2019-Йили 12-айда уйғур мәсилиси бойичә хәлқарада қолға кәлгән нәтҗиләр

Ихтиярий мухбиримиз әкрәм
2019-12-25
Елхәт
Пикир
Share
Принт
«Уйғур 2019 намлиқ» қанун лайиһиси америка дөләт мәҗлисидә авазға қоюлуватқан көрүнүш. 2019-Йили 3-декабир, вашингтон.
«Уйғур 2019 намлиқ» қанун лайиһиси америка дөләт мәҗлисидә авазға қоюлуватқан көрүнүш. 2019-Йили 3-декабир, вашингтон.
house.gov

Бу йил 12-айда уйғурлар тоғрисида арқа-арқидин вуҗудқа чиққан вәқәләр җаза лагерлири мәсилисини дуняға йәниму кәң тонутти.

2019-Йилиниң ахирқи ейида, йәни декабирниң алди-кәйнидә дуня миқясида уйғурлар вә җаза лагерлириға мунасивәтлик бир қисим зор һадисиләр вуҗудқа чиқти шундақла хәлқара җәмийәтниң уйғур дияриға болған диққәт-етибарини зор дәриҗидә йүксәлдүрди.

Буниң бири, 12-айниң 3-күни америка авам палатасида «уйғур 2019» намлиқ қанун лайиһәсиниң мақуллуқтин өтиши болди. Бу қанунниң мақуллиниши хәлқарада «хитайға берилгән әҗәллик зәрбә, уйғурларға қилинған зор һәссидарлиқ» дәп тәрипләнди. Хәлқара мәтбуатлар буни бәс-бәстә елан қилипла қалмай, хитай таратқулириму буниңға қарши көплигән наразилиқ инкасларни билдүрди. Һәтта уйғур аптоном райониниң қорчақ рәиси шөһрәт закир «лагердикиләр оқуш пүттүрүп өйигә қайтти, ишқа орунлашти» дегәндәк ялған баянатларни елан қилишқа мәҗбур болди.

Иккинчиси, хитайниң җаза лагерлири сияситигә мунасивәтлик 403 Бәтлик мәхпий һөҗҗәтлири Билән «хитай телеграммилири» дәп аталған 24 бәтлик йәнә бир мәхпий һөҗҗәтму ашкариланди. Дуня җамаити бу мәхпий һөҗҗәттин хитай һакимийитиниң 2014-йилидин башлап мәқсәтлик, пиланлиқ һалда җаза лагерлирини тәсис қилип, уйғур дияридики уйғур қатарлиқ милләтләрни түптин йоқитиш яки ассимилятсийә қилип түгитиштәк ғәйрий инсаний муддиалирини очуқ көрүп йәтти һәмдә уйғур диярида давам қиливатқан ирқий вә мәдәнийәт қирғинчилиқларға ашкара наразилиқлирини билдүрүшкә башлиди.

Үчинчиси, германийәлик даңлиқ путпол чолпини мәсут өзилниң 13-декабир күни елан қилған шәрқий түркистан һәққидики чақириқи зор зилзилә пәйда қилди. У «шәрқий түркистанға салам» намлиқ мәзкур чақириқида хитай зулумини тилға елип, бу зулумларға сүкүт қиливатқан, көз юмувеливатқан мусулман дунясини әйиблигән иди. Милйонлиған мәстанилири болған бу топчиниң чақириқи пүтүн дуняда зор ғулғула қозғиди. Америка ташқи ишлар министири майк помпәйоға охшаш мәшһур шәхсләрму униң нидасини қоллиди.

Төтинчиси, явропа иттипақиниң әң алий мукапати болған «Сахароф мукапати» Ниң хитай түрмисидики уйғур зиялийси илһам тохтиға берилиши болди. 18-Декабир явропа иттипақиниң страсбург шәһиридики мәркизидә өткүзүлгән, 750 парламент әзаси қатнашқан һәшәмәтлик мурасимда тарқитилған мәзкур мукапатни илһам тохтиниң қизи җәвһәр илһам тапшуруп алди. У нутқида пүтүн дуняни уйғурларға игә чиқишқа чақирди. «Сахароф мукапати» ниң илһам тоһтиға берилиши дуняда зор тәсир қозғапла қалмай, хитай һакимийитини қаттиқ биарам қилди.

Бәшинчиси, 19-декабир явропа парламенти қобул қилған уйғурлар вә җаза лагерлириға мунасивәтлик 20 маддилиқ қарар болди. Мәзкур қарар явропа иттипақиға әза 28 дөләтниң хитайниң җаза лагерлири сияситигә қарши әң күчлүк инкаси сүпитидә пүтүн дуня таратқулириниң қизиқ темисиға айланди.

Д у қ муавин рәиси пәрһат муһәммиди әпәндиниң баян қилишичә, қисқиғинә бир ай ичидә йүз бәргән бу һадисиләр уйғурлар вә җаза лагерлири мәсилисини дуняниң әң җиддий мәсилиси, әң қизиқ темиси дәриҗисигә көтүрүп чиққан. У сөзидә бу хош хәвәрләрниң уйғурларда кәлгүсигә болған бир үмид, ишәнчни пәйда қилғанлиқини тилға алди.

Д у қ рәиси долқун әйса әпәнди бу һәқтә тохталғанда, түрмидики уйғур зиялийси илһам тохтиға 18-декабир «сахароф мукапати» берилип әтиси, йәни 19-декабир явропа парламентиниң уйғурларға мунасивәтлик 20 маддилиқ қарарни қобул қилишиниң муһим тарихий вәқә болғанлиқини тәкитлиди. У сөзидә бу қарарниң бәзи муһим нуқтилирини баян қилип өтти.

Пәрһат муһәммиди әпәнди явропа парламенти тәрипидин мәзкур қарарниң қобул қилиниши үчүн муһаҗирәттики уйғурларниң зор тиришчанлиқлар көрсәткәнликини әскәртти.

Әлвәттики, 2019-йилиниң хатимисидә вуҗудқа чиққан бу вәқә-һадисиләр хәлқара ахбарат васитилиридә зор диққәт қозғапла қалмай, узундин буян еғир роһий бесим астида яшап кәлгән муһаҗирәттики уйғурларниң күчлүк диққитини қозғиған вә уларни сөйүндүргән. Уйғурлар иҗтимаий таратқуларда бу 5 чоң вәқә һәққидә бәс-бәстә пикирләр баян қилишмақта.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт