“Bir xelq yoqiliwatidu” namliq kitab xitayning Uyghurlargha yürgüziwatqan irqiy qirghinchiliqini etrapliq pash qilghan

Ixtiyariy muxbirimiz ekrem
2022-04-08
Share
“Bir xelq yoqiliwatidu” namliq kitab xitayning Uyghurlargha yürgüziwatqan irqiy qirghinchiliqini etrapliq pash qilghan Gérmaniyelik muxbir filip matayis(Philipp Mattheis) Uyghurlarning paji'elirini asas qilip yézip chiqqan “Bir xelq yoqiliwatidu” namliq kitabning muqawisi.
Philipp Mattheisning Twittér hésabatidin élin’ghan

Gérmaniyelik muxbir filip matayis Uyghurlarning paji'elirini asas qilip yézip chiqqan “Bir xelq yoqiliwatidu” namliq kitab yéqinda neshirdin chiqip, zor ghulghula qozghighan.

“Frankfurt mejmu'esi” gézitining 5-aprildiki “Ichkiy mesile yoq” namliq maqalisigha asaslan'ghanda, bir mezgil xitayni tetqiq qilish bilen shughullan'ghan we xitayda muxbirliq qilghan gérmaniyelik qelemkesh filip matayis özining “Bir xelq yoqiliwatidu” namliq kitabini 2022-yili püttürüp, yéqinda neshirdin chiqirishqa muweppeq bolghan.

Maqalide bayan qilishiche, aptor 2014-yilidin buyan Uyghur diyarigha bérip baqmighan. “Bir xelq yoqiliwatidu” namliq kitabni u lagér shahidliridin zumret dawut, abdusalam muhemmed, mihrigül tursun, qelbinur sidiq, gulbahar jélilowa we gulbahar xatiwaji qatarliqlarning kechmishlirige asaslinip hemde adriyan zéniz, marayké ohilbérg qatarliq gérmaniyelik tetqiqatchilarning höjjetliridin paydilinip, shundaqla harald mas, kiristof gisén qatarliq muxbirlarning melumatliridin ülgiler élip yézip chiqqan. Aptor kitabning bash muqawisidiki “Bir xelq yoqiliwatidu” namliq mawzuning astigha “Biz xitayning Uyghurlar üstidin yürgüziwatqan irqiy qirghinchiliqigha qandaq qarawatimiz” dégen qoshumche mawzuni qoyghan. Bash muqawidiki “5-Iyul weqesi” dewrige a'it süret diqqetni tartidu.

Pishqedem Uyghur siyasiy zatliridin erkin alptékin ependining bildürishiche, gérmaniye metbu'atlirida élan qiliniwatqan “Bir xelq yoqiliwatidu” namliq kitabqa da'ir maqalilarde shi jinpingning “Nopusni elalashturush” shu'ari astida Uyghurlar üstidin “Irqiy qirghinchiliq” élip bériwatqanliqi ilgiri sürülgen. D u q bérlin ishxanisining mudiri gheyur qurban ependimu bu kitabning tesiri heqqide qarashlirini ipade qilip ötti.

“Ichkiy mesile yoq” namliq maqalide bayan qilishiche, mezkur kitabta jaza lagérlirining qurulushi, bir qanche yüzminglighan Uyghurlarning qamilishi, ata-aniliri lagérlargha solan'ghan milyondin artuq Uyghur narisidelerning yighiwélinip xitay qilip terbiyeliniwatqanliqi, shi jinpingning “Yéngi yipek yoli” qurulushida istratégiyelik ehmiyetke ige bolghan Uyghur diyarining insan tesewwur qilghusiz paji'elerge sehne bolghanliqi, shundaq bolushigha qarimay, köpligen gherb démokratik döletlirining, pütün dunyaning bu paji'elerge hélihem süküt qiliwatqanliqi hem buningdiki sewebler otturigha qoyulghan.

Maqalilarde tekitlinishiche, bu kitab “Uyghur sot kollégiyesi” teminligen höjjetlerni, jaza lagéliri we tutqunlarning uchurlirigha a'it nurghunlighan melumatlarni küntertip halitide tizip chiqqan bolup, “Uyghur irqiy qirghinchiliqi” ni we Uyghurlarning nöwettiki weziyitini chüshinishte muhim melumat ambiri bolush rolini öteydiken.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet