Analizchilar: "Xitayning'Uyghurlar bextlik'namliq axbarat yighinliri, natsistlarning yehudiy qirghinchiliqini aqlash teshwiqat modélining tekrari"

Muxbirimiz méhriban
2021-11-09
Share
Qazaq, rus, tatar we özbék hoquq qoghdighuchiliri xitayning Uyghurlargha qaratqan zulumini eyiblidi Nurghun xitay qoralliq saqchilirining nazariti astida yötkesh üchün poyiz istansisida tizip olturghuzup qoyulghan, közi téngiq, kishenlen'gen Uyghurlar.
news.sky.com

Xitay hökümitining Uyghurlargha qaratqan étnik basturushi amérika bashchiliqidiki gherb démokratik döletliride "Insaniyetke qarshi jinayet" we "Irqiy qirghinchiliq" dep eyiblinip, xelq'arada xitaygha qarshi jaza tedbirliri köpeymekte. Buninggha qarshi xitay hökümitimu atalmish "Axbarat élan qilish yighinliri" da "Uyghurlar bextlik" dégen teshwiqatini kücheytip, amérika bashchiliqidiki gherb démokratik döletlirini xitaygha hujum qilish bilen eyiblimekte.

8-Noyabir küni Uyghur aptonom rayonluq hökümet da'iriliri, aqsuda ene shundaq atalmish "Axbarat élan qilish yighini" achqan. Yighinda, aqsudiki hökümet xadimliri we atalmish Uyghur guwahchilirini sözlitilgen.

Xitayning "Shinjang géziti" ning xewiridin melum bolushiche, yighin riyasetchisi güli abdilim sözide amérika bashchiliqidiki gherb döletlirige, "Junggoning yüzige qara sürkewatidu", "Shinjang mesilisi arqiliq junggoni kontrol qilmaqchi" dégen sözler bilen hujum qilghan.

Yighinda aqsu wilayitining walisi niyaz hashimmu söz qilghan. U awwal aqsuning tereqqiyatini we xitayning "18-Qurultiyidin kéyin qolgha keltürülgen atalmish islahat tereqqiyat netijilirini maxtighan. U: "Aqsuda 13-5 yilliq pilan mezgilide", "Ashliq, paxta, méwe, baqmichiliq qatarliq déhqanchiliq mehsulatlirini pishshiqlap ishlesh sana'et igiliki tereqqiy qildi, medeniyet sayahetchiliki yolgha qoyuldi" dégen. Andin u yene, "Hazirjemiyet muqim, her millet xelqi bayashat, ittipaq yashawatidu. Bu yerde hergizmu, amérika bashchiliqidiki junggogha qarshi küchler étyqinidek'mejburiy emgek', 'étnik qirghinchiliq' we'medeniyet qirghinchiliqi' mewjut emes" dégen.

Yighinda sözge chiqirilghan atalmish "Kespiy mektep" ni tügetken Uyghur guwahchilar, hökümet orunlashturghan zawutlarda öz ixtiyarliqi bilen yuqiri ma'ash élip ishlewatqanliqini, dem élishining kapaletke ige ikenlikini, turmushining ilgirikidin bayashat we bextlik ikenlikini bildürüp, xitayning siyasitini aqlighan.

Amérikadiki Uyghurlarni qollap kéliwatqan pa'aliyetchilerdin "Jorjiya shtatidiki tunggan ziyaliysi sulayman gu ependi, xitayning Uyghurlargha qaratqan siyasitini aqlash üchün achqan atalmish "Axbarat élan qilish yighinliri" ni 30-40-yillardiki natsistlar gérmaniyesining yehudiylargha qaratqan qirghinchiliqini aqlash teshwiqatlirigha oxshatti.

U mundaq dédi: "Ötken esirning 30-40-yilliridiki gérmaniye dölitimu mushundaq teshwiqat wasitiliri arqiliq, özining yehudiylargha qaratqan qirghinchiliq siyasitini aqlighanidi. Ular yighiwélish lagérliridiki yehudiylarni bextlik yashawatidu dep teshwiq qilghan. Emma emeliyette yighiwélish lagérlirida yehudiylarning irqiy qirghinchiliqqa uchrawatqanliqi ashkara ehwal idi. Xitay hökümitimu eyni yilliridiki natsistlar hökümitige oxshash tekrar-tekrar halda bu xil'axbarat élan qilish yighinliri'ni échip, gherb döletlirini atalmish 'yalghanchiliq' bilen eyiblewatidu. Emma emeliyet uning öz qilmishidin ensirewatqanliqini ispatlawatidu. Chünki, u chet'el axbaratlirining sherqiy türkistanda musteqil tekshürüsh élip bérishigha yol qoymay keldi".

Sulayman gu ependi sözini dawamlashturup yene mundaq dédi: "Xitay hökümitining orunlashturushi we ruxsiti bilen tekshürüshke barghan muxbirlarning xewer qilishichimu, ular ziyaret jeryanida nazaret qilinish bilenla qalmastin, ular ziyaret qilghan obyéktlar da'irilerning tehditige uchrighan. Ziyaret obyéktliri hökümetning nazariti astida, yalghan gep qilishqa mejbur bolghan. Shunga xitay hökümiti uyushturghan 'axbarat élan qilish yighinliri' heqiqiy uchur emes. Belki u özining siyasitini aqlash üchün élip bérilghan teshwiqat, shunga uning héchqandaq qayil qilish asasimu yoq".

Sulayman gu ependi yene, da'iriler teripidin hazirlan'ghan axbarat élan qilish yighini sehnisidiki Uyghur medeniyitining ipadisi bolghan, nan, dutar we guwahchilarning Uyghurche kiyimi heqqide toxtilip, bularning hemmisi xitay hökümitining teshwiqati üchün paydilinilghan saxta körünüshler ikenlikini bildürdi.

Dunya Uyghur qurultiyi ijra'iye komitétining mu'awin re'isi, norwégiye Uyghur komitétining mes'uli semet abla ependimu ziyaritimizni qobul qilip, aqsuda échilghan atalmish "Axbarat élan qilish" yighini heqqide toxtaldi.

Semet abla ependi bu xil yighinlarning béyjingda échilishtin ürümchige we qeshqer, korla, aqsugha oxshash wilayetlerge qeder kéngiyishini xitay hökümitining amérika bashchiliqidiki gherb döletlirining eyiblishi we xitaygha qaritilghan jaza tedbirliri seweblik özini aqlashqa mejbur qélishi ikenlikini bildürdi.

Semet abla ependi yene, xitayning Uyghurlargha yürgüzüwatqan irqiy qirghinchiliq siyasitining xitay weziyet analizchiliri we siyasetchiler körsetkendek gitlér gérmaniyesining yehudiylargha qollan'ghan irqiy qirghinchiliq siyasiti we özini aqlash teshwiqatigha oxshaydighanliqini bildürdi.

Semet ependi özi yéqinda ziyaret qilghan 2-dunya urushi mezgilide yehudiylar qamalghan bir yighiwélish lagéri derwazisigha yézilghan "Emgek qilish shereplik" dégen wiwiska we gitlér gérmaniyesining yehudiylar heqqidiki teshwiqat filimlirini neqil aldi.

Uning tekitlishiche, xitay hökümitining nöwette Uyghurlargha yürgüzüwatqan étnik basturushi we özini aqlash üchün achqan axbarat élan qilish yighinlirini "Gitlér gérmaniyesi qollan'ghan siyasiy teshwiqatlarning tekrar modéli" déyishke bolidiken.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet