Korona wirusi weziyiti qazaqistandiki Uyghur tiyatirining pa'aliyitigimu tesir yetküzgen

Ixtiyariy muxbirimiz oyghan
2020-07-01
Élxet
Pikir
Share
Print
Uyghur tiyatiri kolléktipining özbékistan'gha qilghan sepiridin körünüsh. 2018-Yil tashkent.
Uyghur tiyatiri kolléktipining özbékistan'gha qilghan sepiridin körünüsh. 2018-Yil tashkent.
RFA/Oyghan

Melumki, bezi ammiwi axbarat wasitiliri hemde ijtima'iy taratqulirida xitayning wuxen shehiridin dunyagha tarqalghan dep étirap qilinip kéliwatqan korona wirusi sewebidin yer yüzining köpligen memliketliride mushu yilning mart ayliridin tartip bixeterlik chariliri körülüshke bashlighanidi. Shu jümlidin merkiziy asiyaning Uyghurlar köp yashaydighan qazaqistan, qirghizistan we özbékistan jumhuriyetliride pewqul'adde halet, karantin tertipliri élan qilindi.

Muhajirettiki Uyghurlar eng köp olturaqlashqan qazaqistanda korona wirusi xewpining küchiyishi bilen mart éyining otturiliridin bashlap köpligen chariler qollinilip kelmekte. Bu chariler bashqa xelqler bilen bir qatarda Uyghurlarningmu iqtisadiy, ijtima'iy, medeniy hayatigha öz tesirini yetküzgen. Shu munasiwet bilen almuta shehiride orunlashqan quddus ghojamyarof namidiki jumhuriyetlik dölet akadémiyelik Uyghur muzikiliq komédiye tiyatirimu pewhuladde halet hem karantin tertipi sewebidin bezi qiyinchiliqlargha duch kelmekte.

Uyghur tiyatiri korona wirusi sewebidin élan qilin'ghan pewqul'adde halette qandaq ishlewatidu hem qandaq mesililerge duch kéliwatidu? kélechekke qandaq pilanlarni közlewatidu?

Radiyomiz ziyaritini qobul qilghan Uyghur tiyatirining hazirqi mudiri sawutjan sonurof ependi tiyatir binasining 2018-yili 1-iyundin bashlap chong rémontta ikenlikini bildürüp, mundaq dédi: "Bu yili 8-ayning 30-küni pütüsh kérek idi. Qurulushqa özüm bash bolup qarawatimen. Pewqul'adde halet we karantin bolghachqa ishimiz sel aqsidi. Sewebi qurulushchilar we ishchilar sheher sirtida turidiken. Biz medeniyet ministirigha we mimarchiliq-qurulush idarisige xet yézip, tiyatirimizning qurulush qerelini uzartip béringlar déduq. Hazir tiyatirning qurulush ishliri 80-85 pirsentke tügidi."

Sawutjan sonurof tiyatir binasining ichki qurulushining xéli özgergenlikini, rémontning tézrek pütüp, adettikidek mushu yilning 10-11-aylirida échilidighan yéngi mewsümde tiyatir muxlisliri bilen körüshüsh istikide ikenlikini bildürdi.

Uyghur tiyatirining bu yilliq teyyarliqliri, uning programmisining mezmuni heqqide tiyatirning bedi'iy rehbiri, qazaqistanning xelq artisi murat exmediyéf ependi mundaq dédi: "Karantin waqtida intérnét arqiliq ishliduq. Karantin tügep may éyining 11-künidin bashlap ishqa kirishtuq. Hemmimiz kelmestin, 30 pirsentche adem yighilip turduq. Birinchi charekte "Anarxan" esirini ötküzüp qoyduq. Hazir "12 Muqam" ning 1-2-muqamlirini tünügün ötküzduq. Sehnini yasap, püttürüp berse, "Dettikam" esirinimu awghust éyida resmiy körsitimiz."

Murat exmediyéf yene mubada séntebir éyida karantin tertipi élip tashlansa, bu eserlerning, shundaqla "Nawa" we "Ruxsare" ansambillirining yéngi konsért programmilirining Uyghur tiyatiri binasida qoyulidighanliqini otturigha qoydi. U weziyet yaxshi bolghan teqdirde mushu yilning dékabir éyida almutadiki jumhuriyet sariyida "Tebessum" oyun-külke programmisini qoyushning pilanlan'ghanliqinimu bildürdi.

Melumki, Uyghur tiyatirining köpligen artisliri eyni waqitlarda tashkent we almutadiki sen'et mekteplirini tamamlighan bolup, ularning beziliri mushu kün'giche ishlimektiken. Kéyinki yillardimu tiyatir kolléktipini yéngi sen'etkarlar bilen teminlesh asasiy mesililerning biri bolup qalmaqta.

Uyghur tiyatirining bash rézhissori yalqunjan shemiyéf ependining éytishiche, qazaq hökümiti ötken esirning 80-yilliri tunji qétim Uyghur tiyatirini yash kadirlar bilen teminlesh meqsitide Uyghur guruppisi achqan iken.

Yalqunjan shemiyéf mundaq dédi: "U waqitlarda balilar yaxshi mu'ellimlerde oqughan, biraq köpi chetke kétip qalghan. Yashlar az bolghan. Shuning üchün 1988-yili medeniyet ministirliqigha iltimas qilip, birinchi qétim achqan iduq. Ular 1993-yili püttürgen. U waqitlarda qiyinchiliq zaman idi. Ularningmu beziliri bashqa yaqqa ketti. 1997-Yili yene qobul qilip, ular bügünkiche tiyatirda ünümlük ishlewatidu."

Yalqunjan shemiyéfning éytishiche, bu yilimu Uyghur guruppisi échilip, uninggha yashlarni qobul qilish ishliri kétip barghan iken. Korona wirusi sewebidin bu oqushqa chüshküchiler intérnét arqiliq 7-iyulghiche söhbetke qatnishidiken. Oqushqa élinidighan balilar sani 10 bolup, ular dölet hésabigha oquydiken. Buningdin tashqiri pul hésabigha oqush guruppilirini teshkillesh ishlirimu yürgüzülmekte.

Melumki, Uyghur tiyatirining deslepki orunliri ötken esirning 20-yilliri almuta shehiride peyda bolghan bolup, uning resmiy qurulghanliqi 1934-yil hésablinidiken. Uning sehniside tunji qétim "Anarxan" klassik esiri qoyulghanliqtin hazirghiche tiyatirning échilish mewsümini "Anarxan" drama esiri bilen bashlash en'enige aylan'ghan. Hazir tiyatirda omumen 180 adem ishlewatqan bolup, uning ijadiy kolléktipi 120 ademni teshkil qilidiken.

Toluq bet