Pulitzér mukapatigha érishküchi antoni dél kol: “Uyghurlarning paji'elirini süretleshke til ajizliq qilidu”

Muxbirimiz gülchéhre
2022-05-17
Share
Pulitzér mukapatigha érishküchi antoni dél kol: “Uyghurlarning paji'elirini süretleshke til ajizliq qilidu” Lagér shahiti zumret dawutning kechürmishliri asasida téz sizma arqiliq bayan qilin'ghan “Men xitay lagéridin qandaq qutulup chiqtim” namliq kartonluq xewerdiki sizmilarning biri.
insider.com

Ötken hepte lagér shahidi zumret dawutning kechürmishliri asasida téz sizma arqiliq bayan qilin'ghan “Men xitay lagéridin qandaq qutulup chiqtim” namliq kartonluq xewer dunyadiki eng chong axbarat mukapatliridin biri bolghan pulitzér mukapatigha érishken. Zömret dawutning échinishliq sergüzeshtisi asas qilin'ghan mezkur xewer ötken yilning axiri “Ichkiy qisim” (Insider) torida élan qilin'ghanidi.

Mezkur téz sizma resimlik xewerni fehimde ezim (Fahimda Azim), antoni dél kol (Anthony Del Col), josh adams (Josh Adams), walt hikki (Walt Hickey) qatarliqlar birlikte ishligen. Xewerde lagér shahidi zumret dawutning kechmishlirini kartonluq téz sizmilar arqiliq, milyonlighan bigunah Uyghurlar solan'ghan jaza lagérlirining ich yüzi, tutqundiki Uyghurlarning lagérda uchrawatqan qiyin-qistaqliri we échinishliq hayati, shundaqla Uyghurlar uchrawatqan irqiy qirghinchiliq obrazliq süretlep bérilgen.

Bu kartonluq téz sizma resimliride zumret dawutning 2016-yili noyabirdin bashlan'ghan qabahetlik künliri, 2018-yil 3-aydin bashlap saqchi teripidin chaqirtilip, sewebsiz 24 sa'et közitilidighan lagérgha qamilishi, uning lagérda ikki aydin uzaq özige oxshash bigunah ayallar bilen bille daq yerde yétip, achliq, ussuzluq, uyqusizliq, tehdit, mejburiy soraq qilinish, ménge yuyush we türlük qiyin-qistaqlarni bashtin kechürgenlikidek échinishliq jeryanlar ixcham hem tesirlik teswirlep bérilgen. Uningdin bashqa zumretning lagérdin chiqqandin kéyin mejburiy halda tughmasliq opératsiyesi qildurulushi, Uyghurlarning lagérdin chiqqandin kéyinmu dawamliq her türlük bésim, tehdit we wehiyilerdin qutulalmasliqtek ré'alliqi intayin obrazliq resimler we qisqa bayanlar arqiliq teswirlep bérilgen.

Biz “Men xitay lagéridin qandaq qutulup chiqtim” namliq xewiri arqiliq 2022-yilliq pulitzér mukapatigha muyesser bolghan mezkur xewerning bash aptori antoni dél kol (Anthony Del Col) ni ziyaret qilduq.

Muxbir: antoni ependi, aldi bilen siz we sizning guruppingizning 2022-yilliq pulitzér mukapatigha érishkenlikinglarni tebrikleymen. Uyghurlargha, bolupmu zumretning hékayisige alahide ehmiyet bergininglargha rexmet!

Antoni: rexmet, bu mukapatqa érishish hazirghiche men üchün ishen'güsiz bir hayajanliq ish. Men bu xewerni alghandin kéyin, qilghan birinchi ishim zumret dawutqa élxet yézip, uni xewerlendürüsh boldi. Méningche, eng muhimi bu hékayining qanchilik chong mukapatqa érishishi emes, belki buning zumretni qandaq memnun qilalishidur.

Muxbir: zumretning hékayisini talllash we bu hékayini karton sizmiliri arqiliq hékaye qilishning ehmiyiti néme?

Antoni: men buningdin ikki yil awwal bir radiyo programmisini anglawétip Uyghurlarning irqiy qirghinchiliqidin xewer tapqan idim, hazirqi waqitning özide kishilerning bundaq bir paji'ege uchrawatqanliqini anglighan haman, bir nerse qilishim kéreklikini hés qilghanidim. Buni choqum kishilerning bilishi kérek, dep oylidim, izdinish arqiliq zumret dawutning hékayisi bilen tonushtum we bu hékayini shundaq bir karton sizmiliri arqilq yorutush idiyemni Insider gha dédim. Kéyin ularning bu pikrimge qiziqqanliqini bildim. Uyghurlarning weziyitini we bu irqiy qirghinchiliqni tepsiliy yorutush üchün, biz awwal washin'gtondiki Uyghur kishilik hoquq qurulushigha muraji'et qilduq, ularning yardimide zumretning hékayilirini xatirileshke kirishtuq.

Néme üchün karton sizma uslubni talliduq dégende, zumret we Uyghurlarning lagérda bashtin kechürgenliri intayin échinishliq bolsimu, emma özingiz bilgendek lagérning ichkiy ehwalini körsitip béridighan yéterlik widiyo yaki süretler intayin kem. Bundaq ehwalda, uning uchrighan qsmetlirini eynen obrazliq halda oqurmenlerning köz aldigha élip kélishte til ajizliq qilidu. Kartonluq teswiriy sizmilarning nurghun hékayilerni biz sizma arqiliq eks-ettürüp béreleydighan alahidilikidin paydilinish eng muwapiq usul. Biz buni qilalighanliqimizdin intayin xoshal.

Muxbir: sizge Uyghurlar uchrawatqan irqiy qirghinchiliqni zumret dawutning kechmishliri asasida yorutushta eng tes kelgini néme boldi?

Antoni: bu xewerni yézish jeryanida zumret dawut bilen ikki kün söhbette bolduq, bu hayatimdiki eng azabliq bir jeryan. Uning éytqanlirining hemmisi intayin qorqunuchluq azabliq hékayiler idi, bolupmu uning mejburiy tughmas qilinishidin ibaret bir paji'e uning we uning éri üchünmu intayin échinishliq bir weziyet. Buni téz sizma arqiliq teswirlesh asan emes idi. Bu bir urush jinayiti. Bu échinishliq paji'eni kishilerning köz aldigha élip kélelishi we heqiqiy hés qilalishi üchün, teswiri sizmilar arqiliq bu hékayini tesrlik, ixcham, shundaqla küchlük yorutushqa küchiduq.

Muxbir: Uyghurlarning irqiy qirghinchiliqini anglatqan muxbirlarning xitayning her türlük bésim we tehdirlirige uchrawatqanliqi melum. Silermu bu xewer seweblik xitayning birer hujum yaki tehtidige uchridinglarmu?

Antoni: men özüm biwaste tehditke uchrimidim, emma her xil tor hujumlirigha uchrap keldim. Asasliq ressam fehimde ezim bu xewerning muweppeqiyetlik chiqishida bekmu chong rol oynidi. Buning aldida ikki neper karton ressamni bu xewerni ishleshke teklip qilghan iduq. Emma birining turuwatqan döliti xitaygha yéqin yaki xitayning tesiri astida bolghachqa, yene birsi xitayda özining iqtisadiy munasiwiti bolghanliqtin biz bilen hemkarlishishtin özini tartti. Biz ressam fehmideni tapqinimizdin bekmu teleylikmiz. Men bu xewerni ishleshke bashlighandila ayalimgha “Emdi xitaygha sayahetke baralmasliqimiz mumkin” dep chaqchaq qilghanidim.

Insan heqlirini qoghdash hemmige ortaq bir mes'uliyet. Bu irqiy qirghinchiliq choqum toxtitilishi shert, hemeylen buni toxtitishqa heriket qilishimiz kérek. Buni qanchilik köp kishi bilse, qanchilik köp kishi bu heqte söz qilalisa, xitaygha bolghan bésim shunche küchiyidu. Men bu arqiliq bu qirghinchiliqning toxtitilishini ümid qilimen.

Zumret dawut öz kechmishliri asasida ishlen'gen “Men xitay lagéridin qandaq qutulup chiqtim” namliq resimlik xewerning pulitzér mukapatigha érishkenlikidin bekmu xoshal bolghanliqini, bu arqiliq téximu jiq insanlarning Uyghur irqiy qirghinchiliqidin xewer tapalaydighanliqini oylighanda, özining tolimu pexirlen'genlikini éytti.

“Men xitay lagéridin qandaq qutulup chiqtim” namliq kartonluq téz sizma xewerning ishlinishide, zumret dawutqa terjimanliq qilghan Uyghur kishilik hoquq qurulushining tetqiqatchisi zubeyre shemsidin xanim ziyaritimizni qobul qildi. U hazirghiche nurghun axbaratlarda Uyghur lagér shahidlirining hikayiliri xewer qilinip, zor tesir qozghap kéliwatqanliqini, karton sizmiliri arqiliq ularning sergüzeshtisini teswrleshning nurghun ijadiyliq we emgek telep qilidighan xizmet ikenlikini bildürdi. U yene mezkur eserning heqiqetenmu pulitzér mukapatigha layiq bir eser ikenlikini bildürdi.

Pulitzér mukapati axbaratchiliq, zhurnalistliq we edebiyat sahesidiki eng chong mukapatlardin biri bolup, 1917-yili amérikada tesis qilin'ghan. Pulitzér mukapatining bahalash hey'iti axbaratchiliq saheside meydan'gha kelgen ésil eserlerni 20 tür boyiche bahalap chiqip tallaydiken.

“Men xitay lagéridin qandaq qutulup chiqtim” namliq bu karton sizmiliq xewer pulitzér mukapatigha muyesser bolghan Uyghurlar témisidiki birdin bir xewer emes. BuzzFeed Torining muxbiri méga rajagopalan ikki töhpikar xizmetdishi bilen birlikte, Uyghur diyaridiki lagérlar heqqide ishligen yürüshlük xewerliri bilen 2021-yilliq pulitzér mukapatigha érishkenidi.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet