Burton qar téyilish üsküniliri shirkitining Uyghur élidiki zulumgha köz yumushi küchlük tenqidke duch keldi

Muxbirimiz irade
2022.02.18
Share on WhatsApp
Share on WhatsApp
Burton qar téyilish üsküniliri shirkitining Uyghur élidiki zulumgha köz yumushi küchlük tenqidke duch keldi Xitay hökümitining Uyghurlargha qaratqan basturushini bir qisim gherb elliri “Irqiy qirghinchiliq” dep étirap qiliniwatqan mezgilde, Uyghur élini qishliq tenheriketning eng yaxshi menzili süpitide teswirlep chiqarghan teshwiqati. 2022-Yili 3-féwral, qumul.
AFP

Xitay hökümiti béyjing qishliq olimpik musabiqisi bashlinishi bilen Uyghur élini “Qishliq tenheriketning eng yaxshi menzili” süpitide teswirleshke, hetta qar téyilish tenherikitining bu rayonda ijad qilin'ghanliqini hékaye qilishqa bashlighanidi. Xitay taratquliri yene hökümetning qishliq tenterbiye kespini rawajlandurush üchün 157 milyard dollarliq meblegh sélishni oylishiwatqanliqini jakarlap, rayonni dunyaning herqaysi jayliridiki qar téyilghuchilarning qar téyilish menzili qilidighanliqini ilgiri sürgen.

Qar téyilish üsküniliri yasash we sétish tijariti bilen shughullinidighan Burton Snowboards yeni burton qar téyilish üsküniliri shirkiti xitaydiki mana bu bazardin payda élishni közlewatqan shirketlerning biri bolup, u kelgüsi bir nechche yilda xitaydiki mewjutluqini üch hesse ashurushni közlimektiken. Eng muhimi bu shirketning altayda alliqachan dukini bar iken.

Burton shirkitining xitaydiki tarmaq shirkitining xojayini kreyg simit yéqinda BBC téléwiziyesining ziyaritini qobul qilghanda gerche Uyghur élida irqiy qirghinchiliq yüz bériwatqanliqidin xewiri bolsimu, bu bazardin quruq qélishni xalimaydighanliqini ochuq-ashkara bayan qilghan.

U, b b s muxbirining irqiy qirghinchiliq yüz bériwatqan jayda sodingizni kéngeytish pilanliringiz rayonning weziyitige toghra kélemdu? dégen so'aligha “Bizning ikki xil tallishimiz bar. Biri biz shinjangdin chek-chigrini pütünley ayrishimiz we yaq biz bu yerde héchqandaq ish qilmaymiz déyishimiz kérek. Yaki u yerde shinjangda yüz bergen ishlarni téximu yaxshi chüshinishke tirishishimiz kérek” dep jawab bergen.

Kreyg simit yene qoshumche qilip؛ “Shundaq, bezi ishlar bolghan bolushi mumkin, emeliyette men yaxshi bilmeymen. Men siyasetchi emes. Men ezeldin weqening bu terepliri üstide izdinip baqmighan” dep gep yorghlatqan. Emma u yene muxbirning “Lékin siz choqum xewerlerde, téléwizorlarda bu heqtiki xewerlerni kördingizghu deymen” dep chongqurlap sorishi bilen özining Uyghurlargha qiliniwatqan ziyankeshliklerdin xewiri barliqini étirap qilghan. Biraq u: “Méning démekchi bolghinim men buni özgertelmeymen, dégendin ibaret” dep tekitligen.

Kreyg simitning b b s bilen ötküzgen bu söhbiti tarqitilghandin kéyin kishilik hoquq terepdarliri arisida küchlük inkas qozghidi. Awstraliye istratégiyelik siyaset tetqiqat ornining sün'iy hemrah sanliq melumat analizidin qarighanda, xitay qishliq tenterbiye merkizi qilimiz, dep jar séliwatqan altay rayonining özidila 12 lagér mewjut bolup, kishilik hoquq pa'aliyetchiliri burton shirkitining payda-menpe'et aldida zulumgha köz yumushini qattiq tenqid qilghan. Ular burton shirkitige imzaliq ochuq xet élan qilish herikiti qozghighan.

Mezkur imza herikitini amérikada Uyghurlar uchratqan irqiy qirghinchiliqni tonutush we uni toxtitish üchün tinimsiz heriket qiliwatqan amérikadiki yipek yoli tinchliq qurulushi teshkilati qurghuchisi néytin dudlés, xelq'ara tinchliq katalizatori diréktori bil klark, juli klark, Uyghur erkinliki üchün xristi'an ittipaqi teshkilatidin brus garnér qatarliqlar bashlighan bolup, bu imzaliq xetke hazirghiche dunyaning herqaysi jayliridin we her sahedin bolup köpligen kishi qol qoyghan.

Néytin dudlés ependi radiyomizgha qilghan sözide burton shirkitining xitaydiki diréktori kreyg simitning menpe'etni dep ochuq-ashkara halda bu zulumgha köz yumushi bizni qattiq chöchütti, dédi. U mundaq dédi: “Bizni qattiq chöchütkini, uning ochuq-ashkara halda menpe'etni dep u yerde boluwatqanlargha quliqini yopuruwélishi boldi. Eger siz burton shirkitining tor bétige kirsingiz ular yaqilaydighan qimmet qarashlar toghrisidiki mezmunlarni körisiz, emma tor bette déyilgenler bilen uning muxbirgha dégen sözliri bir-birige pütünley zit. Kreyg simit bu yerde heqiqetni pütünley ret qildi we xitay baziridin toluq payda élishni közlidi”.

Burton shirkiti amérikaning wérmont shtati burlington shehirini merkez qilghan bir shirket bolup, shirketning bashliqi jon lésiyge xitaben yézilghan ochuq xette töwendikiler déyilgen:

“Tor bétinglarda ‛biz choqum xelqimiz, yershari we tenterbiyemizge aktip tesir körsitishimiz kérek. Biz mehsulatlirimizni mes'uliyetchanliq bilen teminlep, adalet, barawerlik, köp xilliq we öz-ara qobul qilishni ilgiri sürimiz we ishinimiz. … Dunyagha aktip tesir körsitish bizning nishanimiz…‚ déyilgen. Lékin siler mushu dégenliringlargha zadi qanchilik ishinisiler? eger tor bétinglardiki bu sözler peqet resmiyetke yézip qoyulghan bolsa, u halda silerning herikitinglar emeliyitinglarni ipadilep turmaqta”.

Mezkur imzaliq xette yene, xitayning dunya sehnisidiki iqtisadiy rolining küchiyishi bilen teng uning siyasiy meqsetliriningmu zoriyiwatqanliqi, eger amérikadiki soda we hökümet rehberliri xitaydiki kishilik hoquq mesililirige süküt qilghan teqdirde xitay hökümitining zulumlirini uning ayighi tegken bashqa jaylardimu körüsh mumkinlikini eskertken.

Néytin dudlés ependi radiyomizgha qilghan sözide bundaq tesir küchige ige shirketlerning choqum xitaydiki zulumgha süküt qilish ornigha buni özgertidighan yol tépishi kéreklikini bildürdi. U mundaq dédi: “Menche bu shirketler heqiqetke yüzlinishi kérek. Ular hazir qarighu yaki gas boluwélish oyuni oynawatidu. Emma ular bu oyunning uzun dawam qilmaydighanliqini tonup yéـtishi kérek. Bizde ‛sükütning özi zulum‚ deydighan gep bar. Süküt qilish sizge kélechekte téximu éghir ziyan salidu. Bu shirketler téximu eqlini, tijaret tejribilirini ishlitip turup xitaydin alidighan paydining ornini tolduridighan bashqa amallarni tépishi lazim bundin bashqa yene biz bu shirketlerge bésim peyda qilish üchün keng istimalchi ammini Uyghurlargha yüz bériwatqanlar heqqide melumat bérishni téximu kücheytishimiz kérek”.

Amérika hökümiti Uyghur élida yüz bériwatqanlarni irqiy qirghinchiliq dep jakarlighan we shundaqla amérika shirketlirige rayonda tijaret qilishtin hezer eylesh toghrisida körsetme tarqatqan bolsimu, biraq nurghun amérika shirketlirining bu bazardiki menpe'ettin waz kechküsi kelmey, zulumni körmeske sélishi qattiq munazire qozghawatqan bir mesilige aylandi. Nöwette amérikadiki siyasetchilermu chong shirketlerning xitaygha tiz püküshige qandaq taqabil turush mesilisini köplep tilgha almaqta. En'gliye niwkesil uniwérsitétining oqutquchisi doktor jo simit finliy xanim tiwittérda bu heqte burton shirkitining weqesi heqqide yazghan inkasida bu shirketning xitaydiki teminlesh zenjirliride Uyghur mejburiy emgiki bolush éhtimalliqiningmu intayin yuqiriliqini otturigha qoyghan we shundaqla “Meyli shirket yaki shexs bolsun, hemmimizning adaletsizlikke ashkara halda qarshi turush, zulumni axirlashturushni meqset qilghan siyasiy we iqtisadiy heriketlerni qilishtin ibaret tallishimiz we qudritimiz bar” dégen.

Pikir qoshung

Radi'oning ishlitish shertlirige asasen, pikirliringiz tekshürgüchiler teripidin testiqlinishi we muwapiq derijide tehrirlinishi tüpeyli, tor bette derhal peyda bolmaydu. Siz qaldurghan mezmun'gha erkin asiya radi'osi jawabkar bolmaydu. Bashqilarning köz qarishi we heqiqetke hörmet qilishingizni soraymiz.