Уйғур вәзийити хәлқара мусулман хәлқлири қурултийиниң асасий темисиға айланди

Ихтиярий мухбиримиз әркин тарим
2019-12-16
Елхәт
Пикир
Share
Принт
Мусулман хәлқләр қурултийида шәрқий түркистан тәшкилатлар мунбири рәиси һидайәт оғузхан әпәнди сөзлимәктә. 2019-Йили 14-декабир, әнқәрә.
Мусулман хәлқләр қурултийида шәрқий түркистан тәшкилатлар мунбири рәиси һидайәт оғузхан әпәнди сөзлимәктә. 2019-Йили 14-декабир, әнқәрә.
RFA/Erkin Tarim

Хитайниң милйонлиған уйғур вә қазақларни лагерларға қамиғанлиқи 28-нөвәтлик мусулман хәлқләр қурултийиниң асасий темисиға айланған.

14-15-Декабир күнлири әнқәрәдики «Green Park» меһманханисида өткүзүлгән қурултайға 63 дөләттин, 123 вәкил қатнашқан болуп, уйғурларға вакалитән истанбулда паалийәт елип бериватқан шәрқий түркистан тәшкилатлар мунбири рәиси һидайәт оғузхан әпәнди қатнашти вә сөз қилди.

Мәзкур қурултайда сөзлигән түркийәниң сабиқ муавин баш министири вә сабиқ парламент рәиси бүләнт аринч пүтүн дуня мусулманлирини уйғурларға игә чиқишқа чақирип мундақ деди: «хитайдики уйғур мусулман қериндашлиримизниң һазир дучар болуватқан зулумға қарита һөкүмәт инкас қайтурмайватқан болуши мумкин. Әмма биз авазимизни чиқармисақ болмайду».

Бүләнт аринч әпәнди өзигә немә үчүн һәммә дөләт хитайдин қорқиду? дегән соални қоюп мундақ җаваб бәрди: «хитай бәзи дөләтләр билән тиҗарәт қиливатиду, бәзи дөләтләргә пул бериватиду. Шәрқтә хитай дөлити өзиниң иқтисадий күчидин пайдилиниватиду. Бәзи ислам дөләтлири ағзини ачалмайватиду. Биз һазир бир партийәгә мәнсупму әмәс. Шуңа биз мусулман хәлқләр бирлики болғандикин, хитай ‹шинҗаң' дәватқан, биз ‹шәрқий түркистан' дәйдиған җайдики мусулман қериндашлар еғир вәзийәттә, биз буниңға қарита сүкүттә турмаслиқимиз керәк».

28-Нөвәтлик мусулман хәлқләр қурултийиниң ечилиш мурасимида сөзлигән инсаний ярдәм фонди муавин рәиси һүсәйин оруч әпәнди бу қетимқи қурултайда шәрқий түркистан үчүн немиләрни қилиш темисиниң музакирә қилиниши керәкликини оттуриға қоюп мундақ деди: «шәрқий түркистан биз авазимизни чиқиралмайватқан бир җай. Худа нурғун җәһәтләрдин бизгә ғәлибә ата қиливатиду. Лекин, шәрқий түркистан мәсилисидә биз бәкла қейин әһвалда. Бу һәқтә бир нәрсә дейәлмәйватимиз, шәрқий түркистандики қериндашлиримиз үчүн һеч иш қилалмайватимиз. Барлиқ мусулман хәлқләр күчимизни бир йәргә йиғип шәрқий түркистан үчүн бир иш қилишимиз керәк. Бу йилқи йиғинимизниң асасий темиси шәрқий түркистан болуши керәк, бу мәсилини һәл қилиш үчүн мусулман хәлқләр немиләрни қилалаймиз? буларни музакирә қилишимиз керәк дегән тәклипни сунмақчимән».

Икки күн давамлашқан йиғинға уйғурларға вакалитән қатнашқан һидайәтулла оғузхан әпәнди 28-нөвәтлик мусулман хәлқләр қурултийиниң ечилиш мурасимидин ахирғичә мусулман уйғур хәлқиниң һазирқи еғир вәзийити вә бу еғир вәзийәткә хатимә бериш үчүн әмили немиләрни қилиш тоғрисида музакирә елип берилғанлиқини, буниң мусулман хәлқләр қурултийида тунҗи қетим көрүлгән әһвал икәнликини баян қилди.

Мәзкур қурултайда шәрқий түркистан тәшкилатлар мунбири рәиси һидайәтулла оғузхан әпәнди уйғурларниң һазирқи еғир вәзийити тоғрисида доклат берип, мусулман дөләтлирини пүтүн дуня миқясидики мусулманларни уйғур мусулманлириға игә чиқишқа чақирған. У, бу һәқтә бизгә мәлумат бәрди.

Йиғинға иштирак қилған журналист миркамил қәшқәрли әпәнди мәзкур қурултайда ислам дунясиниң башқа мәсилилири қатарида уйғур мәсилисиниң кәлгәнликиниң зор әһмийәткә игә икәнликини тәкитлиди.

Икки күн давамлашқан 28-нөвәтлик мусулман хәлқләр қурултийиниң ахирида «ислам дунясидики мәсилиләр вә һәл қилиш йоллири» темисида хуласә доклати елан қилинған. Мәзкур доклатта хитайниң уйғур вә қазақ қатарлиқ мусулман хәлқләргә елип бериватқан бесим сияситини тохтитиши, җаза лагерлирини дәрһал тақиши тәкитләнгән.

Мусулман хәлқлири қурултийи 1991-йилидин тартип өткүзүлүп кәлмәктә болуп, мәзкур қурултайда һәрқайси дөләтләрдин кәлгән аммиви тәшкилат мәсуллири, сиясәтчиләр вә мутәхәссисләр түркийәниң саһибханилиқида ислам дунясиниң мәсилилири вә һәл қилиш йоллири тоғрисида пикир йүргүзидикән.

Пикирләр (0)
Share
Толуқ бәт