Soféy réchardson: “Bu jeryan Uyghurlargha nahayiti kéchikip ketken adaletni telep qilidighan bir jeryan”.

Muxbirimiz nur'iman
2022.09.26
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
Soféy réchardson: “Bu jeryan Uyghurlargha nahayiti kéchikip ketken adaletni telep qilidighan bir jeryan”. Kishilik hoquqni közitish teshkilati xitay ishliri diréktori, doktor sofi richardson(Sophie Richardson) b d t ning Uyghurlar weziyiti toghrisidiki doklatqa baha bermekte. 2022-Yili 1-séntebir, jenwe.
AFP

Roytérs agéntliqining 26-séntebir jenwedin bergen xewirige qarighanda, amérika, en'gliye, kanada, shiwétsiye, daniye, finlandiye, islandiye we norwégiye qatarliq sekkiz dölet birlikte b d t kishilik hoquq kéngishige eza döletlerni b d t kishilik hoquq kéngishide xitayning Uyghur we bashqa musulmanlargha tutqan mu'amilisini jiddiy muzakire qilishqa chaqiriq qilip teklip layihesi sun'ghan.

Eger teklip layihesi maqullinip, xitay kéngeshte kishilik hoquq depsendichiliki boyiche eyiblense, bu, b d t kishilik hoquq orginining yéqinqi 16 yilliq tarixida b d t xewsizlik kéngishi da'imiy ezasining tunji qétim kishilik hoquq depsendichiliki boyiche eyiblinishi bolup qalidiken. Xitay terepning jenwege ewetken hökümet wekiller ömiki bolsa barliq eyibleshlerni ret qilip, eger kishilik hoquq kéngishide xitaygha qarshi tedbir qollinilsa “Jengge teyyar” ikenlikini bildürgen.

Sabiq b d t kishilik hoquq aliy komissari mishél bachélét 31-awghust küni élan qilghan Uyghurlar heqqidiki doklatta, xitay hökümiti Uyghur rayonidiki Uyghur we bashqa musulmanlargha qarita “Insaniyetke qarshi jinayet sadir qilghan bolushi mumkin” déyilgenidi. Mezkur doklat élan qilin'ghandin kéyin xelq'araliq kishilik hoquq teshkilatliri b d t kishilik hoquq kéngishining Uyghur rayonida resmiy tekshürüsh élip bérishning texirsizlikini tekitligen.

Kishilik hoquqni közitish teshkilati xitay bölümining diréktori soféy réchardson xanim b d t kishilik hoquq kéngishige sunulghan teklip layihesi heqqide radiyomizning ziyaritini qobul qildi.

U mundaq dédi: “B d t kishilik hoquq kéngishide jiddiy muzakire élip bérish chaqiriqining sewebi bolsa kishilik hoquq komissari élan qilghan doklatni resmiy shekilde kishilik hoquq komitétining küntertipige kirgüzüsh. Muzakiride kéyinki qedemde némilerni qilish toghrisida jiddiy qararlarni chiqirish. Xitay hökümiti buninggha pütün küchi bilen qarshi chiqiwatidu. Kishilik hoquq kéngishi öz méxanizmini ishqa sélip, xitay hökümitining Uyghurlargha qaratqan basturushlirini resmiy shekilde tekshürse uning kishilik hoquq depsendichilikige mes'ul ikenlikining otturigha chiqidighanliqini bilimiz. Béyjingda échilidighan xitay kompartiyesining qurultiyigha hepte qaldi, shunga xitay bu teklip layihesige pütün küchi bilen qarshi turidu. Néme bolushidin qet'iynezer her qandaq dölet qanundin üstün emes. Xitaygha oxshash küchlük döletlermu xelq'ara kishilik hoquq sistémisining sirtida emes. Qisqisi qarar layihesining sunulushi nahayiti muhim bir qedem. Elwette bu, bir'az uzun jeryan. Lékin Uyghurlargha nahayiti kéchikip ketken adaletni telep qilidighan bir jeryan”.

26-Séntebir küni dunya Uyghur qurultiyi, kishilik hoquq qurulushi qatarliq 66 Uyghur teshkilati birlikte bu heqte bir bayanat élan élan qilghan. Ular bayanatida kishilik hoquq kéngishige eza döletlerni b d t kishilik hoquq kéngishide xitayning Uyghur we bashqa musulmanlargha tutqan mu'amilisini jiddiy muzakire qilish teklip layihesini qollashqa chaqirghan.

Dunya Uyghur qurultiyining re'isi dolqun eysa bayanatta mundaq dégen: “Xelq'ara jem'iyet irqiy qirghinchiliq we insaniyetke qarshi jinayet qatarliq wehshiy jinayetlerni tügitish mejburiyitini este saqlishi kérek. Adalet choqum ornini tépishi kérek”.

Dunya Uyghur qurultiyi bayanatchisi zumret'ay erkin mezkur qarar layihesi heqqide ziyaritimizni qobul qildi. U mezkur teklip layihesining sunulush, muzakirige qoyulush jeryani heqqide tepsiliy chüshenche berdi.

Kishilik hoquq kéngishige eza 47 dölet xitaygha qaritilghan bu teklip layihesi heqqide ikkige bölün'gen. Xitay kishilik hoquq kéngishige eza döletler bilen bolghan iqtisadiy munasiwitige tayinip bu teklip layihesige qarshi qollashni qolgha keltürmekchi bolghan.

Amérika awam palata ezasi krstofér simis we tam suwazi ishxanisi 23-séntebir küni qararname sunup, baydén hökümitini amérikaning b d t kishilik hoquq kéngishide xitayning Uyghur we bashqa musulmanlargha tutqan mu'amilisini jiddiy muzakire qilish teklip layihesini qollashqa chaqirghanidi.

Melum bolushiche, dunyaning her qaysi jaylirida yashawatqan muhajirettiki Uyghurlar özliri yashawatqan döletlerde herxil shekilde namayish élip barghan. Ular her qaysi döletlerning b d t kishilik hoquq kéngishide élip bérilidighan muzakirini qollashqa chaqirghan we Uyghurlargha adalet telep qilghan.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.