Xéléna kénnidi merkizi: "Shinjang paxtisi xelq'ara teminat zenjiride qandaq yoshurundi"

Muxbirimiz erkin
2021-11-19
Share
Xéléna kénnidi merkizi: "Paxta etkeschiliki: shinjang paxtisi xelq'ara teminat zenjiride qandaq yoshurundi" namliq bu doklatni teyyarlash guruppisining mes'uli, shéfélt xallam uniwérsitétining proféssori lawra murféy xanim.
Social Media

Xitayning Uyghur élidiki "Shinjang paxtisi" ning Uyghur mejburiy emgikige zich baghlinishliq ikenliki delillen'gendin kéyinki xelq'araliq bésim we amérikaning "Shinjang paxtisi" ni cheklishi arqisida bezi dangliq markilar we xelq'araliq teshkilatlar "Shinjang paxtisi" ni bayqut qilghanliqini élan qilghanidi. Biraq yéqinda élan qilin'ghan yéngi bir doklatta ashkarilinishiche, xitay shirketliri atalmish "Shinjang paxtisi" we paxta mehsulatlirini sherqiy-jenubiy asiya döletliride pishshiqlap ishlep, xelq'ara teminat zenjirini dawamliq bu mehsulat bilen teminlimektiken.

Doklatta, Uyghur rayonida mejburiy emgek bilen ishlepchiqirilghan paxta we paxta mehsulatlirining xelq'ara bazargha qandaq kiriwatqanliqi xelq'ara soda we tamozhna sanliq melumatlirigha asasen tepsiliy yorutup bérilgen. Doklatta körsitilishiche, ular "Xelq'ara soda we tamozhna sanliq melumatlirigha asasen shinjang paxtisi kishilik hoquq depsendichilikige baghlinishliq shundaqla xelq'ara dangliq markilargha nisbeten qattiq xewplik, dep qaralghan bir waqitta, xitay paxtichiliq sana'iti paxtining kélish menbesi Uyghur rayonida ikenlikini yoshurush istratégiyesi arqiliq nepke érishiwatqanliq xulasisini chiqarghan".

"Paxta etkeschiliki: shinjang paxtisi xelq'ara teminat zenjiride qandaq yoshurundi" namliq bu doklatni en'gliyediki shéfélt xallam uniwérsitétining xéléna kénnidi xelq'ara adalet merkizi teyyarlighan. Bu doklatni teyyarlash guruppisining mes'uli, shéfélt xallam uniwérsitétining proféssori lawra murféy xanimning éytishiche, ular sherqiy-jenubiy asiya döletliridiki 53 xelq'araliq paxta kiyim ishlepchiqirish karxanisini Uyghur élide ishlepchiqirilghan "Shinjang paxtisi" bilen teminleydighan besh xitay shirkitini bayqighan.

U 19-noyabir bu heqtiki ziyaritimizni qobul qilip, bu 53 paxta kiyim karxanisining 103 xelq'araliq dangliq markilarni mehsulat bilen teminleydighanliqini bildürdi.

Lawra murféy mundaq dédi: "Biz shinjang rayonida ishlepchiqirilghan paxta bilen teminligüchi besh xitay shirkitini bayqiduq. Biz ularning yollighan yollanmisini iz qoghlash arqiliq ular mal bilen teminleydighan bén'gal, kambodzha we wiyétnamdiki 53 xelq'araliq paxta kiyimi ishlepchiqarghuchi karxanini taptuq".

Lawra murféyning éytishiche, andin ular iz qoghlash arqiliq bu karxanilarning 103 xelq'araliq dangliq markilarni mal bilen teminleydighanliqini bayqighan. Proféssor lawra murféy: "Andin biz ularning 103 xelq'araliq dangliq markini mal bilen teminleydighanliqini bayqiduq. Biz bu dangliq xelq'araliq markilarning köpchilikini bilimiz, biz ularni anglighan. Shundaqla ular bizge shinjang paxtisida ishlepchiqirilghan mehsulatlarni sétiwatqan bolushi mumkin. Biz shinjang paxtisi ishlepchiqirishta mejburiy emgek ishlitilgenlikini tekshürüshke nurghun emgek serp qilduq" dédi.

Xéléna kénnidi xelq'ara adalet merkizining doklatida körsitilishiche, Uyghur élide ishlepchiqirilghan yilliq paxta mehsulati xitay yilliq paxta mehsulatining texminen 85 pirsentini teshkil qilidighan bolup, xitayning xam paxta, yip we rext éksportining 52 pirsenti bén'gal, wiyétnam, filippin, xongkong, hindonéziye we kambodzhagha chiqirilidiken. Doklatta, bu döletlerdiki karxanilarning "Shinjang paxtisi" ning kélish menbesini yoshurup, paxta kiyim-kécheklirini pishshiqlap ishleshte wasitichilik rol oynawatqanliqi tekitlen'gen. Doklatta, bu döletlerge paxta mehsulati éksport qiliwatqan 5 chong xitay paxta toqumichiliq shirkitining ismi tilgha élin'ghan.

Bu 5 chong shirket xu'afu, wéychyaw, téksxong, lutey, liyenfa qatarliqlar bolup, ularning xelq'arani paxta mehsulati bilen teminleydighan eng chong shirketler ikenliki we xelq'aradiki 100 din artuq shirketni mal bilen teminleydighanliqi tekitlen'gen. Proféssor lawra murféyning éytishiche, ular bu doklatni teyyarlashta pütünley ochuq menbelerdin paydilan'ghaniken.

U yene mundaq dédi: "Bizning tetqiqat doklatimizdiki hemme nerse ochuq ashkara menbelerdin kelgen. Biz xelq'ara tamozhna sanliq melumatlirigha qariduq. Biz shirketlerning yilliq doklatliri, xitay dölet taratquliri, xitay hökümitining yolyoruqliridin paydilanduq. Biz yene yerlik jama'etler we kichik bazarliq hökümetlerning teshwiqat heriketliri we emgek idarilirining doklatlirigha qariduq. Biz paydilan'ghan hemme matériyal dölet hamiyliqidiki bu mejburiy emgekke biwasite chétishliq shirketler we hökümetlerdin kelgen".

Shéfélt xallam uniwérsitéti xéléna kénnidi xelq'ara adalet merkizining bu doklati "Uyghur mejburiy emgikining aldini élish qanun layihesi" bu yil 7-ayda amérika kéngesh palatasada maqullan'ghan, biraq bu qanun layihisi awam palatasida hazirgha qeder awazgha qoyulmighan. Awam palatasi qanun layihesini tézrek awazgha qoyush toghrisida amérikadiki Uyghurlar we kishilik hoquq teshkilatlirining bésimigha uchrawatqan bir waqitta élan qilin'ghan. Bu qanun layihesining kéchikishi bezi dölet mejlisi ezaliriningmu naraziliqini qozghighan.

Mezkur qanun layihesini sun'ghuchi kéngesh palata ezasi marku rubi'o, 18-noyabir amérikaning 2022-yilliq mudapi'e xam chot qanun layihisi kéngesh palatasida awazgha qoyulghanda, uninggha "Uyghur mejburiy emgikining aldini élish qanun layihesi" ni shert qilip qoshqan. U, eger mudapi'e xamchot qanuni "Uyghur mejburiy emgikining aldini élish qanun layihesi" ni öz ichige almisa, mudapi'e xam chot qanunini ret qilidighanliqini tekitligen. Rubi'o, qanun layihesining awam palatasida toxtap qalghanliqining sewebi bezi amérika shirketlirining uninggha qarshi heriket qilip, qanun layihesini awam palatasida toxtitip qoymaqchi bolghanliqidin ikenlikini tenqidligen.

U mundaq dégen: "Hemmining xewiri bolghandek bu yerdikilernimu xewerdar, dep oylaymen. Xitayning shinjang ölkiside Uyghur musulmanliri mejburiy emgek lagérlirigha qamilip, quldek ishlitilmekte. Bu hazirqi we burunqi hökümetler teripidin irqiy qirghinchiliq, dep békitilgen. Ular quldek ishlep yasighan bu mehsulatlargha ériship, buni amérikadiki dukanlargha séliwatqan shirketler bar. Shu nerse éniqki, bu palatadiki bez mehsulatlarningmu xitaydiki qul emgikide ishlepchiqirilghanliqi mu'eyyenleshmekte. Biz bu qanun layihesini kéngesh palatasida héchqandaq qarshiliqsiz toluq awaz bilen maqullan'ghan".

Marko rubi'o, shunga özining mudapi'e xam chot qanunini ret qilidighanliqi, uning 4330-nomurluq qanun layihesini yeni "Uyghur mejburiy emgikining aldini élish qanun layihesi" ni öz ichige élishini telep qilidighanliqini bildürgen.

Awam palatasining "Uyghur mejburiy emgikining aldini élish qanun layihesi" ni qachan awazgha qoyidighanliqi melum emes. Biraq, proféssor lawra murféyning éytishiche, amérika awam palatasining bu qanunni tézrek maqullishi weziyetning jiddiy teqezzasi iken.

U mundaq deydu: "Awam palatasining Uyghur mejburiy emgikining aldini élish qanun layihesini tézrek maqullishi teqezzagha aylandi. Amérika istémalchilirini kishilik hoquqning ornigha paydini tallighan shirketlerdin qoghdash yene bir mesile. Biz bu qanunning maqullinishigha éhtiyajliq, chünki, biz Uyghurlargha yardem qilishni ümid qilimiz, shuning bilen bir waqitta biz qarap turup mejburiy emgek we insaniyetke qarshi jinayetke yol qoyghan dölet bolushni xalimaymiz".

Xéléna kénnidi xelq'ara adalet merkizining doklatida, xelq'ara dangliq markilarning mal teminligüchilirining xitay teminligen mehsulatlarning qeyerde ishlepchiqirilghanliqidin xewersiz bolushi mumkinliki tekitlen'gen. Biraq doklatta, ularning bu ehwalni bilmeslikige tewekkül qilishqa bolmaydighanliqi, teminat zenjiridiki xewplerni bayqashta ilghar tedbirlerni qollinishning ünümlük yol ikenlikini körsitip bérilgen.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet