Édinburg xelq'ara kitab féstiwalda Uyghur irqiy qirghinchiliqi anglitilghan

Ixtiyariy muxbirimiz azigh
2022.08.23
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
Édinburg xelq'ara kitab féstiwalda Uyghur irqiy qirghinchiliqi anglitilghan Shotlandiyening édinburg shehiride ötküzülgen “Édinburg xelq'ara kitab féstiwali” gha teklip bilen qatnashqan lagér shahiti gülbahar xatiwaji xanim öz béshidin ötküzgen kechürmishlirini anglatmaqta. 2022-Yili 21-awghust.
Robin Mair

21-Awghust küni shotlandiyening édinburg shehiride ötküzülgen “Édinburg xelq'ara kitab féstiwali” gha Uyghur lagér shahitliridin gülbahar xatiwaji xanim teklip bilen qatnashqan.

Édinburg xelq'ara kitab körgezmisi jeryanida lagér shahiti gülbahar xatiwajini öz ichige alghan bir qisim pa'aliyetchiler öz béshidin ötküzgen kechürmishlirini anglitip, xitay qatarliq mustebit döletlerdiki kishilik hoquq depsendichiliklirini pash qilghan.

Gülbahar xanim mezkur kitab féstiwalida özining xitaydiki yighiwélish lagérlirida ötküzgen paji'elik kechürmishlirini anglatqan. U özning échinishliq hékayisi arqiliq, nöwette Uyghur xelqining béshigha kelgen irqiy qirghinchiliqning ich yüzini chüshendürüp ötken.

Bu munasiwet bilen biz firansiyede olturushluq Uyghur lagér shahiti gülbahar xatiwaji xanimni ziyaret qilduq. U mezkur pa'aliyetke qatniship, Uyghur xelqining béshigha kéliwatqan qanliq paji'eni anglatqanliqini, féstiwalgha qétilghuchilarning bu pa'aliyetke qizghin ishtirak qilghanliqini éytti. Gülbahar xanim yene guwahliq bérish pa'aliyitidin kiyin bu qétimliq féstiwalda “Xitay gulagidin hayat qalghan gülbahar xatiwajining guwahliqi” dégen kitabining imza qoyush pa'aliyiti orunlashturulghanliqini éytti. Gülbahar xanim pa'aliyet heqqide toxtilip mundaq dédi: “Pa'aliyet éntayin ehmiyetlik ayaghlashti. Men millitim üchün mushunchilik bir ishlarni qilalighanliqimdin intayin xoshal boldum. Bundin kéyinmu dawamliq millitim üchün xizmet qilishqa teyyarmen.”

Shotlandiyening édinburg shehiride ötküzülgen “Édinburg xelq'ara kitab féstiwali” gha teklip bilen qatnashqan lagér shahiti gülbahar xatiwaji xanim öz béshidin ötküzgen kechürmishlirini anglatmaqta. 2022-Yili 21-awghust.

Biz mezkur pa'aliyet heqqide féstiwal teshkilligüchiliri bilen alaqilishishqa tirishqan bolsaqmu, lékin féstiwal axbarat bölümidin féstiwal hélihem dawamlishiwatqanliqi üchün hazirche waqit ajiritalmaydighanliqi toghrisda élxet tapshurwalduq.

Lagér shahidi gülbahar xatiwaji xanim 2020-yili firansiyelik zhurnalist rozén morgant bilen birlikte lagérdiki kechürmishlirini “Xitay gulagidin hayat qalghan gülbahar xatiwajining guwahliqi” dégen namda firansuzche neshir qildurghan idi. Kéyinche mezkur kitap türkche we in'giliz tilliridimu neshir qilin'ghan bolup, xelq'arada zor tesir qozghighan.

Lagér shahiti gülbahar xanim we uning bayan qilishi bilen yoruq körgen mezkur kitabni köp kishilerge tonushturup kelgen amérikadiki Uyghur herkiti teshkilatining diréktori roshen abbas xanim bu bunasiwet bilen ziyaritimizni qubul qildi. U Uyghur herkiti teshkilatining yawropa we amirikada yashawatqan lagér shahitliri bilen zich alaqide bolup kéliwatqanliqini, ularning kechürmishlirini dunyagha anglitish üchün teshwiqat xizmetliride aktip rol oynawatqanliqini, Uyghur irqiy qirghinchiliqini Uyghur lagér shahitlirining bayanliri bilen anglitishning intayin muhimliqini tekitlep ötti.

Roshen abbas xanim gülbahar xatiwaji xanimning kitabi heqqide toxtilip mundaq dédi: “Bu kitab xitay ishghaliyiti astidiki sherqiy türkistanda xitayning Uyghurlargha yürgüziliwatqan irqiy qirghinchiliqi we insaniyetke qarshi jinayetlirini pütün dunyagha, jümlidin en'giliye, amirika qatarliq gherbtiki chong döletlerge muhim ehmiyetke ige.”

Uyghur ayalliri we baliliri Uyghur jem'iyitining muhim bir qatlimi, shundaqla sezgür bir qatlimi bolush süpiti bilen kommunist xitayning 70 yildin buyan dawam qilip kéliwatqan siyasiy heriketliri we rehimsizlerche basturushlirining obéykti bolup kelgen. Bolupmu xitayning 2016-yilining kéyinki yérimidin bashlap Uyghur rayonida qanat yaydurghan keng kölemlik irqiy qirghinchiliqida Uyghur ayalliri bilen baliliri eng éghir hujum nishani qilin'ghan. Lagérdin hayat qéchip chiqqan shahitlarning bayanlirigha qarighanda, lagérlargha solan'ghan bigunah Uyghur ayalliri xitay türme da'irilirining rehimsiz qiyin-qistaqlirigha, jinsiy parakendichilikige, tughmas qilinishigha, jismaniy we rohiy jehettin xorlishigha uchrighan. Ata-anisidin mejburiy ayriwétilgen Uyghur baliliri hökümet bashqurushidiki yétimxanilargha apirilip, xitayche terbiye we kongzichiliq telimatliri bilen méngisi yuyulghan.

Roshen abbas xanim ziyaritimiz dawamida, lagér shahitlirining köpinchisining ayallar ikenlikini, ularning xitayning insan qélipidin chiqqan zulumlirigha shahit bolghanliqini, ayal shahitlarning rolining ayallar hoquqini qolgha keltürüsh kürishidimu hel qilghuch ehmiyetke ige ikenlikini éytti. Roshen xanim bu heqte toxtilip mundaq dédi: “Uyghur ayallirining bedini irqiy qirghinchiliqning jeng meydani boluwatidu.”

Édinburg xelq'ara kitab féstiwali (EIBF) her yili awghustning axiriqi üch heptiside shotlandiyening édinburg shehiridiki sharlot meydanida ötküzülidighan bolup, u dunyadiki eng chong kitap féstiwali hésablinidiken. Mezkur féstiwalda kitab körgezmisidin bashqan türlük balilar pa'aliyetliri, medeniyet we siyasiy söhbetler hemde munazire pa'aliyetliri élip bérilidiken.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.