"Shinjang weziyiti" ni ashkarilighan xitay inzhinér 4 yilliq késiwétilgen

Ixtiyariy muxbirimiz ekrem
2021-02-18
Share
Xitay qoralliq küchliri Uyghurlar zich olturaqlashqan rayonda charlash élip bériwatqan körünüsh. 2013-Yili 29-iyun, ürümchi.
AFP

4 Yilliq qamaq jazasigha uchrighan xitay inzhinér hazirgha qeder putidiki kishendin qutulalmighan.

"Büyük ira" tori 17-féwral "Oghli tiwittérda shijang toghruluq uchur tarqatqanliqi üchün jazalinip putigha kishen sélindi, anisi torda yardem soridi" namliq bir xewer élan qildi.

Xewerde munular bayan qilinidu: esli yurti liyawning ölkisining shényang shehridin bolghan li lin 2018-yili 3-ayning 3-küni ürümchi shimigo rayonluq saqchi idarisi teripidin tutup kétilidu. 2018-Yili 4-ayning 2-küni resmiy qolgha élin'ghan hemde shu yili 11-ayda "Döletni parchilashqa urunush we döletni parchilashqa urunushqa qutratquluq qilish" jinayiti bilen 4 yilliq qamaq jazasigha mehkum qilin'ghan. U yuqiri sotqa erz qilghan bolsimu, eslidiki höküm küchke ige qilin'ghan.

Li linning anisi li shinxu'a 2020-yili Uyghur aptonom rayonluq yuqiri sot mehkimisige erz qilghan. Emma sot mehkimisige kirgüzülmigen we netijige érishelmigen. Bir sot xadimi uninggha "Méning wezipem séni sottin yiraqlashturush" dégen. Li shinxu'a 2021-yili 2-ayning 10-küni ürümchi sheherlik 1-tutup turush ornigha téléfon qilip oghlining putidiki kishenni éliwétishni telep qilghan. Biraq mes'ul saqchi xadimi uninggha "Shinjang Uyghur aptonum rayonining belgilime nizamlirigha bina'en, bu xil délodiki ademlerning putigha dawamliq kishen sélinidu" dep jawap bergen.

Li lin néme gunahi üchün 4 yilliq qamaq jazasigha mehkum bolghan?

Xewerde bayan qilinishiche, li lin ürümchide yumshaq détal inzhénéri süpitide xizmet qiliwatqan bolup, u qolgha élinishtin ilgiri tosaq atlap "Shinjang weziyiti" toghrisida yotub we tiwittérda 5 parche uchur tarqatqan. Bu 5 parche uchurning asasiy mezmuni mundaq iken:

1. Hazir shinjang kochilirida asasiy jehettin qol téléfonlirini tekshürmeydighan boldi. Emma bu yilning béshidin tartip shinjang nopusidiki pütkül ademler saqchigha bérip tizimlitish, qan ewrishkisini we köz qarchughi belgisini en'ge aldurush bashlandi. Ammiwi sorunlar we sheherning kirish-chiqish éghizlirida tekshürüsh burunqidek dawam qiliwatidu. Kocha doqmushliridiki qoralliq saqchilarning sani ilgiriki 2 yilgha sélishturghanda, körünerlik azaydi.

2. Shinjangdiki tor sistémisi dawamliq üzülüp turidu. VPN Ning yumtallirinimu ishletkili bolmaydu.

3. Ay shekillik belgiler, meschit belgiliri we halal ibarilirini bikar qilish hazirqi yéngi siyaset. Bu xildiki belgiler chüshürülgen mehsulatlarning mal ishkapliridin orun élishigha ijazet yoq. Meschitlerning chéqilidighanliqi toghrisida xewerler tarqiliwatidu. Téxi körmiduq.

4. Shinjangda her 500 mitérda birdin saqchi ponkiti bar. Uninggha qoral-yaraqlar we charlash mashiniliri qoshulghan. Uni pénsiyege chiqqan bir kishi "Ammigha qolayliq yaritish ponkiti" dep atidi. Biz hemmimiz uni "Potey" dep ataymiz. Poteyler hemme yerge orunlashturulghan.

5. Ornini toldurghili bolmaydu, hazirqi siyaset mushundaq dawamlashqan teqdirde, bu milliy ziddiyetni künsiri ötkürleshtüriwétidu. Bir kadir bir namratni qutuldurush, "Qoshmaq tughqan" bolush dégenler hergiz aqmaydu. Muhimi yuqiri bésim shekillendürgen qorqunush we turmush qolaysizliqliri kishilerni sarang qilay dep qaldi, nepretlen'güchiler we naraziliq bildürgüchiler derhal öginish kurslirigha solanmaqta.

Li lin bu xewerlerni xitayning jaza lagérliri tüzümi jiddiy ijra qiliniwatqan 2018-yilining bashlirida tarqitip, hökümet da'irilirining derhal diqqitini tartqan. Xewerde tilgha élinishiche, saqchilar uni dölet sirtidiki ijtima'iy taratqulardin paydilinip "Yalghan xewer tarqitish, dölet rehberlirige töhmet qilish, döletning mewjut siyasitige we döletning shinjangning muqimliqini saqlashqa munasiwetlik tedbirlirige hujum qilish, shinjangning muqimliqigha da'ir tedbirlerge yaman niyette baha bérish" dégendek jinayetler bilen tutqan. Andin uning nopusini shinjang nopusi qilip özgertip, bir talay yalghan töhmetler bilen 4 yilliq késiwetken.

D u q bayanatchisi dilshat réshit bu heqte toxtalghanda, xitayning jaza lagérlirigha munasiwetlik mexpiyetliklerni saqlash üchün millet ayrimay jazalash siyasiti élip bériwatqanliqini tilgha aldi.

Li linning anisi li shinxu'a 17-féwral sin körünüshi arqiliq ijtima'iy taratqularda élan qilghan naraziliq bayanatida shinjang hökümet da'irilirini "Rast gepni qilmaydighan, pakitqa hörmet qilmaydighan, qanun'gha hörmet qilmaydighan adaletsiz orun" dep eyibligen hemde oghlining putidiki ishkelni 3 yildin buyan éliwetmigenlikige naraziliq bildürgen. Xewerde eskertishiche, li shinxu'a bu heqte chet el axbaratining ziyaritini qobul qilghanliqi üchün hazir nazaret astida iken.

D u q ning mu'awin re'isi perhat muhemmidi ependi bu heqte pikir bayan qilip, xitayning öz puqrasigha salghan bu zulimidin sherqiy türkistan xelqining körüwatqan éghir külpetlirini qiyas qilish mumkinlikini ilgiri sürdi.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.

Toluq bet