“Uyghur sot kollégiyesi” axirqi hökümini élan qilish aldida turmaqta, xitay tipirlimaqta

Ixtiyariy muxbirimiz ekrem
2021.12.07
“Uyghur sot kollégiyesi” teripidin chiqirilidighan höküm we qararlar türkiyening Uyghur siyasitige qandaq tesir körsitishi mumkin? “Uyghur sot kollégiyesi” ning bash sotchisi, ataqliq adwokat sir jéfréy nayis(Sir Geoffrey Nice) ependi sözlimekte. 2021-Yili 11-séntebir, london.
Photo: RFA

2021-Yili en'giliye paytexti londunda ötküzülgen 3 qétimliq ispat anglash yighinidin kéyin, “Uyghur sot kollégiyesi” axirqi hökümini élan qilish aldida turmaqta. Höküm élan qilish yighini 12-ayning 9-küni chüshtin burun ötküzülidiken. Mezkur sotning asasliq erzdari bolghan d u q ning bir bölük rehberlirimu höküm élan qilish yighinigha qatniship, höküm élan qilinip bolghandin kéyinla neqmeydanda axbarat élan qilish yighini ötküzidiken.

“Uyghur sot kollégiyesi” ning axirqi hökümi munasiwiti bilen d u q tor téléwiziyesi 4-dékabir küni “Uyghur sotining hökümi toghrisida mulahize” namliq bir programma ishligen. D u q ning mu'awin re'isliridin doktur erkin ekrem, perhat muhemmidi, zubeyre shemshidin, qurultay qanun komitétining mudiri memet toxti, qurultay teshwiqat komitétinng mudiri, “Uyghur edliyesi arxip ambiri” ning mes'uli bextiyar ömer qatarliqlar bu programmigha qatniship, özlirining Uyghur soti we uning axirqi hökümi toghrisidiki qarashlirini ipade qilip ötken.

D u q ning mu'awin re'isliridin doktur erkin ekrem bu heqte toxtalghanda, eger bu qétimqi sottin “Uyghur irqiy qirghinchiliqi” we “Insaniyetke qarshi jinayet” heqqide bir höküm chiqip qalghan teqdirde, xitayning bu “Qara dagh” din asan qutulalmaydighanliqini eskertken. D u q ning mu'awin re'isliridin zubeyre shemshidin xanim bolsa, bu sotning xitayning qattiq jénigha tegkenlikini, shuning üchünmu xitay hakimiyitining “Uyghur sot kollégiyesi” ni toxtimay qarilap kelgenlikini tekitligen. D u q qanun komitétining mudiri memet toxti ependi sözide, 3 qétimliq ispat anglash yighinida tetqiqatchi adriyan zénz teripidin “Uyghur irqiy qirghinchiliqi” gha xitay re'isi shi jinpingning biwaste jawabkarliqining otturigha qoyulghanliqining xelq'arada küchlük tesir peyda qilghanliqini bayan qilghan.

Melum bolghinidek, “Uyghur sot kollégiyesi” ning tunji qétimliq ispat anglash yighini bu yil 6-ayning 4-künidin 7-künigiche, ikkinchi qétimliq ispat anglash yighini 9-ayning 10-künidin 13-künigiche, üchinchi qétimliq ispat anglash yighini 11-ayning 27-küni ötküzülgen idi. D u q xadimlirining bildürüshiche, bu üch qétimliq ispat anglash yighinida 70 tin artuq guwahchi guwahliq bergen, 30 din artuq tetqiqatchi 10 ming sa'ettin artuq waqit serp qilip, 500 din artuq shahidning qanche 10 ming bettin artuq yazma bayanlirini tetqiq qilip sotqa tapshurghan.

“Uyghur sot kollégiyesi” ning axiriqi hökümini élan qilish yighinigha qatnishish üchün londun'gha qarap yolgha chiqish aldida turghan d u q ning mu'awin re'isliridin perhat muhemmidi ependi bu heqte ziyaritimizni qobul qilghanda, “Uyghur sot kollégiyesi” ni qurushtiki tüp meqsedning xitayning “Uyghur irqiy qirghinchiliqi” ni ispatlash ikenlikini tilgha aldi. U sözide hazirqi qeder sotni teminligen delil-ispatlarning buninggha yéterlik ikenlikini, “Uyghur irqiy qirghinchiliqi” hökümining élan qilinishini ümid qilidighanliqini bildürdi.

9-Dékabirdiki “Uyghur sot kollégiyesi” ning höküm élan qilish yighini xitay hakimyitini qattiq bi'aram qilghan. 6-Dékabir Uyghur aptonum rayonluq hökümetning bayanatchisi shü güyshyang axbarat élan qilish yighinida bu heqte toxtilip: “Bu saxta sot mehkimisi gunah artish meydanida turup, esirlik bir yalghanchiliq üstidin höküm chiqarmaqchi boliwatidu. Bu xelq'ara tertipni éghir derijide depsende qilghanliq, irqiy qirghinchiliqning heqiqiy ziyankeshlikige uchrighuchilar üchün éghir haqaret, bolupmu shinjangdiki 25 milyon her millet xelqi üstidin élip bérilghan éghir ighwagerchilik,” dégen.

Xitay merkizi aganétliqining bu heqtiki xewiride munular bayan qilin'ghan: “Amérika teshkilligen atalmish démokratiye aliy derijilikler yighinigha maslishish üchün, gherbtiki junggogha qarshi unsurlarning kontirolluqidiki saxta ‛Uyghur alahide sot kollégiyesi‚ 2021-yili 12-ayning 9-küni atalmish junggo shinjangdiki Uyghurlar üstidin yürgüzüliwatqan irqiy qirghinchiliq üstidin höküm élan qilmaqchi boluwatidu. Shinjang Uyghur aptonum rayonluq xelq hökümitining bayanatchisi shü güyshyang 6-dékabir ötküzülgen shinjang mesilisige munasiwetlik muxbirlarni kütiwélish yighinida ‛atalmish ‛Uyghur alahide sot kollégiyesi hergizmu bir edliye orgini emes, belki u junggogha qarshi amérika, gherb küchliri yasap chiqqan saxta bir sot kollégiyesi, atalmish höküm élan qilish heriketlirimu esla edliye pa'aliyetliri emes, belki umu junggogha qarshi amérika, gherb küchliri layihelep chiqqan bir meydan diramma‚ dep körsetti.”

Xitay merkizi aganétliqining xewiridin melum bolishiche, Uyghur aptonum rayonluq xelq hökümitining bayanatchisi shü güyshyang “Uyghur sot kollégiyesi” ning dewageri dolqun eysa we lagir shahidi gülbahar mehmutjan (gülbahar xatiwaji) larnimu eyiblep shularni tilgha alghan: “Atalmish guwahchi dolqun eysa, gülbahar mehmutjan dégenler uzun mezgillerdin buyan bölgünchilik, térrorluq heriketliri bilen shughullinip kelgen jinayetchi unsurlardur. Ular bölgünchilik meqsidige yétish üchün zorawanliq peyda qilip, öchmenlikke küshkürtüp, shinjang üchün apetke aylan'ghan. Ularning yamanliqlirining, ötküzgen jinayetlirining hésabi yoq.”

D u q bayanatchisi dilshat réshit bu heqte toxtalghanda: “Yalghuz Uyghurlarla emes, pütün dunya bu sotning hökümige diqqet qiliwatidu. Bolupmu xitay olturalmay qeliwatidu. Xitay Uyghur sotigha qarshi sözligenséri, dunya bu sotning ehmiyitini téximu yaxshi chüshiniwatidu,” dégenlerni tilgha aldi.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.