Gérmaniye taratquliri "Uyghur kishilik hoquq siyasiti qanuni" ni "Jaza qanuni" dep atidi

Ixtiyariy muxbirimiz ekrem
2020-06-19
Élxet
Pikir
Share
Print
Amérika prézidént donald tramp qanun layihesige imza qoyuwatqan körünüsh. 2020-Yili 16-iyun, washin'gton
Amérika prézidént donald tramp qanun layihesige imza qoyuwatqan körünüsh. 2020-Yili 16-iyun, washin'gton
AP

Uyghurlar toghrisida amérika qobul qilghan qanun gérmaniye axbarat wasitiliride qiziq téma süpitide orun aldi.

17-Iyun amérika prézidénti tramp "Uyghur kishilik hoquq siyasiti qanun layihesi" ge imza qoyup, bir kündin kéyin gérmaniyediki asasliq axbarat wasitiliri bu qanun toghrisida nahayiti köp uchurlarni élan qildi hemde mezkur qanunni "Jaza qanuni" dep atidi.

Gérmaniyening döletlik téléwiziye qanili bolghan a r d 18-iyundiki "Amérika xitaygha jaza yürgüzdi" namliq xewiride amérika prézidénti trampning "Uyghur kishilik hoquq siyasiti qanun layihisi" ge imza qoyup, xitayning Uyghurlar üstidin yürgüzüwatqan éghir bésim siyasitige biwasite alaqidar bolghan xitay emeldarlirini jazalashni niyet qilghanliqini sherhiylidi. Xewerde az dégende 1 milyondin artuq Uyghurning hazir jaza lagérlirida we mejburiy emgek orunlirida mehbus kebi qamilip turuwatqanliqini, pütkül Uyghur rayonining küchlük nazaret astigha élin'ghanliqini eskertti.

"Frankfurt mejmu'e géziti" 18-iyun élan qilghan "Tramp xitaygha qarshi jaza qanunigha imza qoydi" namliq xewiride "Prézidént tramp musulman Uyghur az sanliqlirigha ziyankeshlik qilghan xitaygha qarshi jaza qanunini maqullidi. Bu qanun hökümettin 180 kün ichide xitayning gherbiy-shimalidiki shinjang ölkisidiki Uyghurlar we bashqa musulmanlarni basturushta jawabkarliqi bolghan xitay hökümet emeldarlirini éniqlap jaza yürgüzüshni telep qilidu," déyilgen.

"Jenubiy gérmaniye géziti" 18-iyun élan qilghan "Tramp jaza qanunini maqullidi" namliq xewiride jaza lagérliri arqiliq musulman Uyghurlar üstidin basturush élip barghan hemde ularni mejburiy emgek bilen qiynawatqan chén chüengo bashliq xitay emeldarlirini jazalash üchün amérikaning emeliy bir qedem basqanliqini tilgha élip, bu qanun'gha xitayning qattiq qarshi chiqqanliqini, emma dunya Uyghur qurultiyining uni qizghin qollighanliqini, "Iztirap ichidiki Uyghurlarning yéngi bir ümidke ige bolghanliqini" tekitlep ötti.

Gérmaniye metbu'atliridiki bu xususta élan qilin'ghan xewer, maqalilerning sani köp. Gérmaniyening karlsruhé shehiridiki Uyghur ziyaliysi enwer ehmet ependining bildürüshiche, xitaydin tarqalghan korona wirusi seweblik untulush halitige chüshüp qalghan Uyghurlar mesilisi bu qanunning testiqlinishi bilen gérmaniyede birdinla qiziq nuqtigha aylan'ghan.

"Dunya" géziti 18-iyun élan qilghan "Xitay jaza qanunigha qarshi chiqip amérikagha tehdit saldi" namliq xewiride 17-iyun amérika prézidénti tramp "Uyghur kishilik hoquq siyasiti qanun layihesi" ge imza qoyup bir kündin kéyin xitay tashqi ishlar ministirliqining qattiq naraziliq bildürüp, amérikagha tehdit salghanliqi we bu qanunni qayturuwélishni telep qilghanliqi izahlinip ötülgen hemde bu qanun imzalan'ghan shu küni amérika tashqi ishlar ministiri mayk pompéyo bilen xitayning yuqiri derijilik déplomatliridin yang jyéchining hawayda uchrashqanliqi, xitay terepning amérikaning bu herikitidin qattiq narazi bolghanliqini bayan qilghanliqi orun alghan.

Xewerde yene xitayning jaza lagérliri, mejburiy emgek we yuqiri nazaret sistémisi arqiliq élip bériwatqan basturush siyasitining Uyghurlarning milliy kimlikini, diniy étiqadini yoqitishni meqset qilghanliqi seweblik amérikaning mezkur qanunni maqullighanliqi eskertilgen.

"Kündilik gézit" 18-iyun élan qilghan "Xitay qattiq teleppuzida amérikaning jaza qanunigha jawab qayturdi" namliq xewiride xitay tashqi ishlar ministirliqi we dölet ishliri mehkimisining peyshenbe küni amérika prézidénti teripidin imza qoyulghan "Uyghur kishilik hoquq siyasiti qanun layihesi" ge qarita "Amérika xataliqini derhal tüzitishi, qanun layihisini qayturuwélishi, undaq bolmighanda xitayning qet'iy irade bilen qarshi turidighanliqi, buningdin kélip chiqidighan barliq aqiwetke amérikaning mes'ul bolidighanliqi" ni jakarlighanliqi, béyjing da'irilirining bu qanunning testiqlinishidin bekla bi'aram bolghanliqi bayan qilin'ghan.

Derweqe, xitay axbarat sahesi ikki kündin buyan mezkur qanun'gha qarshi her xil tillarda teshwiqatini kücheytmekte. Gérmaniyening stutgart shehiridiki Uyghur jama'et erbabliridin abdushükür hajim bu heqte qarashlirini bayan qilip ötti.

Toluq bet