Уйғур мәсилисиниң курд мәсилисигә селиштурулуши қаттиқ қаршилиққа учриди

Ихтияри мухбиримиз азиқ
2019-12-26
Елхәт
Пикир
Share
Принт
«Ийи» партийәсиниң измир милләт вәкили мүсават дәрвиш оғли мәҗлистә сөз қилмақта. 2019-Йили 12-декабир, әнқәрә
«Ийи» партийәсиниң измир милләт вәкили мүсават дәрвиш оғли мәҗлистә сөз қилмақта. 2019-Йили 12-декабир, әнқәрә
RFA/Aziq

Хитайниң уйғурларға мунасивәтлик мәхпий һөҗҗәтлириниң ашкарилиниши, америка авам палатаси тәрипидин «уйғур қанун лайиһәси» ниң мақуллуқтин өтиши вә мәсут өзили қатарлиқ даңлиқ чолпанларниң уйғур мәсилисидә ипадә билдүрүши түркийәдә уйғур мәсилисиниң техиму илгириләп муназирә обйекти болушини тезләштүрмәктә.

12 -Декабир хәлқ демократик партийәсиниң шанлиурфа милләт вәкили өмәр өҗалан түркийә милләт мәҗлисидә сөз қилип, хитайниң уйғурларни бастурғиниға охшаш түркийәниңму курдларни бастуруватқанлиқини, шуңа түркийәниң хитайниң алдида тили қисқа болуватқанлиқини ейтқан. У милләт мәҗлисидики сөзидә мундақ дегән: «силәр курд мәсилисини һәл қилалмиғанлиқиңлар үчүн хитайда уйғур түрклиригә қилинған зулумниң алдида туралмидиңлар. Хитайниң уйғурларға қилған зулумилирини дәрқәмдә туруп хитайға аңлиталмидиңлар. Чүнки алдиңларға чиқидиғини бу мәмликәттики курдларға қилинған һақарәт, зулум, вә уларниң ирадисини бастуруштур.»

Өмәр өҗаланниң юқириқи сөзи түркийәдики бәзи зиялийларниң вә сиясәтчиләрниң қаттиқ қаршилиқиға дуч кәлгән болуп, «ийи» партийәсиниң измир милләт вәкили мүсават дәрвиш оғли дәрһал мәҗлистә сөз  илип, мундақ дегән: «шәрқи түркистан мәсилисини анадолуниң шәрқи-җәнубида, сүрийәниң шимали яки ирақниң шималида болуватқан вәқәләргә селиштурғили болмайду. Залим хитай һакимийитиниң шәрқи түркистанда түрк қериндашлиримизға қилған зулумниң ондин бирини силәргә қилған болсақ, бу парламентта олтуралмиған болаттиңлар.»

Биз бу темида истанбул университетиниң оқутқучиси доктор өмәр қул әпәндимни зиярәт қилдуқ, өмәр қул әпәндим бу һәқтә тохтилип мундақ деди:« уйғур мәсилисиниң курд мәсилисигә қияслиниши вә буниңға қошулидиған һәрқандақ бир сөз-ипадә тарих билмәсликтур. Бу армут билән алминиң охшаш түрдики мевә икәнликини сөзлигән билән охшаштур».

У йәнә мундақ деди: «шәрқи түркистанниң сиясий тарихини билсәк, исламдин бурунқи вә кейинки тарихиға қарсақ, шәрқи түркистан түрк тарихиниң мәркизи йәрлиридин биридур. Районда қурулған түрк дөләтлири 1879-йилида хитайниң районни ишғал қилиши билән биллә 1884-йили хитайға бағланди. Районни 1911-1949-йиллири оттурисида гоминдаң идарә қилған. 1933-1944- Йилида икки җумһурийәт җакарланған. 1949-Йили хитайдики ички урушта ғәлибә қилған мавзидоңниң коммунист армийәси 1949-йили шәрқи түркистанни қайтидин ишғал қилған. Бүгүнгичә шәрқи түркистан ишғал қилинған тупрақтур. 1955 Йилида шәрқи түркистанниң қануни орни аптоном район қилип бәлгиләнгән. Хитайниң асаси қануниға нисбәтән уйғурлар аз санлиқ милләт һесаблиниду.  Әмма курдлар болса түркийә җумһурийити чеграси ичидә яки қошна районларда мәхсус курд дөлити қуруп бақмиған. Курдларниң ишғал қилған йери йоқ, бу җәһәттин асаси қанунға қарита курдлар дөләтниң әсли унсуридур. Етник җәһәттин курд билән етник җәһәттин түркниң асаси қанунға қарита һечқандақ бир пәрқи йоқ. Һәқиқий әһвал мушундақ туруп, бәзи кишиләрниң буни мисал қилип туруп мәвҗут һөкүмәткә бисим қилишни ойлиши яки буни муназирә обйекти қилиши уларниң яман нийәтлик вә надан икәнликидиндур.»

Көзәткүчләрниң қаришичә, түркийәдә уйғур мәсилисиниң курд мәсилисигә селиштурулуши терорлуқ мәсилиси җәһәттинму таза ақиланә һесабланмайдикән. Уйғурларниң хитай һөкүмити тәрипидин терорлуқ билән әйиблинишигә курд қораллиқ күчлириниң түркийәниң шәрқи җәнубидики паалийәтлиригә охшаш мисални көрситиш момкин әмәс икән.

Бу һәқтә өмәр қул әпәндим йәнә мундақ деди: «түркийәдә терорлуқ мәсилиси мәвҗут. Түркийәдә 40 миңға йеқин курд вә түрк вәтәндашлиримиз һаятидин айрилди. Дөлитимизниң милйонларчә яки милярдларчә доллар маддий байлиқиға зиян селинди. Дөлитимиз һазирғичә терорлуқ билән күрәш қиливатиду. Лекин шәрқи түркистанниң яки хитайниң һечқандақ йеридә шәрқи түркистанлиқларниң терорлуқ тәшкилати қуруп, террорлуқ билән шуғулланғанлиқи испатлинип бақмиди. Террорлуқ мәсилиси җәһәттин көзәткинимиздә интайин пәрқлиқ мәсилиләр үстидә туруватқинимизни билимиз. Һәқиқий әһвални билип туруп, бу мәсилә үстидә сиясий муназирә шәкилләндүрүш әқлий, виҗдани вә илмий һәрикәт әмәс.»

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт