“қирғинчилиқниң шаһитлири” намлиқ китаб истанбулда нәшр қилинди

Ихтиярий мухбиримиз арслан
2022-04-19
Share
“қирғинчилиқниң шаһитлири” намлиқ китаб истанбулда нәшр қилинди “қирғинчилиқниң шаһитлири” дегән китаб түрк журналист халис өздемир әпәнди китабиға имза қоймақта. 2022-Йили 16-апрел, истанбул.
RFA/Arslan

Хитайниң уйғурлар үстидин елип бериватқан “ирқий қирғинчилиқи” ни шаһитларниң дәлил-пакитлири билән оттуриға қойған “қирғинчилиқниң шаһитлири” дегән китаб түрк журналист халис өздемир әпәнди тәрипидин йезилған болуп, “ақташ” нәшрияти тәрипидин истанбулда нәшр қилинди.

Бу китаб 16-апрел күни истанбулниң фатиһ җамиси алдида ечилған китаб йәрмәнкисидә сетишқа чиқирилди. язғучи халис өздемир бу китабни сетишқа чиқарған йәрмәнкидә имза қоюш паалийити елип барди. Имза қоюш паалийитигә түркийәдики бирқисим аммиви тәшкилатларниң рәһбәрлири вә уйғурлар берип қатнишип китабни сетивалди һәм халис өздемиргә тәшәккүр ейтти.

320 Бәтлик бу китабқа йәнә “шәрқий түркистанниң аңлитилмиған пәряди вә коммунист хитайниң билинмигән һәқиқити” дәп қошумчә нам берилгән.

Аптор китабниң муқәддимисидә уйғур хәлқиниң тартиватқан зулум вә қайғу-азаблирини йезишта қанчилик қийналғанлиқини ипадиләп сөзини мундақ башлиған: “шәрқий түркистан әмди сөз сөзләшниң орни қалмиған бир йәр, көп нәрсиләрни яздим вә өчүрдүм тәкрар яздим вә йәнә өчүрдүм, ипадилийәлмәйдиғанлиқимни һес қилдим, шәрқий түркистанда йүз бәргән паҗиәләрни, қандақму язай?”.

Түрк журналист халис өздемир әпәндиниң “қирғинчилиқниң шаһитлири” намлиқ китаб йәрмәнкисигә келип униңға тәшәккүр ейтқан уйғурлар. 2022-Йили 16-апрел, истанбул.
Түрк журналист халис өздемир әпәндиниң “қирғинчилиқниң шаһитлири” намлиқ китаб йәрмәнкисигә келип униңға тәшәккүр ейтқан уйғурлар. 2022-Йили 16-апрел, истанбул.
RFA/Arslan

Аптор йиғивелиш лагерлирида аялларниң басқунчилиққа учриғанлири, қийин-қистаққа елинғанлирини йезиш қарариға кәлгәнликини көрситип: “қийин-қистақта өлгән мусулман түрк яшлирини. . . Аилиси йиғивелиш лагерлириға қамалған, түрмиләрдә азаб тартиватқан шәрқий түркистанлиқ қериндашлиримизниң балилириниң ассимилятсийә лагерлириға қамилип коммунист хитайға айландурулуп йетиштүрүлүватқанлиқини қандақ язай? түркийәдә вә башқа әлләрдә яшаватқан шәрқий түркистанлиқ қериндашлиримизниң уруқ-туғқанлири билән 5-10 йилдин буян алақә қилалмай, хәвәр алалмай изтирап ичидә яшаватқанлиқини қандақ язимән? баллиридин айрилип қалған өмәр фаруқниң вә аялиниң балилириниң бош бөшүккә қарап кечилири таң атқучә йиғлап чиққанлиқини қандақ язимән? абдурахман тохтиниң 4 яшлиқ оғлиниң қолидин елинип коммунист хитай қилип йетиштүрүлүшини, балиниң дадисини тонумаслиқини вә дадиси билән хитайчә сөзлишишкә орунушлирини, аяли вә пүтүн аилисиниң хитай коммунист һакимийитиниң йиғивелиш лагерлирида қандақ азаб-оқубәтләрни тартиватқанлиқлирини қандақму язай?” дәп тәкитлигән.

Китабниң кириш сөзидә мундақ дейилгән: “қәдимдин түрк вәтини болған шәрқий түркистан әң ахирида 1944-йили қурулған шәрқий түркистан җумһурийитиниң рус-хитай һәмкарлиқи билән елип берилған һийлә-нәйрәңләр нәтиҗисидә 1949-йили хитай коммунистлири тәрипидин ишғал қилинди. Шу тарихтин буян шәрқий түркистанда қан вә көз йеши тохтимиди, һәр хил зулум вә кишилик һоқуқ дәпсәндичиликлири адәттики бир ишқа айлинип қалди. Ассимилятсийә вә нопус қурулмисини өзгәртиш, йәни йәрлик хәлқниң нопусини тизгинләп районға хитайларни көчүрүп йәрләштүрүштин ибарәт хитай дөләт сиясити иҗра қилинип келиватиду. Охшаш вақитта тәбиий байлиқ мәнбәлири җәһәттә интайин көп байлиққа игә шәрқий түркистан хитайниң мустәмликисигә айланди. Мәдәнийәт вә сәнәт җәһәттинму интайин байлиққа игә уйғур мәдәнийитигә қарши бир йоқ қилиш сиясити йүргүзүватиду. Қайта тәрбийәләш намида қурулған йиғивелиш лагерлириниң асасий мәқситиниң райондики уйғур вә қазақ қатарлиқ мусулман хәлқлиригә қарши мәҗбурий ассимилятсийә вә ирқий қирғинчилиқ елип бериш икәнлики дәлил-пакитлар билән испатланди”.

Биз бу китаб тоғрисида китабниң муәллипи түрк журналист халис өздемир әпәнди билән сөһбәт елип бардуқ. Зияритимизни қобул қилған халис өздемир әпәнди “қирғинчилиқниң шаһитлири” намидики китабниң мәзмунлири тоғрисида тохтилип мундақ деди: “қирғинчилиқниң шаһитлири намидики китабимиз, шәрқий түркистанниң аңлитилмиған пәрядини, қирғинчилиққа биваситә шаһит болғанлар вә қирғинчилиққа учриғанларниң туғқанлириниң шаһитлиқини өз ичигә алған бир һөҗҗәтлик китаб болуп, бу кирилик тарих тарих сәһиписигә дағ чүшүрүш билән инсанларниң виҗданиға хитаб қилидиғанлиқини әпсуслнарлиқ билән ипадиләймән. Бу китабта йәнә хитайниң иҗра қиливатқан услублири, хитай дуняда немә ишларни қиливатиду, буниңдин кейин немиләрни қилмақчи, башқа дөләтләргә қандақ кеңийиватиду?дегәнләр вә бу һәқтә академик қериндашларниң илмий тәтқиқатлирини өз ичигә алиду. Бу китабта йәнә башта гүлбаһар җелилова ханим қатарлиқ лагер шаһитлириниң гуваһлиқи йезилди. Униңдин башқа йәнә лагерға қамалған шәрқий түркистанлиқ қериндашлиримизниң муһаҗирәттә яшаватқан уруқ-туғқанлириниң йүрәкни ечиштуридиған һекайилирини вә уларниң дуняға аңлитишни халиған йүрәк сөзлирини өз ичигә алиду”.

Язғучи халис өздемир әпәнди бу китабниң шәрқий түркистан дәвасини түркийә вә дуняға аңлитишта бир васитә болушини үмид қилидиғанлиқини ипадиләп мундақ деди: “бу китабимизниң мәйли шәрқий түркистанниң дәрдини, мәйли шәрқий түркистан дәвасини түркийә вә дуняға аңлитишта бир үлгилик васитә болушини үмид қилимән. Бу зулумға қарши сүкүт қилишимиз, көрмәсликкә селишимиз, бу мәсилидә өзимиздә бир мәсулийәтсизлик һес қилиш мумкин әмәс, шәрқий түркистанлиқлар бизниң қериндашлиримиз, қандашлиримиздур. Әпсуслинарлиқи, 21-әсирдә дуняниң көпинчә йәрлиридә билинмигән зулум болуватиду, буни дуняниң һеч қандақ йәрлиридики зулумға селиштурғили болмайду. . Шәрқий түркистанда мусулман хәлқи үстидин ирқий қирғинчилиқ елип бериватқан хитайниң йүзидики маскиси бу китаб васитиси билән дуняға җакарлинишини үмид қилимән”.

Халис өздемир әпәнди бу китабни уйғурларға зулум селиватқан хитай әмәлдарлириниңму оқуп чиқишини тәкитләп мундақ деди: “бу китабни мумкин болса хитай әмәлдарлириму оқуп чиқса, бәлким дуня тинчлиқи үчүн хизмәт қилиши мумкин, хитай бүгүнки күндә өз қилмишлири билән залим хитай, залим хитай әмәлдарлири дәп тарихқа йезилиду. Шуниң үчүн зулумни дәрһал тохтитиши керәк, бу хитайниң мәнпәәти үчүнму пайдилиқ бир әһвалдур, бу, дуня тинчлиқиға һәссә қошуш җәһәттинму интайин муһим дәп ойлаймән”.

Халис өздемир әпәнди сөзиниң ахирида мундақ деди: “мән бу китабни нәшр қилдурушта маддий ярдәмдә болған дуня уйғур қурултийи вәхписигә тәшәккүр ейтимән, бу китабниң кишиләрниң диққитини тартишиға вә хәйрлик болушиға тиләкдашмән”.

Биз китаб сетиш йәрмәнкисидә бу китабни сетивалған түркийә адаләт вә тәрәққият партийәси истанбул шөбә рәиси осман нури кабактәпә әпәнди билән сөһбәт елип бардуқ. Осман нури кабактәпә әпәнди, уйғурлар мәсилисигә қандақ қарайсиз дегән соалимизға җаваб берип мундақ деди: “рамизан ейида туруватимиз, рамизан ейиниң пүткүл ислам дунясиға яхшилиқлар кәлтүрүшини тиләймиз, шәрқий түркистандики қериндашлиримиз үчүнму һәм тинчлиқ һәм яхши күнләрниң азадлиққа еришкән күнләрниң әң қисқа вақит ичидә қолға кәлтүрүлүшини үмид қилимән, һәммисигә салам йоллаймән”.

Биз йәнә бу китаб тоғрисида китабниң нәшр қилинишида маддий ярдәмдә болған дуня уйғур қурултийи вәхписиниң рәиси абдурешит абдулһәмит билән сөһбәт елип бардуқ.

Абдурешит әпәнди, бу китабниң нәшр қилинишида дуня уйғур қурултийи вәхписиниң маддий ярдәмдә болғанлиқини билдүрди.

Абдурешит әпәнди, бу китабниң шәрқий түркистан мәсилисиниң тонулуши, шәрқий түркистандики ирқий қирғинчилиқниң түрк җамаәтчилики арисида пикир пәйда қилишта наһайити әһмийәтлик дәп қарайдиғанлиқини ипадилиди.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт