«Уйғурлардики мәҗбурий әмгәкни чәкләш қануни» 1-өткәлдин өтти

Мухбиримиз әзиз
2020-09-23
Share
uyghur-6210-bill.jpg Америка авам палатасида авазға қоюлған «уйғурлардики мәҗбурий әмгәкни чәкләш қанун» лайиһиси 3 кә қарши 406 аваз билән мақуллуқтин өтти. 2020-Йили 23-сентәбир, вашингтон.
live.house.gov

Америка һөкүмити уйғурлар дияридики сиясий бастуруш һәрикитини әң кәскин тәнқидләп келиватқан болуп, буниңдики әң йеңи бир қәдәм 22-сентәбир күни чүштин кейин америка авам палатасида авазға қоюлған «уйғурлардики мәҗбурий әмгәкни чәкләш қанун» лайиһәсинң 3 кә қарши 406 аваз билән мақуллуқтин өтүши болди.

Америка авам палатасиниң әзаси җим мәкговерин мәзкур қанун лайиһисиниң тонуштурулуши вә авазға қоюлушида әң зор күч чиқарған шәхсләрниң бири. Авазға қоюшниң алдида у бу һәқтә сөз қилип: «дөләт мәҗлиси үчүн әмди һәрикәткә өтидиған пәйт йетип кәлди. Чүнки өткән бирнәччә йилда биз хитай һөкүмитиниң лагер системисини вуҗудқа кәлтүрүши һәмдә кеңәйтишигә әндишә ичидә қарап турдуқ. Әмдиликтә ашу лагерларға қамалған милйонлиған уйғурниң мәҗбурий әмгәккә селиниватқанлиқини көрмәктимиз» деди.

Бу йеңи қанун лайиһисиниң авам палатасида мақуллиниши хитай һөкүмити биваситә арқа тирәк болған һалда иҗра қиливатқан милйонлиған уйғурни «заманиви қуллар әмгики» гә мәҗбурлаш қилмишиниң кәскин рәт қилинидиғанлиқини җакарлиди. Болупму һазирқидәк уйғур дияридики мәҗбурий әмгәк билән четишлиқи барлиқи испатланған мәһсулатларни ‍америка таможнисида мусадирә қилиштин хитай експорт қиливатқан техиму көп мәһсулатларни америка базириға кириштин мәни қилишқа қарап йүзлиништә бу зор бир илгириләш һесаблинидикән. Америка авам палатасиниң рәиси нәнсий пелоси ханим мәзкур қанун лайиһиси авазға қоюлуштин илгири мәхсус сөз қилип: «биз инсанийлиқтин һалқип кәткән мәҗбурий әмгәк қилмишини тосмақчи болуватимиз. Биз бу арқилиқ бейҗиңға бу хил дәпсиәндичиликкә хатимә бериш лазимлиқи һәққидә ениқ учур йоллаватимиз» деди.

Вашингтон шәһиридики уйғур кишилик һоқуқ қурулуши тәшкилати вә униң мудири өмәр қанат бу қанун лайиһисини һәрқайси палата әзалириға тонуштурушта актип паалийәттә болуп келиватқаниди. Өмәр қанат әпәнди бу қанун лайиһиси һәққидә сөз болғанда мәҗбурий әмгәккә четишлиқ мәһсулатларни чәкләшла әмәслики һәққидә чүшәнчә берип мундақ деди:
Авам палата әзаси майкил мәккол бу қанун лайиһәсини авазға қоюш алдида «төпилик» гезитигә бу һәқтә сөз қилип «биз йеқинда хитайдин кәлгән 13 тонна чачни мусадирә қилдуқ. Бу хилдики инсанларниң чечини кесивелип сетиш қилмиши натсистлар дәвридин буян қайта көрүлүп бақмиған. Шуңа хитай компартийәсиниң уйғурларға қарши бу җинайәтлирини чәкләш үчүн мән бу қанун лайиһисини пүтүн күчүм билән қоллаймән» дегән.

Америка уйғур бирләшмисиниң сабиқ рәиси илшат һәсән бу қанун лайиһәсиниң дәсләпки қәдәмдә мақуллинишидин шатланған миңлиған уйғурларниң бири. У бу һәқтики зияритимиз җәрянида инсанийәт тарихидики қәбиһ «заманиви қуллар әмгики» ниң қурбани болуватқан милйонлиған уйғурниң аһ-зариниң бикарға кәтмигәнликини, йеқин кәлгүсидә буниңдинму зор илгириләшни көрүшни халайдиғанлиқини билдүрди.

«Уйғурлардики мәҗбурий әмгәкни чәкләш қануни» һәққидә сөз қилған авам палата әзалири һазир һәммигә мәлум болуватқан хитай експортидики тоқумичилиқ мәһсулатлири вә кийим-кечәкләрниң бирдәк уйғурлар диярини хам әшя мәнбәси қилидиғанлиқи, йәнә келип хитайниң асаслиқ пахта мәһсулатиниң мушу райондин келидиғанлиқини тәкитләп бу һалқиларниң һәр иккиси, йәни мәһсулатни пишшиқлап ишләш вә базарға тәйярлаш басқучи бирдәк уйғурларниң мәҗбурий әмгики арқилиқ әмәлгә ешиватқанлиқини билдүргән. Авам палата әзаси том сузи бу һәқтә тохтилип: «биз бундақ әһвалда пахта мәһсулатлирини хитайдин әмәс, бәлки оттура америка дөләтлиридин импорт қилишимиз лазим. Буниңда хитай еғир зәрбигә учрайду һәмдә бу хил мәҗбурий әмгәкни тохтитишқа мәҗбурлиниду» дегән.

Нөвәттә мәзкур қанун лайиһәси америка кеңәш палатасиға йоллиниш алдида болуп, америкадики зор сайлам вә алий сотниң вәзипигә тәйинләш ишлири билән алдираш болуватқан кеңәш палатасида авазға қоюшқа үлгүрәлмәй қалса 2021-йили йеңиваштин авазға қоюлидикән. Өмәр қанат бу һәқтә чүшәнчә берип мундақ деди:
Мәзкур қанун лайиһәси авам палатасида мақулланғандин кейин хитай һөкүмити йәнә бир қетим адәтләнгән кона муқамда инкас қайтуруп, уйғурлар диярида мәҗбурий әмгәк һадисисиниң мәвҗутлуқини инкар қилди. Хитай ташқи ишлар министирлиқиниң баянатчиси ваң венбин бу һәқтә мухбирларниң соаллириға җаваб берип: «бу пүтүнләй бизгә қара чаплаш. Ғәрбтики дүшмән күчләр йәнә бир қетим ялғанни тоқуп чиқиватиду» дегән. Әмма илшат һәсәнниң пикричә, хитайниң бу хил баянатлири һазир һечкимни ишәндүрәлмәйдиған болуп, мәзкур қанун лайиһәсиниң мақуллиниши әксичә йосунда муһаҗирәттики уйғурларниң зулумни паш қилиш ғәйритигә техиму зор ғәйрәт вә шиҗаәт ата қилиши мумкин икән.

Уйғурлар дияридики мәҗбурий әмгәкниң һазирқи әһвалини баһалап чиқиш һәрикити хитай һөкүмитиниң тосқунлуқлири һәмдә мәҗбурий әмгәккә селиниватқан уйғур ишчиларниң сөз әркинлики болмиғанлиқи сәвәбидин тохтап қалған иди. Мана мушундақ бир һалқилиқ пәйттә бу қанун лайиһисиниң дәсләпки қәдәмдә мақуллиниши униң америка һөкүмити елан қилған «уйғур кишилик һоқуқ сиясити қануни» дин кейинки иккинчи қанун болуп қелишида йеңи үмидләрни пәйда қилмақтикән.

Пикирләр (0)

Барлиқ пикир - баянларни көрүш.

Пикир қошуң

Радиониң ишлитиш шәртлиригә асасән, пикирлириңиз тәкшүргүчиләр тәрипидин тәстиқлиниши вә мувапиқ дәриҗидә тәһрирлиниши түпәйли, тор бәттә дәрһал пәйда болмайду. Сиз қалдурған мәзмунға әркин асия радиоси җавабкар болмайду. Башқиларниң көз қариши вә һәқиқәткә һөрмәт қилишиңизни сораймиз.