Éllén kénnédiy: "Yuqiri téxnikiliq qirghinchiliq yehudiylardin Uyghurlargha ötmekte!"

Muxbirimiz eziz
2019-08-09
Élxet
Pikir
Share
Print
Uyghur rayonidiki xitayning 13-déwiziyesi "Terbiyelesh lagéri" ning aldi derwazisi. 2017-Yili aldinqi yérim yili, qumul.
Uyghur rayonidiki xitayning 13-déwiziyesi "Terbiyelesh lagéri" ning aldi derwazisi. 2017-Yili aldinqi yérim yili, qumul.
BITTER WINTER

Uyghur diyaridiki zor kölemlik tutqun we lagérlar mesilisi xelq'araning diqqitide boluwatqanda Uyghurlar duch kéliwatqan paji'elerning kéyinki qedemde qandaq aqiwetlerge élip bérishi, shuningdek uning ikkinchi dunya urushi mezgilidiki yehudiylar bashtin kechürgen qirghinchiliqqa oxshaydighanliqi heqqide pikirler otturigha chiqiwatqanliqi melum. Mishél xamlin qanun institutining qanun penliri proféssori éllén kénnédiyning bu heqtiki maqalisi ene shu xil pikirlerning biridur.

Proféssor éllén maqaliside 1930-yillarda adolf gitlér textke chiqqandin kéyin yawropadiki yehudiylar jama'iti duch kelgen zor étnik qirghinchiliqini bayan qilip, shu waqitta dunyawi shirketlerdin bolghan IBM ning téxnologiye we kompyutér karti bilen temin étishi arqisida gitlér gérmaniyesining yehudiylargha da'ir mukemmel nopus istatiskisini turghuzup chiqqanliqini, buning bolsa yehudiylarning milyonlap qirilip kétishide pewqul'adde zor rol oynighanliqini eslep ötidu. Shundaqla hazir mushu xildiki yuqiri téxnikiliq qirghinchiliqning Uyghurlarning béshigha qara saye tashlawatqanliqini tekitleydu.

Aptorning qarishiche, Uyghurlar nöwettiki basquchta "Medeniyet qirghinchiliqi" ni bashtin kechürmekte iken. Chünki Uyghurlar hazir pütkül millet boyiche til, milliy kimlik we diniy étiqad bayliqliridin mehrum qaldurulush xewpide iken. Chünki xitay hökümitining neziride on milyon Uyghurning hemmisi "Térrorchi" yaki "Térror gumandari" dep qaralmaqta iken. Yene kélip Uyghurlarning xitay idé'ologiyesini qobul qilmasliqi hemde ularning "Bir belwagh bir yol" qurulushi üchün tehdit, dep qarilishi seweblik xitay hökümiti Uyghurlar mesilisidin biraqla xalas bolup, bu zor kölemlik qurulushni toluq kontrolluqta tutushni istimekte iken.

Proféssor éllén nöwette melum bolghan hadisilerdin Uyghurlar diyarida omumlishiwatqan chiray tonush téxnikisi, eqliy téléfonni tekshürüsh eswabliri, gén tekshürüshliri we fizi'ologiyelik uchurlarni toplash qatarliqlargha yandashturulghan halda teqlidiy eqil arqiliq kimning xitay hökümitige "Tehdit" ikenlikini perez qilish usulining qollinilishini sözlep kélip buni "Dunyadiki hökümet ijrasida emelge ashqan nazaretning eng yuqiri pellisi" dep körsitidu.

Toronto uniwérsitétining qanun penliri proféssori irwén kotlér bu heqte söz bolghanda eyni waqittiki qirghinchiliqning biwasite yehudiylarni qirghin qilishtin emes, belki yehudiylar heqqidiki selbiy teshwiqatlardin bashlan'ghanliqini alahide tekitleydu.

"Yehudiylar qirghinchiliqi zeherlik gaz öyliridin bashlan'ghan emes. Belki aldi bilen mushu xildiki sözlerdin bashlan'ghan. Tarixqa nezer salidighan bolsaq buning achchiq sawaqlirini köplep köreleymiz. Yene kélip bu balayi'apetlik sawaqlarning hemmisi irqchiliq bilen chemberchas baghlinip ketken. Bu ishlar 21-esirde qaytidin otturigha chiqishqa bashlighanda bolsa biz adalet bilen tengsizlikning kürishi ichige kirip qalghanliqimizni bayqiduq."

Proféssor éllén bu jehette milyonlighan kishining lagérlargha qamilip yil-yillap qiynaqlargha duch kélishidin bashqa yene zor türkümdiki kishilerning iz-déreksiz ghayib bolup kétishi we mejburiy xaraktérdiki ichki eza oghriliqigha alahide diqqet qilghan. Shuning bilen birge ata-anisidin juda bolghan sebiy balilarning bir bolsa hökümet bashqurushidiki yataqliq mekteplerge yighiwélinishi, bir bolsa xitaylarning béqiwélishigha bériwétilishi heqqide toxtilip "Bu ehwal géwatémala yaki argéntinadiki qirghinchiliqqa bekmu oxshaydu. Emma bu halni amérikining jenubiy qisim chégrasidiki köchmen ata-anilarning perzentliridin juda bolushidek bir ehwalmikin, dep oylisaq pütünley xatalishimiz," deydu.

Proféssor éllénning qarishiche, hazirghiche melum bolghan höjjetlik matériyallar xitay hökümiti ijra qiliwatqan insaniyetke qarshi bu jinayetning qirghinchiliq sewiyesige kötürülüshining mumkinlikini körsetmekte iken. Chünki eyni waqitta ariyanlarning aliy irq ikenliki heqqidiki neziriyeler sewebidin "Normalsiz" yaki "Kéreksiz" dep qaralghan xelqlerni natsistlar gérmaniyesi rohiy we jismaniy jehetlerdin yoq qiliwétishning türlük charilirini tépip chiqqan. 1940-Yillardiki "Yehudiylar qirghinchiliqi" mezgilide keng qollinilghan usullarning biri "Salametlik tekshürüsh" dawamida yehudiy ayallarning baliyatqusigha kislataliq suyuqluqni okul qilip uruwétish bolghan. Buningda bimar héchqandaq hushsizliq hés qilmaydu. Mana mushu shekilde aswishin lagérida künige ming neper ayal buning qurbanigha aylan'ghan. Netijide 400 ming ayal mushu shekilde ewlad qaldurush iqtidaridin ayrilghan. Shuning bilen birge tebi'iy pen alimliri tetqiq qilip chiqqan "Sayklon B" namliq zeherlik gaz téxnikisi arqiliq mexsus öylerde öltürülgen milyonlighan yehudiylarning jesitini biryaqliq qilishta künige 1400 jesetni köydürüp yoqitish emelge ashqan. Aptor mushu ehwallarni omumlashturup "Natsistlar gérmaniyesining 'yehudiylar qirghinchiliqi' mezgilide yughuri pen-téxnikini qollinishining qandaq aqiwetlerni élip kelgenlikini biz yaxshi bilimiz. Emdilikte xitay hökümitining xuddi mushu shekilde yughuri téxnikiliq ziyankeshlikni Uyghurlargha toghrilishining némidin dérek bérishi heqqide jiddiy inkas qayturidighan peyt yétip keldi" deydu.

Bu toghrisida proféssor irwinmu mushundaq qarashta. Uning qarishiche, hazirqi künde mushu xildiki qirghinchiliqning hidliri shunche küchlük purap turghan ehwaldimu dunyaning yenila bu mesilige qarita yéterlik heriket qollanmasliqi her bir kishini chongqur oylandurushqa tégishlik mesile iken. U bu heqte mundaq deydu:

"Yehudiylargha qarshi bu urushta ziyankeshlikke uchrighanlar yehudiylar bilenla cheklinip qalmighan. Emma yehudiylardin ziyankeshlikke uchrimighan birmu kishi qalmighan. Yene kélip ziyankeshlikke uchrighan bu kishiler deslepki waqitlardin bashlapla izzet we ghururidin ayrilishqa mejbur bolghan. Bu bolsa ularning aqiwette zor kölemde öltürülüshige seweb qilin'ghan. Alte milyon yehudiy öltürülgendin kéyinki bügünki künde biz bu ré'alliqni estin chiqirip qoyuwatimiz. Buningdin biz sawaq élish toghra kelse birinchi bolup xatirimizni yéngilashni öginishimiz lazim. Bu xildiki xatire üchün bizde mejburiyet tuyghusi we xeter tuyghusi bolushi kérek. Eger biz köz aldimizdiki rezillikni körüp turup sükütni tallisaq bu xildiki qirghinchiliq yene bir qétim yüz béridu."

Melum bolushiche, nöwette bu xildiki "Zulumgha süküt qilish" qilmishigha shérik boluwatqan döletler xili köp bolup, bir qisim islam elliriningmu bu septin orun élishi "Buningdinmu éghir paji'e" dep qaralmaqta iken.

Toluq bet