Skot xarrold: “Uyghurlarning qirghin qiliniwatqanliqi besh qoldek ashkara bolmaqta!”

Muxbirimiz eziz
2022-01-14
Share
Randi shirkitining ghayib Uyghurlar heqqidiki doklati: sün'iy hemrah süretliridiki lagérlar Amérikadiki nopuzluq tetqiqat orunlirining biri bolghan randi shirkitining bir tetqiqat guruppisi éniqlap chiqqan sün'iy hemrahida tartilghan lagérlarning orni. 2021-Yili yanwar.
rand.org

Amérika hökümiti Uyghur diyaridiki qirghinchiliq heqqide resmiy qarar alghan bolsimu, gherb dunyasidiki jama'et, bolupmu amérika tupriqidiki awamning bu heqtiki chüshenchisi yenila tolimu cheklik boluwatqanliqi yéqinqi mezgillerde köplep melum bolghanidi. Amérikadiki tingshighuchiliri eng köp bolghan radiyo söhbet qanalliridin “Jasus söhbiti” (SpyTalk) programmisi özining istixbarat ishliri, tashqi siyaset, dölet bixeterliki we herbiy istratégiye heqqidiki jelpkar söhbetliri bilen awam arisida zor abruygha ige bolup, ularning 13-yanwardiki söhbet témisi del Uyghur diyaridiki qirghinchiliqqa béghishlandi.

Amérikadiki eng chong aqillar merkizining biri bolghan “Rand guruhi” ning siyasiy analizchisi, doktur skot xarrold bu qétimqi söhbette nuqtiliq qilip Uyghur diyaridiki lagérlarning bayqilishi hemde mushuningdin shaxlap chiqqan bir qatar so'allar heqqide toxtaldi. Doktur skotning bildürüshiche, “Rand guruhi” ning tetqiqatchiliri birnechche yil ilgiri Uyghur diyaridiki lagérlar heqqidiki eng deslepki izdinishliride mexsus kéchiliri tartilghan sün'iy hemrah süretlirini toplighan. Andin bu süretlerdiki chiragh yoruqidin hasil bolghan nurning miqdarini hésablash arqiliq eslide héchqandaq éléktr mu'essesiliri bolmighan jaylarda kéyinki waqitlarda peyda bolup qalghan zor kölemlik lagér qurulushining deslepki kartinisini sizip chiqqan. Ular yene mushu xildiki sün'iy hemrah süretliri arqiliq Uyghur diyarida közdin yitken qebristanliqlar, meschitler we bashqa diniy qurulushlarni muqimlashturghan. Ularning diqqitini tartqan nuqtilarning biri xitay hökümiti “Bizde lagér mewjut emes. Ular peqet hüner-kesip ögitidighan ‛qayta terbiyelesh merkizi‚dur” dep jakarlighandin kéyinmu bu xil mu'essesilerning dawamliq kéngiyip méngishi bolghan. Ular mushu xil shekilde éniqlash arqiliq bu mu'essesilerge az dégendimu ikki yérim milyon kishining qamilish éhtimali barliqini delillep chiqqan.

Xitay hökümiti hazirgha qeder lagirlarning mewjutluqini inkar qilip kelgen bolsimu, sün'iy hemrah süretliri bu mu'essesilerning mektep emeslikini köp tereplerdin delillep bergen. Bolupmu bu mu'essesilerning qurulmisi esla mektepke oxshimaydiken. Uningdiki közitish munari, tikenlik sim tosuqlarning derijisi dégenler herqandaq qilipmu buninggha chüshmeydiken. Lagérlardin chiqqan kishilerning erzan bahaliq emgek küchi bolup sétilishi bolsa bu jaylarda qirghinchiliqning dawam qiliwatqanliqining bekmu addiy bir misali iken. Mektepler heqqidiki sün'iy hemrah süretler analizi toplan'ghan nechche ming parche süretler asasida mektep qurulmisidiki özgirishler, bolupmu balilar ata-aniliridin juda bolghandin kéyin mektepke “Qamilish” qa mejbur bolghan ré'alliqni körsitip bergen.

Skot xarrold alahide diqqet qilghan yene bir hadise, xitay hökümiti mushu “Qayta terbiyelesh merkizi” heqqide söz bolghanda “Yiltizini késip tashlash, nesebini qirqip tashlash” ibarisini köp qétim tekrarlighanliqi bolghan. Buningda Uyghurlardiki xitaylardin perqliq bolghan barche shey'iler “Ashqunluqni tügitish” namida yoqitilghan. Mundaqche éytqanda ottura asiya bilen tarixiy baghlinishi bolghan Uyghurlar xu'angxé (sériq) derya bilen rishte tutashqan qowmgha aylinishqa mejburlan'ghan. Köpligen Uyghur sheherliri chéqip tashlinip, kelkündek éqip kéliwatqan xitay aqqunliri makanlishidighan yéngi olturaq rayoni berpa qilin'ghan. Bu xildiki yéngi olturaq rayonlirini köplep berpa qilish üchün Uyghurlarning qebristanliqliri türküm-türkümlep buzup tashlan'ghan. Buning bilen hem yéngi olturaq makanigha yer hazirlash, hem Uyghurlarning “Nesebini we yiltizini késip tashlash” qa shara'it yaritish ishqa ashqan. ‍Uyghurlarning öz zémini bilen bolghan barliq baghlinishimu üzül-késil késip tashlan'ghan. Netijide Uyghurning sheherliri barghanséri xitay ölkiliridiki sheherlerge oxshap qalghan.

Uyghur diyarida hazirgha qeder izchil kéngiyish basquchida turuwatqan nazaret méxanizmi nöwettiki eng yéngi pen-téxnika wasitilirini qoral qiliwatqan bolup, skot xarroldning qarishiche, xitaydiki “Xu'awéy” qatarliq chong shirketler del gherb dunyasidiki pen-téxnika muweppeqiyetlirini Uyghur diyaridiki qirghinchiliqqa xizmet qildurmaqta iken. Del shundaq bolghanliqi üchün amérika hökümiti izchil amérika shirketlirining herqandaq shekilde Uyghur diyaridiki qirghinchiliqqa yaki mejburiy emgekke ariliship qalmasliqini tekitlep kelmekte iken. Emma “Tésla”, “Intil” qatarliq bir qisim amérika shirketliri yenila bu tewsiyelerni bir chetke qayrip qoyup özi bilgenche ish körmekte iken. Yene kélip Uyghur diyaridiki qirghinchiliqqa shi jinping biwasite bash jawabkar bolghan iken, nöwettiki amérika hökümiti élan qilghan jaza tedbirliride we uning tashqi siyasitide muhim nuqta mushu merkezni chöridigen halda orun igilishi lazim iken.

Melum bolushiche, ene shu xildiki qirghinchiliq we mejburiy emgekning kéngiyiwatqanliqi nöwette bir qisim döletlerni xitaydiki béyjing qishliq olimpik musabiqisini bayqut qilishqa ündimekte iken. Emma bu xildiki qirghinchiliqqa we insaniyetke qarshi jinayetlerge qarshi xelq'ara birliksepni hasil qilish üchün nöwette nahayiti köp xizmetler ishlinishni kütüp turmaqta iken.

Pikirler (0)

Barliq pikir - bayanlarni körüsh.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet