмайду. Дуня ирқи қирғинчилиққа учраватқан уйғурларни ялғуз қоймайду."

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт