“‪Uyghur qirghinchiliqini buzush” témisidiki muhakime yighinining körgezme pa'aliyiti qizghin alqishlandi

Washin'gtondin muxbirimiz eziz we jüme teyyarlidi
2024.04.17
Uyghur-irqiy-qirghinchiliq-korgezme-05

“Uyghur qirghinchiliqini buzush” témisidiki muhakime yighini körünüshi, 2024-yili 16-aprél, nyu-york erkin asiya radiyosi/eziz

Uyghur-irqiy-qirghinchiliq-korgezme-01

“Uyghur qirghinchiliqini buzush” témisidiki muhakime yighini körünüshi, 2024-yili 16-aprél, nyu-york erkin asiya radiyosi/eziz

Uyghur-irqiy-qirghinchiliq-korgezme-02

“Uyghur qirghinchiliqini buzush” témisidiki muhakime yighini körünüshi, 2024-yili 16-aprél, nyu-york erkin asiya radiyosi/eziz

Uyghur-irqiy-qirghinchiliq-korgezme-03

“Uyghur qirghinchiliqini buzush” témisidiki muhakime yighini körünüshi, 2024-yili 16-aprél, nyu-york erkin asiya radiyosi/eziz

Uyghur-irqiy-qirghinchiliq-korgezme-04

“Uyghur qirghinchiliqini buzush” témisidiki muhakime yighini körünüshi, 2024-yili 16-aprél, nyu-york erkin asiya radiyosi/eziz

Uyghur-irqiy-qirghinchiliq-korgezme-06

“Uyghur qirghinchiliqini buzush” témisidiki muhakime yighini körünüshi, 2024-yili 16-aprél, nyu-york erkin asiya radiyosi/eziz

Uyghur-irqiy-qirghinchiliq-korgezme-07

“Uyghur qirghinchiliqini buzush” témisidiki muhakime yighini körünüshi, 2024-yili 16-aprél, nyu-york erkin asiya radiyosi/eziz

Uyghur-irqiy-qirghinchiliq-korgezme-08

“Uyghur qirghinchiliqini buzush” témisidiki muhakime yighini körünüshi, 2024-yili 16-aprél, nyu-york erkin asiya radiyosi/eziz

Uyghur-irqiy-qirghinchiliq-korgezme-09

“Éliy wizél fondi” jem'iyetning hazirqi re'isi élisha wizél (Elisha Wiesel) “Uyghur qirghinchiliqini buzush” témisidiki muhakime yighinida sözlewatqan körünüsh, 2024-yili 16-aprél, nyu-york erkin asiya radiyosi/eziz

Uyghur-irqiy-qirghinchiliq-korgezme-10

“Uyghur qirghinchiliqini buzush” témisidiki muhakime yighini körünüshi, 2024-yili 16-aprél, nyu-york erkin asiya radiyosi/eziz

Uyghur diyaridiki qirghinchiliqning tedrijiy untulushqa bashlighanliqi her sahening diqqitini qozghawatqanda dunya Uyghur qurultiyi, Uyghur kishilik hoquq qurulushi we éli wizél (Elie Wiesel‪) fondi qatarliqlar birlikte chaqirghan “Uyghur qirghinchiliqini buzush” témisidiki ikki künlük muhakime yighinining muqeddimisi 16-aprél küni nyu-york shehiride bashlandi. Shu küni “Aq makan” körgezme zalida etigen sa'et 10 din bashlap Uyghur diyaridiki irqiy qirghinchiliqning janliq halda yene bir qétim eskertilishi her sahe kishilirining zor diqqitini qozghidi.

Körgezme zaligha Uyghur diyaridin chiqidighan paxta, alyumin, shoxla, aptomobil zapchasliri qatarliq mehsulatlarning mejburiy emgek bedilige ishlepchiqiriliwatqanliqini körsitip béridighan qisqa tékistler we modéllar, shuningdek bu heqte alahide ishlen'gen tam resimliri qatarisigha tizilghan idi. Bolupmu yawropa we amérika bazarlirida sétiliwatqan hemde “Xitayda ishlen'gen” dep tamgha bésilghan shoxla (pemidur) qiyamliri, kiyim-kéchekler we bashqa mehsulatlarning emeliyette xitay hökümiti “Térrorluq we ashqunluqqa qarshi turush” namida lagérlargha qamiwetken milyonlarche tutqunning mejburiy emgiki bedilige ishliniwatqanliqi, buning bilen gherb dunyasidiki milyonlighan insanning özlirimu bilmigen halda bu xil insaniyetke qarshi jinayetlerge shérik bolup qéliwatqanliqi alahide eskertildi. Körgezme zalida oxshimighan axbarat wasitilirining bu qétimliq körgezmini neq meydandin süretke élishi, shuningdek top-top kishilerning bu körgezmidin hang-tang qélishi bu sahediki mesilining zor diqqet qozghawatqanliqidin dérek bermekte idi.

“Uyghur qirghinchiliqini buzush” témisidiki muhakime yighini körünüshi, 2024-yili 16-aprél, nyu-york
“Uyghur qirghinchiliqini buzush” témisidiki muhakime yighini körünüshi, 2024-yili 16-aprél, nyu-york
Erkin asiya radiyosi/eziz

 “Éli wizél fondi” ning re'isi élisha wizél (Elisha Wiesel) bu qétimqi körgezme pa'aliyitining axirida ötküzülgen muhakime basquchida alahide söz qildi. U sözide xitay hökümiti Uyghurlarni qirghin qiliwatqanda jaza lagérliridiki tutqunlarning buning eng chong qurbanliridin boluwatqanliqini alahide eskertip “Biz bu jinayetlerning untulup kétishige qarap turmaymiz. Biz buni tosush we bu urunushlarni buzup tashlash üchün pütün küchimiz bilen tirishimiz” dédi.

Bu qétimqi pa'aliyetke qatnashqan Uyghur pa'aliyetchilerdin dunya Uyghur qurultiyining en'gliyediki wekili rehime mehmut yighin ehlige lagérgha qamalghan Uyghur ziyaliyliridin gülnisa iminning shé'irliridin parchilarni oqup bérish arqiliq nöwettiki Uyghur qirghinchiliqining bir yüzini teswirlep berdi. Arqidinla Uyghur ziyaliyliri 1960-yillarda duch kelgen siyasiy teqibning we basturushlarning mehsuli bolghan “Tarim boyida” namliq naxshini, shuningdek “Achil” naxshisini orunlap, nöwettiki qirghinchiliq we basturushlarning emeliyette yéngi hadise emeslikini, shuningdek buning ezeldin Uyghurlarning rohini tüp yiltizidin qirqip tashlashqa qadir bolalmighanliqini wasitilik halda bayan qilip berdi.

“Uyghur qirghinchiliqini buzush” témisidiki muhakime yighini körünüshi, 2024-yili 16-aprél, nyu-york
“Uyghur qirghinchiliqini buzush” témisidiki muhakime yighini körünüshi, 2024-yili 16-aprél, nyu-york
Erkin asiya radiyosi/eziz

Bu qétimqi körgezmide bash téma bolghan qirghinchiliqning biwasite shahitliridin zumret dawut körgezme ehlige öz kechürmishlirige birleshtürgen halda lagér we türmilerdiki türlük qabahetlerni qisqiche qilip tonushturdi. Shuningdek buning “Qayta terbiyelesh” namida niqablan'ghan tiwishsiz qirghinchiliq ikenlikini körsitip bérish arqiliq her sahe kishilirini tolimu tesirlendürdi. Pa'aliyetning axirida dunya Uyghur qurultiyi ayallar komitétining mudiri zumret'ay erkin radiyomizgha ehwal tonushturup, özlirining bu qétimqi körgezmini mushundaq özgiche shekilde layihelep chiqish xizmitige yéqindin yardemde bolush jeryani heqqide melumat berdi. Uning bildürüshiche, mushu xil janliq usulni qollan'ghanda téximu köp kishilerge Uyghur diyaridiki qirghinchiliqni téximu roshen halda teswirlep bergili bolidiken.

Bu qétimqi körgezme 17-apréldin bashlap échilidighan “Uyghur qirghinchiliqini buzush” témisidiki ikki künlük muhakime yighinining muqeddimisi bolup, bu qétimqi muhakime yighini toghriliq radiyomiz dawamliq xewer béridu.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.