“Qirghinchiliqning shahitliri” namliq kitab istanbulda neshr qilindi

Ixtiyariy muxbirimiz arslan
2022-04-19
Share
“Qirghinchiliqning shahitliri” namliq kitab istanbulda neshr qilindi “Qirghinchiliqning shahitliri” dégen kitab türk zhurnalist xalis özdémir ependi kitabigha imza qoymaqta. 2022-Yili 16-aprél, istanbul.
RFA/Arslan

Xitayning Uyghurlar üstidin élip bériwatqan “Irqiy qirghinchiliqi” ni shahitlarning delil-pakitliri bilen otturigha qoyghan “Qirghinchiliqning shahitliri” dégen kitab türk zhurnalist xalis özdémir ependi teripidin yézilghan bolup, “Aqtash” neshriyati teripidin istanbulda neshr qilindi.

Bu kitab 16-aprél küni istanbulning fatih jamisi aldida échilghan kitab yermenkiside sétishqa chiqirildi. Yazghuchi xalis özdémir bu kitabni sétishqa chiqarghan yermenkide imza qoyush pa'aliyiti élip bardi. Imza qoyush pa'aliyitige türkiyediki birqisim ammiwi teshkilatlarning rehberliri we Uyghurlar bérip qatniship kitabni sétiwaldi hem xalis özdémirge teshekkür éytti.

320 Betlik bu kitabqa yene “Sherqiy türkistanning anglitilmighan peryadi we kommunist xitayning bilinmigen heqiqiti” dep qoshumche nam bérilgen.

Aptor kitabning muqeddimiside Uyghur xelqining tartiwatqan zulum we qayghu-azablirini yézishta qanchilik qiynalghanliqini ipadilep sözini mundaq bashlighan: “Sherqiy türkistan emdi söz sözleshning orni qalmighan bir yer, köp nersilerni yazdim we öchürdüm tekrar yazdim we yene öchürdüm, ipadiliyelmeydighanliqimni hés qildim, sherqiy türkistanda yüz bergen paji'elerni, qandaqmu yazay?”.

Türk zhurnalist xalis özdémir ependining “Qirghinchiliqning shahitliri” namliq kitab yermenkisige kélip uninggha teshekkür éytqan Uyghurlar. 2022-Yili 16-aprél, istanbul.
Türk zhurnalist xalis özdémir ependining “Qirghinchiliqning shahitliri” namliq kitab yermenkisige kélip uninggha teshekkür éytqan Uyghurlar. 2022-Yili 16-aprél, istanbul.
RFA/Arslan

Aptor yighiwélish lagérlirida ayallarning basqunchiliqqa uchrighanliri, qiyin-qistaqqa élin'ghanlirini yézish qararigha kelgenlikini körsitip: “Qiyin-qistaqta ölgen musulman türk yashlirini. . . A'ilisi yighiwélish lagérlirigha qamalghan, türmilerde azab tartiwatqan sherqiy türkistanliq qérindashlirimizning balilirining assimilyatsiye lagérlirigha qamilip kommunist xitaygha aylandurulup yétishtürülüwatqanliqini qandaq yazay? türkiyede we bashqa ellerde yashawatqan sherqiy türkistanliq qérindashlirimizning uruq-tughqanliri bilen 5-10 yildin buyan alaqe qilalmay, xewer alalmay iztirap ichide yashawatqanliqini qandaq yazimen? balliridin ayrilip qalghan ömer faruqning we ayalining balilirining bosh böshükke qarap kéchiliri tang atquche yighlap chiqqanliqini qandaq yazimen? abduraxman toxtining 4 yashliq oghlining qolidin élinip kommunist xitay qilip yétishtürülüshini, balining dadisini tonumasliqini we dadisi bilen xitayche sözlishishke orunushlirini, ayali we pütün a'ilisining xitay kommunist hakimiyitining yighiwélish lagérlirida qandaq azab-oqubetlerni tartiwatqanliqlirini qandaqmu yazay?” dep tekitligen.

Kitabning kirish sözide mundaq déyilgen: “Qedimdin türk wetini bolghan sherqiy türkistan eng axirida 1944-yili qurulghan sherqiy türkistan jumhuriyitining rus-xitay hemkarliqi bilen élip bérilghan hiyle-neyrengler netijiside 1949-yili xitay kommunistliri teripidin ishghal qilindi. Shu tarixtin buyan sherqiy türkistanda qan we köz yéshi toxtimidi, her xil zulum we kishilik hoquq depsendichilikliri adettiki bir ishqa aylinip qaldi. Assimilyatsiye we nopus qurulmisini özgertish, yeni yerlik xelqning nopusini tizginlep rayon'gha xitaylarni köchürüp yerleshtürüshtin ibaret xitay dölet siyasiti ijra qilinip kéliwatidu. Oxshash waqitta tebi'iy bayliq menbeliri jehette intayin köp bayliqqa ige sherqiy türkistan xitayning mustemlikisige aylandi. Medeniyet we sen'et jehettinmu intayin bayliqqa ige Uyghur medeniyitige qarshi bir yoq qilish siyasiti yürgüzüwatidu. Qayta terbiyelesh namida qurulghan yighiwélish lagérlirining asasiy meqsitining rayondiki Uyghur we qazaq qatarliq musulman xelqlirige qarshi mejburiy assimilyatsiye we irqiy qirghinchiliq élip bérish ikenliki delil-pakitlar bilen ispatlandi”.

Biz bu kitab toghrisida kitabning mu'ellipi türk zhurnalist xalis özdémir ependi bilen söhbet élip barduq. Ziyaritimizni qobul qilghan xalis özdémir ependi “Qirghinchiliqning shahitliri” namidiki kitabning mezmunliri toghrisida toxtilip mundaq dédi: “Qirghinchiliqning shahitliri namidiki kitabimiz, sherqiy türkistanning anglitilmighan peryadini, qirghinchiliqqa biwasite shahit bolghanlar we qirghinchiliqqa uchrighanlarning tughqanlirining shahitliqini öz ichige alghan bir höjjetlik kitab bolup, bu kirilik tarix tarix sehipisige dagh chüshürüsh bilen insanlarning wijdanigha xitab qilidighanliqini epsuslnarliq bilen ipadileymen. Bu kitabta yene xitayning ijra qiliwatqan uslubliri, xitay dunyada néme ishlarni qiliwatidu, buningdin kéyin némilerni qilmaqchi, bashqa döletlerge qandaq kéngiyiwatidu?dégenler we bu heqte akadémik qérindashlarning ilmiy tetqiqatlirini öz ichige alidu. Bu kitabta yene bashta gülbahar jélilowa xanim qatarliq lagér shahitlirining guwahliqi yézildi. Uningdin bashqa yene lagérgha qamalghan sherqiy türkistanliq qérindashlirimizning muhajirette yashawatqan uruq-tughqanlirining yürekni échishturidighan hékayilirini we ularning dunyagha anglitishni xalighan yürek sözlirini öz ichige alidu”.

Yazghuchi xalis özdémir ependi bu kitabning sherqiy türkistan dewasini türkiye we dunyagha anglitishta bir wasite bolushini ümid qilidighanliqini ipadilep mundaq dédi: “Bu kitabimizning meyli sherqiy türkistanning derdini, meyli sherqiy türkistan dewasini türkiye we dunyagha anglitishta bir ülgilik wasite bolushini ümid qilimen. Bu zulumgha qarshi süküt qilishimiz, körmeslikke sélishimiz, bu mesilide özimizde bir mes'uliyetsizlik hés qilish mumkin emes, sherqiy türkistanliqlar bizning qérindashlirimiz, qandashlirimizdur. Epsuslinarliqi, 21-esirde dunyaning köpinche yerliride bilinmigen zulum boluwatidu, buni dunyaning héch qandaq yerliridiki zulumgha sélishturghili bolmaydu. . Sherqiy türkistanda musulman xelqi üstidin irqiy qirghinchiliq élip bériwatqan xitayning yüzidiki maskisi bu kitab wasitisi bilen dunyagha jakarlinishini ümid qilimen”.

Xalis özdémir ependi bu kitabni Uyghurlargha zulum séliwatqan xitay emeldarliriningmu oqup chiqishini tekitlep mundaq dédi: “Bu kitabni mumkin bolsa xitay emeldarlirimu oqup chiqsa, belkim dunya tinchliqi üchün xizmet qilishi mumkin, xitay bügünki künde öz qilmishliri bilen zalim xitay, zalim xitay emeldarliri dep tarixqa yézilidu. Shuning üchün zulumni derhal toxtitishi kérek, bu xitayning menpe'eti üchünmu paydiliq bir ehwaldur, bu, dunya tinchliqigha hesse qoshush jehettinmu intayin muhim dep oylaymen”.

Xalis özdémir ependi sözining axirida mundaq dédi: “Men bu kitabni neshr qildurushta maddiy yardemde bolghan dunya Uyghur qurultiyi wexpisige teshekkür éytimen, bu kitabning kishilerning diqqitini tartishigha we xeyrlik bolushigha tilekdashmen”.

Biz kitab sétish yermenkiside bu kitabni sétiwalghan türkiye adalet we tereqqiyat partiyesi istanbul shöbe re'isi osman nuri kabaktepe ependi bilen söhbet élip barduq. Osman nuri kabaktepe ependi, Uyghurlar mesilisige qandaq qaraysiz dégen so'alimizgha jawab bérip mundaq dédi: “Ramizan éyida turuwatimiz, ramizan éyining pütkül islam dunyasigha yaxshiliqlar keltürüshini tileymiz, sherqiy türkistandiki qérindashlirimiz üchünmu hem tinchliq hem yaxshi künlerning azadliqqa érishken künlerning eng qisqa waqit ichide qolgha keltürülüshini ümid qilimen, hemmisige salam yollaymen”.

Biz yene bu kitab toghrisida kitabning neshr qilinishida maddiy yardemde bolghan dunya Uyghur qurultiyi wexpisining re'isi abduréshit abdulhemit bilen söhbet élip barduq.

Abduréshit ependi, bu kitabning neshr qilinishida dunya Uyghur qurultiyi wexpisining maddiy yardemde bolghanliqini bildürdi.

Abduréshit ependi, bu kitabning sherqiy türkistan mesilisining tonulushi, sherqiy türkistandiki irqiy qirghinchiliqning türk jama'etchiliki arisida pikir peyda qilishta nahayiti ehmiyetlik dep qaraydighanliqini ipadilidi.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet