Әнглийәдики 2-чоң партийә "әмгәкчиләр партийәси" ниң йиғинида уйғур мәсилиси аңлитилди

Ихтиярий мухбиримиз ойған
2019-06-27
Share
Leybor-partiyesi-yighinidin-korunush.jpg Әнглийәдики 2-чоң партийә "әмгәкчиләр партийәси" ниң уйғур мәсилиси аңлитилған "әркинлик мәпкурәси" намлиқ йиғинидин көрүнүш. 2019-Йили 23-июн, лондон.
RFA/Oyghan

Кейинки вақитларда болупму америка вә явропа мәмликәтлириниң уйғур дияриниң бүгүнки җиддий вәзийәткә қарита өзлириниң актип позитсийәсини билдүрүп келиватқанлиқи ениқтур. Мәзкур мәмликәтләрдә хитай һөкүмитиниң уйғур миллитигә қарита елип бериватқан қаттиқ бастуруш сияситигә, йиғивелиш лагерлириға қарши уйғурларниң наразилиқ һәрикәтлири барғансери күчәймәктә. Шулар қатарида әнглийәдә яшаватқан уйғурларму һәр хил паалийәтләрни уюштуруп, уйғурларниң бүгүнки паҗиәлик әһвалини актиплиқ дуняға аңлатмақта.

Әнә шундақ паалийәтләрниң бири 23-июн күни әнглийәниң пайтәхти лондон шәһириниң кәмден райониға җайлашқан қизлар оттура мәктипиниң йиғин залида болуп өтти. "әркинлик мәпкурәси" дәп аталған мәзкур паалийәт әнглийәдики 2-чоң партийә һесаблинидиған лейбор, йәни әмгәкчиләр партийәсиниң сотсиял вә ишчилар һоқуқини қоғдаш җәмийити тәрипидин орунлаштурулди. Униңға лейбор партийәсиниң йәрлик мәсуллири, әзалири, актиплири, ишчилар һоқуқлирини қоғдаш тәшкилатлириниң вәкиллири, муһитниң бузулушиға қарши паалийәтчиләр, оқуғучилар, шундақла бир гуруппа уйғурлар болуп, йүзгә йеқин адәм қатнашти.

Мәзкур йиғинни орунлаштурған әмгәкчиләр партийәсиниң әзаси девид болл әпәнди мәзкур йиғинниң дуняда азаб чекиватқан хәлқләрниң бири болған уйғурларниң мәсилисигә беғишланғанлиқини билдүрди. Игилишимизчә, девид болл әнглийәдики йәһудийлар җәмийитигә охшаш бир қатар тәшкилатлар билән бирликтә уйғурларға һесдашлиқ билдүрүп, һәрикәт қиливатқан уйғурларниң дости икән. Бу йиғинға уйғур зиялийси әйса әзиз әлкүн уйғурларниң һазирқи кризис ичидики әһвалини тонуштуруши үчүн мәхсус сөһбәт беришкә тәклип қилинған. Йиғин саһибхани девид болл уйғур зиялийси әйса әзиз әлкүнни тонуштуруп, униң уйғурларниң бүгүнки әһвалини дуня җамаәтчиликигә йәткүзүштә актип һәрикәт елип бериватқан бир уйғур паалийәтчиси икәнликини алаһидә тәкитлиди.

Әзиз әйса әлкүн "уйғурларниң әркинлик күриши" темисида оқуған доклатида хитай һөкүмити тәрипидин уйғур елидә йүргүзүлүватқан тәқибләш сиясити, уйғурларни милләт сүпитидә йоқитиш һәрикәтлири, уйғурларниң паҗиәлик әһвали һәққидә тохталди. У доклатида пакитлар билән һәмдә өзиниң әслимилири арқилиқ йәткүзгән хәвәрлири йиғин қатнашқучилириниң гүлдүрлигән чаваклири билән қарши елинди.

Радийомиз зияритини қобул қилған әмгәкчиләр партийәсиниң әзаси девид болл әпәнди мундақ деди: "бизниң бу паалийитимиз дуняни өзгәртишни өзиниң ирадиси қилған сотсиялистлар җәмийити тәрипидин орунлаштурулған болуп, биз бу паалийәт арқилиқ дуняда әркинликни, пүткүл милләтләрниң әркинликини әмәлгә ашурушни нишан қилимиз. Җәмийитимиз һәр қандақ бир зулумға, зораванлиққа қарши туриду. Шу сәвәбтин биз уйғурлар дуч келиватқан бу җиддий кризисқа алаһидә көңүл бөлүватимиз. Чүнки һазир уйғурларниң әһвали наһайити еғир. Үч милйондин артуқ уйғурлар һазир җаза лагерлириға қамилип, наһайити еғир зулумни бешидин өткүзүватиду. Бу йәргә кәлгән адәмләр зади у йәрдә немә ишлар болуватқанлиқини, йәни уйғурларниң әһвалини, әркинлик һәрикәтлирини, тәшкилатлирини билмәкчи болди. Бизниң мәқситимиз шулар билән бирликтә уйғурларниң һәқлири үчүн һәрикәт қилиштур. Мушу һәрикәтлиримиз арқилиқ хитайға бесим ишлитип, хитайниң бу һәрикәтлирини тохтитиш һәм уйғур хәлқигә мәнпәәт йәткүзүш, уйғурларға әркинлик елип келиш. Бу йәргә кәлгәнләр уйғурларниң әһвалини билди, андин уйғурларға қандақ ярдәм қилишимиз керәк дегәнгә охшаш соалларни сориди."

Әмгәкчиләр партийәси уйғурларни қоллашта парламентта қандақ рол ойнайду?


Девид болл мундақ деди: "биз, мушу йиғинға кәлгән сотсиялистлар җәмийитиниң әзалири, аз болсақму, биз әмгәкчиләр (лейбор) партийәсигә өзимизниң тәсиримизни көрситәләймиз һәм көрситишкә тиришимиз. Биз буни җәмийәткә һәм әмгәкчиләр партийәсигә тәпсилий йәткүзимиз. Лейбор партийәсиму чоқум уйғурларниң һазирқи шараитини оттуриға қоюши керәк. Лейбор партийәсиниң башлиқи җереми корбин вә партийәниң башқа мәсуллири уйғур мәсилисини ашкара оттуриға қоюши, уйғурларниң һәққини қоғдиши керәк һәм парламентта оттуриға қоюлуп, музакирә қилиши керәк. Хитай билән болған мунасивәтлиридә мушу уйғур мәсилисини хитайға очуқ ейтиши керәк. Бу йәрдә бәзи мәсилиләрму бар. Мәсилән, хитайниң ‹хуавей' ширкити вә униң янфон мулазимәтлиригә охшаш мәсилиләр вә башқиму нурғун ишлар оттуриға чиқиватиду. Буларниң һәммиси британийәниң бихәтәрликигә мунасивәтлик мәсилиләр. Лейбор партийәси уйғурларниң инсан һәқлири мәсилисиниму тәң оттуриға елип чиқиши керәк, чүнки бу инсан һәқлири зораванлиқи мәсилисидур."

Девид болл әпәнди йәнә бу җәһәттә җәмийәткә чақириқ елан қилип, көп һәрикәт қилиш лазимлиқини, нурғун күчләрниң диққитини уйғур мәсилисигә ағдуруш, мәмликәттики йерим милйонлуқ лейбор партийәси әзалирини толуқ һәрикәткә кәлтүрүш лазимлиқини көрсәтти.

Зияритимизни қобул қилған әзиз әйса әлкүн әпәнди бу йиғинда берилгән соаллардин қаттиқ тәсирләнгәнликини оттуриға қоюп, мундақ деди: "соралған соаллар асасән җаза лагерлиридики уйғурларниң әһвали, қандақ қилғанда уйғур хәлқиниң инсан һәқлирини үнүмлүк қоғдиғили болидиғанлиқи, немә үчүн пакистан қатарлиқ мусулман дөләтләрниң хитайни қоллаватқанлиқи, британийәликләр бу дөләттики уйғурларни қоллаш мәсилидә кимләр билән алақә қилишиниң мумкинлики, вәзийәт һәққидики учур мәнбәлири билән тәминлиниш, елхәт тизимлики қуруп чиқиш арқилиқ уйғурлар билән йеқин алақә қурушниң усуллири қатарлиқ көплигән соаллар соралди."

Әзиз әйса әлкүн әпәнди мәзкур йиғиндин алған тәсиратларни мундақ дәп чүшәндүрди: "улар мени худди өзлириму уйғурдәк аңлиди. Қарисам, нәччиси йиғлап, өзлириниң һесдашлиқини билдүрүп олтурупту. Мән шуни тонуп йәттимки, биз асасий қатламдики партийә әзалири билән һәмкарлашсақ, нурғун ишларни әмәлгә ашуралаймиз."

Әзиз әйса әлкүнниң ейтишичә, әнглийәниң уйғур мәсилисидә нурғун мәсулийити бар икән. Уйғурлар йәрлик партийәләр, тәшкилатлар, хәлқләр билән биллә һәрикәт елип барса, чоқум уйғур мәсилисини дуняға үнүмлүк аңлитишқа мумкин болидикән.

Әзиз әйса әлкүнниң доклатидин кейин, у өзи ишлигән "җавабсиз қалған телефон" намлиқ һөҗҗәтлик филиминиң көрситилиши көпчиликни қаттиқ тәсирләндүрди.

Йиғин давамида униң қатнашқучилири тәрипидин уйғур елидики җаза лагерлириға қамалған милйонлиған уйғурниң һаят бихәтәрлики, уйғурларниң бүгүнки трагедийәсини дуняға аңлитиш, әнглийә парламентида уйғур мәсилисигә аит қанун тәстиқлитиш, уйғурларниң әмгәкчиләр (лейбор) партийәсигә тәвсийә қилидиған тәләплири һәм мусулман дөләтләрниң уйғур елидики вәзийәткә қарита тутуватқан позитсийәси вә униңға мунасивәтлик башқиму мәсилиләр уйғур кризисини мәркәз қилған һалда көпчиликниң диққитини алаһидә қозғиди.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт