Uyghur weziyiti xelq'ara musulman xelqliri qurultiyining asasiy témisigha aylandi

Ixtiyariy muxbirimiz erkin tarim
2019-12-16
Élxet
Pikir
Share
Print
Musulman xelqler qurultiyida sherqiy türkistan teshkilatlar munbiri re'isi hidayet oghuzxan ependi sözlimekte. 2019-Yili 14-dékabir, enqere.
Musulman xelqler qurultiyida sherqiy türkistan teshkilatlar munbiri re'isi hidayet oghuzxan ependi sözlimekte. 2019-Yili 14-dékabir, enqere.
RFA/Erkin Tarim

Xitayning milyonlighan Uyghur we qazaqlarni lagérlargha qamighanliqi 28-nöwetlik musulman xelqler qurultiyining asasiy témisigha aylan'ghan.

14-15-Dékabir künliri enqerediki "Green Park" méhmanxanisida ötküzülgen qurultaygha 63 dölettin, 123 wekil qatnashqan bolup, Uyghurlargha wakaliten istanbulda pa'aliyet élip bériwatqan sherqiy türkistan teshkilatlar munbiri re'isi hidayet oghuzxan ependi qatnashti we söz qildi.

Mezkur qurultayda sözligen türkiyening sabiq mu'awin bash ministiri we sabiq parlamént re'isi bülent arinch pütün dunya musulmanlirini Uyghurlargha ige chiqishqa chaqirip mundaq dédi: "Xitaydiki Uyghur musulman qérindashlirimizning hazir duchar boluwatqan zulumgha qarita hökümet inkas qayturmaywatqan bolushi mumkin. Emma biz awazimizni chiqarmisaq bolmaydu".

Bülent arinch ependi özige néme üchün hemme dölet xitaydin qorqidu? dégen so'alni qoyup mundaq jawab berdi: "Xitay bezi döletler bilen tijaret qiliwatidu, bezi döletlerge pul bériwatidu. Sherqte xitay döliti özining iqtisadiy küchidin paydiliniwatidu. Bezi islam döletliri aghzini achalmaywatidu. Biz hazir bir partiyege mensupmu emes. Shunga biz musulman xelqler birliki bolghandikin, xitay 'shinjang' dewatqan, biz 'sherqiy türkistan' deydighan jaydiki musulman qérindashlar éghir weziyette, biz buninggha qarita sükütte turmasliqimiz kérek".

28-Nöwetlik musulman xelqler qurultiyining échilish murasimida sözligen insaniy yardem fondi mu'awin re'isi hüseyin oruch ependi bu qétimqi qurultayda sherqiy türkistan üchün némilerni qilish témisining muzakire qilinishi kéreklikini otturigha qoyup mundaq dédi: "Sherqiy türkistan biz awazimizni chiqiralmaywatqan bir jay. Xuda nurghun jehetlerdin bizge ghelibe ata qiliwatidu. Lékin, sherqiy türkistan mesiliside biz bekla qéyin ehwalda. Bu heqte bir nerse déyelmeywatimiz, sherqiy türkistandiki qérindashlirimiz üchün héch ish qilalmaywatimiz. Barliq musulman xelqler küchimizni bir yerge yighip sherqiy türkistan üchün bir ish qilishimiz kérek. Bu yilqi yighinimizning asasiy témisi sherqiy türkistan bolushi kérek, bu mesilini hel qilish üchün musulman xelqler némilerni qilalaymiz? bularni muzakire qilishimiz kérek dégen teklipni sunmaqchimen".

Ikki kün dawamlashqan yighin'gha Uyghurlargha wakaliten qatnashqan hidayetulla oghuzxan ependi 28-nöwetlik musulman xelqler qurultiyining échilish murasimidin axirghiche musulman Uyghur xelqining hazirqi éghir weziyiti we bu éghir weziyetke xatime bérish üchün emili némilerni qilish toghrisida muzakire élip bérilghanliqini, buning musulman xelqler qurultiyida tunji qétim körülgen ehwal ikenlikini bayan qildi.

Mezkur qurultayda sherqiy türkistan teshkilatlar munbiri re'isi hidayetulla oghuzxan ependi Uyghurlarning hazirqi éghir weziyiti toghrisida doklat bérip, musulman döletlirini pütün dunya miqyasidiki musulmanlarni Uyghur musulmanlirigha ige chiqishqa chaqirghan. U, bu heqte bizge melumat berdi.

Yighin'gha ishtirak qilghan zhurnalist mirkamil qeshqerli ependi mezkur qurultayda islam dunyasining bashqa mesililiri qatarida Uyghur mesilisining kelgenlikining zor ehmiyetke ige ikenlikini tekitlidi.

Ikki kün dawamlashqan 28-nöwetlik musulman xelqler qurultiyining axirida "Islam dunyasidiki mesililer we hel qilish yolliri" témisida xulase doklati élan qilin'ghan. Mezkur doklatta xitayning Uyghur we qazaq qatarliq musulman xelqlerge élip bériwatqan bésim siyasitini toxtitishi, jaza lagérlirini derhal taqishi tekitlen'gen.

Musulman xelqliri qurultiyi 1991-yilidin tartip ötküzülüp kelmekte bolup, mezkur qurultayda herqaysi döletlerdin kelgen ammiwi teshkilat mes'ulliri, siyasetchiler we mutexessisler türkiyening sahibxaniliqida islam dunyasining mesililiri we hel qilish yolliri toghrisida pikir yürgüzidiken.

Toluq bet