Уйғур мәсилиси шәрқий асия башлиқлар йиғинида сөз уруши пәйда қилған

Мухбиримиз ирадә
2021-08-06
Share
Уйғур мәсилиси шәрқий асия башлиқлар йиғинида сөз уруши пәйда қилған Америка ташқи ишлар министири антоний билинкен әпәнди йиғинда сөз қилмақта. 2021-Йили 2-авғуст.
REUTERS

4-Авғуст күни, 11 ـ нөвәтлик шәрқий асия башлиқлар йиғининиң ташқи ишлар министирлири йиғинида америка билән хитай ташқи ишлар министирлири уйғур мәсилиси вә хоңкоң мәсилиси сәвәбидин тутушуп қалған. Шәрқий җәнубий асия дөләтлиридин сирт йәнә, австралийә, хитай, һиндистан, японийә, йеңи зеландийә, русийә, корейә вә америка қатарлиқ дөләтләр ташқи ишлар министирлири қатнашқан бу тор йиғинида антоний билинкен сөз қилип, хитайниң уйғур ели, тибәт вә хоңкоңдики сиясәтлирини әйиблигән. японийә ташқи ишлар министириму уйғурларниң вәзийити вә хоңкоң вәзийити һәққидики әндишилирини баян қилғаникән.

Хитай ташқи ишлар министири ваң йи америка вә японийә тәрәпниң сөзи аяғлишиши билән өзиниң тутуқини аллиқачан сөзләп болғиниға қаримай қайта сөз һәққи тәләп қилған.

Америкадики вәзийәт анализчилиридин елшат һәсән әпәндиниң баян қилишичә, ваң йи сөзидә билинкенгә вә америкаға "ички ишлиримизға арилаштиңлар", дәп һуҗум қилған.

Хитайниң "хәлқ гезити" ваң йиниң сөзлири һәққидә мәхсус хәвәр тарқатқан. Униңда ейтилишичә ваң йи мундақ дегән:

"һәқиқәтән ойлиғинимиздәк болди, америка қатарлиқ айрим дөләтләр бу көп тәрәплик супидин пайдилинип хитайниң ички ишлириға һуҗум қилип қара сүркиди. . . Шинҗаң, хоңкоң ишлириниң һәммиси хитайниң ички иши, силәр хитайниң ички ишлириға арилишип, питнә ـ иғва тарқитип, қара чаплидиңлар. Силәр бу гәпни қанчә қетим дейишңлардин қәтийнәзәр, биз һәр қетимда охшаш рәддийә беримиз".

Ваң йи йәнә бейҗиңниң хоңкоңда "дөләт бихәтәрлик қануни" ни йолға қоюшини ақлиған вә "улар хоңкоңни қалаймиқанчилиққа қайтурмақчиму? улар хоңкоң мустәқиллиқ күчлириниң йәнә кочиға чиқишини үмид қиламду? мән силәргә шуни ениқ дәп қояйки, силәр үмид қилған у күн һәргиз йетип кәлмәйду" дегән.

Елшат һәсән әпәндиниң көрситишичә, бу йиғин американиң район дөләтлиригә ишәнч бериши вә хитайниң америкиниң райондики тәсирини ашурушиға қарши турушидин ибарәт бир җиддий кәйпиятқа сәһнә болған.

"җәнубий хитай сәһәр почтиси" гезитиниң хәвәр қилишичә, бу қетимлиқ йиғин хитай билән американиң мунасивәтлири қаттиқ җиддийләшкән мәзгилгә тоғра кәлгән. Хитай болса районда шәрқий җәнубий асиядики дөләтләр билән мунасивитини қоюқлаштурмақчи болса, америкаму районда японийә, һиндистан вә австралийә қатарлиқ 4 дөләт билән биргә райондики тәсирини күчәйтиватқан мәзгил икән.

Америкадики кор аналитик тәтқиқат мәркизиниң қурғучиси доктор андерс корниң қаришичә, америка райондики тәсирини қаттиқ күчәйтип, зор шериклик һасил қилиши керәк икән. У радийомизға қилған сөзидә мундақ деди: "мәнчә америка райондики тәсирини күчәйтип, зор көләмлик һәмкарлиқ һасил қилиши керәк, буниң үчүн америка райондики чоң вә кичик дөләтләрниң һәммиси билән мунасивәтни қоюқлаштуруши керәк. Диққәт қилишқа тегишлики райондики көп дөләтләрдә хитайниң иқтисадий тәсири интайин зор. Һәтта иқтисадий тәсирдин бәк хитайниң бу дөләтләргә бәргән тәрәққият қәрзлириниң тәсири чоң десәкму болиду. Бу дөләтләрниң көпи бу қәрзләрдин түпәйли хитайға қарши туралмайду. Шуңа америка мушу риқабәтләрни көздә тутуши һәмдә хитайниң нийитиниң явузлуқи, таҗавузчилиқини көздә тутуп туруп, интайин кәскин сиясәтләрни йүргүзүши керәк. Биз бу дөләтләргә һәм иқтисадий һәм һәрбий җәһәттин ишәнч беришимиз керәк".

Америка авазиниң бу һәқтики хәвиридин қариғанда, америка ташқи ишлар министири антоний билинкен йиғинда қилған сөзидә, американиң шәрқий җәнубий асия әллири иттипақи вә шәрқий асия башлиқлар йиғиниға бәргән һинди-тинч окянниң очуқлуқиға капаләтлик қилиш вәдисигә әмәл қилидиғанлиқини, америкиниң хитайниң җәнубий деңиздики игилик һоқуқини илгири сүрүшини қобул қилмайдиғанлиқини тәкитлигән икән.

Дәрвәқә американиң мудапиә министири лойд остинму райондики зияриитдә җәнубий деңизниң очуқлуқи, филиппинниң вә японийәниң игилик һоқуқини қоғдаш вәдисигә әмәл қилидиғанлиқини тәкитлигәниди.

Елшат һәсән әпәнди шәрқий җәнубий асия дөләтлирини өз ичигә алған һинди-тинч окян районида америка-хитай риқабитиниң бундин кейин давамлиқ күчийип маңидиғанлиқини билдүрди.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.

Толуқ бәт