47-Nöwetlik kishilik hoquq kéngishi yighinida Uyghurlar uchrawatqan irqiy qirghinchiliqni tekshürüsh telep qilindi

Muxbirimiz irade
2021-06-29
Share
jenwe.jpg B d t yighin zalining omumiy körünüshi. 2019-Yili 26-iyun, jenwe.
AFP

28-Iyun küni, jenwede dawam qiliwatqan 47-nöwetlik kishilik hoquq kéngishide irqiy qirghinchiliqning aldini élish mesilisi boyiche mexsus muhakime yighini échildi. Mezkur yighinda döletler we xelq'araliq musteqil organlar wekilliri qatniship, özlirining irqiy qirghinchiliqning aldini élish mesilisidiki endishiliri we pikir-tekliplirini otturigha qoyghan.

Dunya Uyghur qurultiyining re'isi dolqun eysa ependining radiyomizgha bildürüshiche, irqiy qirghinchiliqqa qarshi turush, uning aldini élish mesilisi bu qétimliq kéngeshtiki muhim témilarning biri bolup, u, bu yighinigha yershari kishilik hoquqni qoghdash teshkilatigha wakaliten qatniship Uyghurlarning weziyitini anglatqan.

Dolqun eysa ependi tor arqiliq qatnashqan bu yighinda Uyghurlarning weziyiti heqqide töwendiki sözlerni qilghan: "Yéqinqi yillardin buyan xitay hökümiti Uyghurlar we bashqa türkiy milletlerge qarshi bir qanche xil jinayet bilen shughullanmaqta. Ular milyondin artuq Uyghurni lagérlargha qamidi, Uyghurlarni mejburiy emgekke saldi. Ularning medeniyet iznaliri we diniy orunlirini weyran qildi, Uyghur tilini cheklidi. A'ililerni weyran qildi, Uyghur ayallirini tughmas qildi, yuqiri téxnikiliq nazaretni qollinip bésim qildi".

Biraq uning sözi ayaghlashmay turupla tor arqiliq yighin'gha qatnishiwatqan xitay wekili wu shawwu étiraz bildürgen. U ؛ "Xitay hökümiti shinjangdiki milletler bilen xitay xelqining bext-sa'aditi üchün xizmet qiliwatimiz, shinjangning bügünki iqtisadiy tereqqiyati buni ispatlap béridu. . ." dégendek sözler bilen dolqun eysa ependining sözini bir qanche qétim kesken. Xitay wekili hetta dolqun eysaning sözining "Haqaret xaraktérlik" ikenlikini ilgiri sürüp dolqun eysaning söz qilishigha yol qoymasliqni telep qilghan. Biraq, en'gliye wekili térisa xanim yighinda xitay wekilning dawamliq qiliwatqan kashilisigha étiraz bildürgen. En'gliye wekili söz élip, musteqil organlarning söz qilish hoquqi barliqini, shunga dolqun eysa ependining sözini dawam qilishini telep qilghan.

Dolqun eysa ependining bildürüshiche, aqiwette yighin bashqurghuchisining ijaziti bilen u sözini dawam qilip Uyghurlar uchrawatqan ziyankeshlikni we özlirining kishilik hoquq kéngishige bolghan teleplirini toluq otturigha qoyghan.

Yighinda, dolqun eysa ependidin bashqa yene, "En'gliye insanperwerlik jem'iyiti" ning wekili richard tompson ependi, en'gliye xelq'araliq adowkatlar jem'iyiti wekili ketrin ként we kanadadiki adowkatlar hoquqi teshkilati wekili katrin morris qatarliqlarmu öz sözliride Uyghurlarning mesilisini nuqtiliq tilgha aldi.

Richard tompson ependi ؛ "Xitay hökümitining Uyghurlargha keng kölemlik we sistémiliq ziyankeshlik qiliwatqanliqini körsitip béridighan nahayiti köp ispatlar bar, muxbirlar we tetqiqatchilar igiligen nurghun ispatlar ularning qul emgiki, jinsiy zorawanliq, basqunchiliq, jinsiy qulluq, mejburiy tughmas qilish, a'ile parchilash qatarliq bir qatar insaniyetke qarshi jinayetlerning qurbanigha ayliniwatqanliqini körsitip turmaqta", dédi we mezkur kéngesh meslihetchilirini heriket qollinishqa chaqirdi.

Ketrin ként xanimmu sözide "Xitay hökümiti Uyghur élidiki musulman milletlerge qarshi insaniyetke qarshi jinayet yürgüzüwatidu" dédi. U sözide pakitlargha asaslan'ghanda irqiy qirghinchiliq éhtimalini nezerdin saqit qilishqa bolmaydighanliqini eskertip turup, xelq'araliq jem'iyetning we bu kéngeshning emdi süküt qilip tursa bolmaydighanliqini, b d t kishilik hoquq aliy kéngishining derhal heriketke ötüshi kérekliki, bu mesilide derhal xelq'araliq bir tekshürüsh méxanizmi qurushini telep qildi.

Xitay wekili ketrin xanimning sözigimu étiraz bildürüp, uning söz qilishigha yol qoyulmasliqini telep qilghan bolsimu, muweppeqiyet qazinalmidi.

Kanadadiki adowkatlar hoquqi teshkilati wekili katrin morris xanimmu sözide xitay hökümitining zhurnalistlar, adowkatlar we kishilik hoquq qoghdighuchilirini basturup, uchurni qamal qilish arqiliq xitay ichidiki az sanliq milletler we dini az sanliqlargha ziyankeshlik qilishqa shara'it yaratqanliqini bildürdi. U yene kishilik hoquq organliri we bir qanche döletning xitayning Uyghurlargha qaritiwatqan siyasetlirini irqiy qirghinchiliq dep bahalighanliqini eskertip turup, kishilik hoquq kéngishi eza döletliri we közetküchi döletlerni iqtisadiy jaza tedbirliri, qoral émbargosi qatarliq jaza tedbirliri arqiliq zulumni toxtitishqa chaqirdi.

Melum bolushiche, birleshken döletler teshkilatining 47-nöwetlik kishilik hoquq kéngishi 21-iyun künidin 13-iyul künigiche dawam qilidighan bolup, dunya Uyghur qurultiyi bu kéngesh mezgilide bir qanche qétim Uyghur mesilisini kün tertipke élip kélidiken.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet