Фредирик стар: уйғурлар йезиқ ишләткән, шәһәрләшкән тунҗи түркий қовм

Мухбиримиз әркин
2019-07-28
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Америка ташқи сиясәт кеңиши мәркизи асия вә кафказийә институтиниң директори, атақлиқ уйғуршунас фредирик стар.
Америка ташқи сиясәт кеңиши мәркизи асия вә кафказийә институтиниң директори, атақлиқ уйғуршунас фредирик стар.
Social Media

Америка ташқи сиясәт кеңиши мәркизи асия вә кафказийә институтиниң директори, атақлиқ уйғуршунас фредирик стар йеқинда америкидики тонулған журналист җон башелорниң зияритини қобул қилип, уйғурларниң түркий қовмлар ичидә әң бурун шәһәрләшкән, әң бурун йезиқ ишләткән вә әң бурун дөләт қурған хәлқ икәнликини илгири сүрди.

Униң қәйт қилишичә, таратқуларда уйғурлар аддийла «мусулман вә түрк» дәп чүшәндүрүлсиму, лекин уларниң мусулман вә түрк хәлқ болуштин башқа салаһийәтләргиму игиликини билдүргән.

Фредирик старниң хитай һөкүмити 22‏-июл күни «ақ ташлиқ китаб» елан қилип, уйғурларниң «түркий хәлқ әмәсликини, мусулманлиқни әрәбләрдин мәҗбури қобул қилғанлиқини вә һечқачан дөләт қуруп бақмиғанлиқи» ни илгири сүрүп арқидинла җон башелорниң тор радийоси программисида бу сөзләрни қилиши диққәт қозғиди.

Хитайниң «ақ ташлиқ китаби» исламниң уйғурларға әрәбләр тәрипидин мәҗбури теңилғанлиқи, тарихта уйғурларниң түркләргә қул болғанлиқи, уларниң оттурисида һечқандақ туғқанчилиқ мунасивити йоқлуқи тәкитләнгән иди.

Фредирик стар җон башелорниң нөвәттә хитай һөкүмитиниң уйғурларни кәң көләмлик тутқун қилип лагерларға қамиғанлиқи, хитайниң немә үчүн уйғурларни лагерға қамайдиғанлиқи, уйғурларниң зади қандақ хәлқ икәнлики, қәйәрдин кәлгәнлики вә қайси тилда сөзлишидиғанлиқи һәққидики соалиға җаваб берип мундақ дегән: «улар өзиниң тилида сөзлишиду. Улар ислаһ қилинған әрәб йезиқини ишлитиду. Улар өзиниң йезиқини ишләткән, шундақла шәһәрләшкән тунҗи түрки қовм болуп, улар мукәммәл шәһәр һаятини бәрпа қилған хәлқтур. Улар таратқуларда тәсвирләнгәндәк ноқул мусулман вә түрки қовм әмәс. Улар буниңдинму артуқ салаһийәтләргә игә чоңқур мәдәнийәт еңиға саһиб бир хәлқтур.»

Фредирик стар йәнә уйғурларниң 10‏-әсирдә қараханийлар ханлиқини қуруп, оттура асияниң мутләқ көп қисмиға һөкүмранлиқ қилғанлиқи, йипәк йолиниң муһим түгүнлирини контрол қилип кәлгәнликини билдүрүп, бу дәврдә йүсүп баласағуни, мәхмут қәшқиридәк атақлиқ мутәпәккур, тилшунасларниң мәйданға кәлгәнлики, уларниң «қутатғубилик», «түркий тиллар дивани» қатарлиқ надир әсәрләрни яратқанлиқини тәкитлигән.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт